Vườn quốc gia Xuân Sơn (Phú Thọ) được ví như “lá phổi xanh” của vùng Trung du và miền núi Bắc Bộ với hệ sinh thái rừng nguyên sinh đặc sắc, cảnh quan thiên nhiên hùng vĩ và bản sắc văn hóa độc đáo của đồng bào dân tộc. Tuy nhiên, tiềm năng này hiện vẫn chưa được khai thác tương xứng, du lịch manh mún, hạ tầng chưa đồng bộ, sản phẩm du lịch còn đơn điệu và công tác quản lý chưa thống nhất. Để khai thác hiệu quả “viên ngọc xanh” này, tỉnh Phú Thọ đưa ra nhiều giải pháp quan trọng nhằm tháo gỡ khó khăn, vướng mắc, đồng thời mở ra định hướng phát triển bền vững cho khu vực giàu tiềm năng này.
Tài nguyên thiên nhiên phong phú, văn hóa đặc sắc
Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Phú Thọ, Vườn quốc gia Xuân Sơn hiện có diện tích hơn 15.000 ha với độ che phủ rừng đạt khoảng 95%, thuộc nhóm những khu rừng đặc dụng có giá trị bảo tồn cao của cả nước. Đây là nơi lưu giữ nhiều hệ sinh thái rừng tự nhiên, các loài động thực vật quý hiếm cùng hệ thống hang động, thác nước, suối ngầm và cảnh quan núi đá vôi đặc trưng.
Không chỉ sở hữu tài nguyên thiên nhiên phong phú, khí hậu trong lành, hệ thống rừng nguyên sinh rộng lớn, Vườn quốc gia Xuân Sơn còn là nơi sinh sống lâu đời của đồng bào dân tộc thiểu số Dao và Mường với nhiều giá trị văn hóa truyền thống được bảo tồn khá nguyên vẹn.
Những nét văn hóa bản địa, phong tục tập quán, lễ hội dân gian, kiến trúc nhà ở và ẩm thực truyền thống nơi đây tạo nên sức hấp dẫn riêng biệt, là nền tảng quan trọng để phát triển các sản phẩm du lịch cộng đồng, nghỉ dưỡng, du lịch sinh thái thiên nhiên, nghiên cứu khoa học và giáo dục môi trường của khu vực phía Bắc.
Vị trí địa lý tương đối thuận lợi khi nằm không quá xa Thủ đô Hà Nội và các trung tâm kinh tế lớn của vùng cũng tạo cơ hội thu hút lượng khách du lịch ngày càng tăng trong những năm tới.
Tuy nhiên, tiềm năng hiện vẫn chưa được khai thác tương xứng. Hoạt động du lịch chủ yếu dựa vào tài nguyên tự nhiên sẵn có, thiếu các sản phẩm đặc trưng có giá trị gia tăng cao. Hạ tầng phục vụ du lịch còn hạn chế; hệ thống dịch vụ, điểm dừng chân, bãi đỗ xe và các công trình hỗ trợ chưa được đầu tư đồng bộ.
Công tác quản lý du lịch giữa các chủ thể liên quan cũng chưa thực sự thống nhất. Một số hoạt động dịch vụ tự phát từng xuất hiện tại khu vực ven suối, ven rừng, tiềm ẩn nguy cơ tác động tiêu cực đến cảnh quan, môi trường và hệ sinh thái tự nhiên nếu không được kiểm soát chặt chẽ.
Bên cạnh đó, do diện tích rừng rộng lớn trong khi địa hình phức tạp, hiểm trở khiến công tác tuần tra, bảo vệ gặp nhiều khó khăn. Lực lượng bảo vệ rừng hiện còn thiếu so với yêu cầu thực tế.
Vườn quốc gia Xuân Sơn đang phục vụ nhu cầu sinh kế cho hơn 3.100 người dân sinh sống trong vùng đệm, gây áp lực về đất ở, đất sản xuất. Do vậy, yêu cầu đặt ra phải tìm được mô hình phát triển hài hòa giữa bảo tồn thiên nhiên và phát triển kinh tế cho người dân nơi đây.
Theo các chuyên gia, nếu không giải quyết tốt bài toán sinh kế cho người dân địa phương, nguy cơ phát sinh các hoạt động tác động đến tài nguyên rừng vẫn có thể xảy ra. Chính vì vậy, phát triển du lịch sinh thái gắn với tạo việc làm và nâng cao thu nhập cho cộng đồng được xem là hướng đi phù hợp, bền vững.
Hướng tới trung tâm du lịch sinh thái của vùng
Phó Chủ tịch UBND tỉnh Phú Thọ Đinh Công Sứ cùng đoàn công tác khảo sát thực tế công tác quản lý, bảo vệ, khai thác và phát triển tài nguyên rừng tại Vườn quốc gia Xuân Sơn. Ảnh: Tạ Toàn/TTXVN
Qua kiểm tra, khảo sát thực tế công tác quản lý, bảo vệ, khai thác và phát triển tài nguyên rừng tại Vườn quốc gia Xuân Sơn, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Phú Thọ Đinh Công Sứ đã đưa ra nhiều chỉ đạo đối với các sở, ngành, địa phương liên quan nhằm tháo gỡ khó khăn, vướng mắc, đồng thời mở ra định hướng phát triển bền vững cho khu vực giàu tiềm năng này.
Theo ông Đinh Công Sứ, với mục tiêu bảo đảm hài hòa giữa bảo tồn hệ sinh thái rừng đặc dụng với phát triển du lịch sinh thái và nâng cao sinh kế cho người dân vùng đệm, đưa Vườn quốc gia Xuân Sơn trở thành điểm đến du lịch sinh thái trọng điểm của tỉnh và khu vực Trung du, miền núi phía Bắc, UBND tỉnh đã giao Sở Nông nghiệp và Môi trường chủ trì nghiên cứu, đề xuất xây dựng Đề án phát triển du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng, giải trí tại Vườn quốc gia Xuân Sơn. Đồng thời tham mưu bổ sung biên chế cho Ban Quản lý Vườn nhằm đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới.
Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch nghiên cứu quy hoạch du lịch Vườn quốc gia Xuân Sơn; hướng dẫn xây dựng mô hình quản lý du lịch sinh thái phù hợp đặc thù rừng đặc dụng; phát triển các sản phẩm du lịch cộng đồng gắn với bảo tồn văn hóa truyền thống và tài nguyên thiên nhiên.
Sở Xây dựng nhanh chóng nghiên cứu, hướng dẫn quy hoạch các điểm dịch vụ, điểm dừng chân, bãi đỗ xe, hệ thống hạ tầng kỹ thuật phục vụ du lịch theo hướng đồng bộ với quy hoạch bảo tồn và quy hoạch phát triển của tỉnh.
Đối với các xã Xuân Đài và Lai Đồng, tăng cường phối hợp với Ban Quản lý Vườn trong công tác quản lý địa bàn, bảo vệ rừng, quản lý hoạt động du lịch; đồng thời xây dựng các mô hình du lịch cộng đồng theo hướng chuyên nghiệp, bảo đảm môi trường, an ninh trật tự và an toàn cho du khách. Các ngành, địa phương thường xuyên kiểm tra, ngăn chặn kịp thời trường hợp tự ý dựng lán trại, lều quán, hoạt động kinh doanh dịch vụ trái quy định tại khu vực ven rừng, ven suối và trong phạm vi rừng đặc dụng.
Sở Tài chính rà soát toàn diện quá trình triển khai Dự án Khu du lịch Xuân Sơn - Đền Hùng do Doanh nghiệp Xuân Trường làm chủ đầu tư; phối hợp đơn vị liên quan đánh giá hiệu quả thực hiện, việc sử dụng đất và vướng mắc liên quan nhằm tham mưu phương án xử lý phù hợp theo quy định của pháp luật.
Với những lợi thế nổi trội về tài nguyên thiên nhiên, đa dạng sinh học và bản sắc văn hóa, cùng sự quan tâm chỉ đạo quyết liệt của tỉnh, “viên ngọc xanh” Xuân Sơn đang đứng trước cơ hội lớn để chuyển mình, trở thành hình mẫu về phát triển hài hòa giữa bảo tồn thiên nhiên và khai thác hiệu quả các giá trị tài nguyên phục vụ phát triển kinh tế, xã hội bền vững./.
