Trong khuôn khổ các hoạt động của Tuần “Đại đoàn kết các dân tộc - Di sản văn hóa Việt Nam” năm 2023, tại Làng Văn hóa – Du lịch các dân tộc Việt Nam (Đồng Mô, Sơn Tây, Hà Nội), đồng bào Thái đen đến từ tỉnh Lai Châu đã tái hiện lễ hội Then Kin Pang độc đáo.
Đồng bào Thái quan niệm Mường trời có các đấng thần linh cai quản. Con người dưới trần gian chịu sự chi phối của trời và các đấng thần linh. Người nhà trời, thông qua người đại diện là Then sẽ xuống trần gian gặp gỡ dân bản, ban cho mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt, bản làng yên vui. Then cũng là người đại diện cho hạ giới giãi bày tâm tư, nguyện vọng của muôn dân với trời và các đấng thần linh.
Các lễ vật trong lễ cúng Then. Ảnh: Lệ Giang
Để tưởng nhớ và cảm tạ công ơn của Then, hằng năm, cứ vào dịp đầu tháng 3 âm lịch, đồng bào Thái đen ở Lai Châu lại tổ chức lễ hội mừng Then, mời Then xuống trần vui hội cùng dân bản, được gọi là Then Kin Pang (Then là chủ cõi trời, Kin Pang là ăn mừng, ăn hội) và lễ hội Then Kin Pang được coi là lễ hội lớn nhất của bà con đồng bào Thái đen.
Các thầy thực hiện các nghi lễ cúng Then. Ảnh: Lệ Giang
Lễ Kin Pang - một hình thức tâm linh diễn xướng, là nghi lễ thỉnh (cầu) các đấng thần linh về chữa bệnh, xin con nuôi, ban phát tài lộc, sức khỏe cho bà con bản mường... Đồng thời qua lễ hội, bà con mong cầu một năm mùa màng bội thu, vạn vật tốt tươi…
Nghi lễ “Điểm con nuôi” cầu xin phù hộ cho họ có sức khỏe, cuộc sống bình yên, no đủ. Ảnh: Lệ Giang
Phần lễ của lễ hội thực hiện các nghi lễ cúng Then như: nghi lễ “Thỉnh đoàn quân mo”, “Thỉnh thần linh bản mường”, “Điểm mâm”, “Dâng rượu cần”, “Điểm con nuôi”, “Hạ sặng pang”.
Trong lễ hội Then Kin Pang, các điệu múa, trò diễn tạo nên tính hấp dẫn, vui nhộn như điệu múa "Tăng bẳng". Ảnh: Lệ Giang
Khăn piêu, áo cóm, điệu xòe là đặc trưng văn hóa của người Thái đen. Trong nhịp trống chiêng, mọi người cùng nắm tay vui điệu Xòe. Ảnh: Lệ Giang
Phần hội gồm các nội dung: Điệu múa “tăng pẳng” và các trò diễn “Thuồng luồng uống nước”, “Voi uống nước”, “Người Xá hút thuốc”, “Chữa bệnh mắt mù”, “Chữa bệnh điếc tai”, “Trâu cày ruộng”, múa “Sinh thực khí”...
Sau các điệu múa và trò diễn, thầy cúng và các con nuôi dùng khăn vải thổ cẩm quấn quanh cây sặng pang để tin tưởng vào một tương lai tươi sáng, khỏe mạnh, ấm no. Ảnh: Lệ Giang
Lễ hội Then Kin Pang không chỉ mang giá trị về mặt tâm linh, tín ngưỡng mà còn ẩn chứa nhiều giá trị nghệ thuật đặc sắc của dân tộc Thái đen như: nghệ thuật diễn xướng, nghệ thuật ngôn từ, nghệ thuật trang trí, sân khấu dân gian, văn hóa nghệ thuật cổ truyền. Đây là nét sinh hoạt văn hóa tâm linh tốt đẹp của đồng bào dân tộc Thái đen cần được bảo tồn và phát huy.
Lệ Giang
