Nằm trong khuôn khổ các hoạt động của ngày hội "Sắc xuân trên mọi miền Tổ quốc" xuân Ất Tỵ 2025, tại làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam (Đồng Mô, Sơn Tây, Hà Nội), đồng bào dân tộc Mường đến từ tỉnh Hòa Bình đã tổ chức tái hiện lễ hội Khai hạ đặc sắc.
Trong những lễ hội cổ truyền tổ chức vào dịp đầu xuân năm mới, lễ hội Khai hạ có một vị trí đặc biệt trong đời sống của đồng bào dân tộc Mường. Mục đích của lễ hội là để cầu cho mùa màng của một năm mới may mắn, thịnh vượng đồng thời thực hiện những nghi lễ cúng mùa cũng là dịp để người Mường nghỉ ngơi, vui chơi, giải trí và bày tỏ những ước vọng của mình về một cuộc sống tốt đẹp, bình yên.
Lễ hội Khai hạ Mường Bi được tổ chức ở xóm Lũy, xã Phong Phú, huyện Tân Lạc, tỉnh Hòa Bình. Nơi đây có miếu thờ Đức Mẹ Hoàng Bà, người có công truyền dạy cho dân Mường biết cày bừa, trồng lúa nước, trồng dâu, nuôi tằm, dệt vải, khai mương, mở nước, dẫn thủy, nhập điền, chăn nuôi gia súc, gia cầm. Miếu còn thờ Đức vị Vua Cả, 3 vị Vua non, vua quân Thái hậu, vua Hai thành hoàng quan lang bản thổ.
Vào ngày 7 tháng Giêng lịch Mường Bi (tức ngày 8 Tết Nguyên đán) hàng năm, ngay từ sáng sớm, 3 mâm cỗ chính đã được chuẩn bị thịnh soạn đưa nhà Lang ra Miếu.
Với quang cảnh tái hiện bàn thờ mẫu và Thành hoàng xóm Luỹ, Mường Bi xã Phong Phú đại diện cho đất Mường tỉnh Hòa Bình là một bàn thờ gồm ngai, bát hương, bát nước mưa. Mâm lễ cúng gồm: bánh trái, rượu cần, hoa quả và một bình cá chép. Phía trước là hai chiếc kiệu bát công và tứ công, hai bên là đội hình bát bửu, kế tiếp là 2 Thầy Mo (Trượng) ngồi khoanh chân, tay cầm quan măng áo chùng mũ lưỡi rìu, bên tay trái già làng, đằng sau là đội chiêng và đội hình cờ cùng dân làng triển khai đội hình.
Cỗ lễ đã bày biện xong, chức sắc, già làng, trưởng bản và dân làng đã tề tựu đầy đủ, thầy Mo đọc bài cùng ướm hỏi Đức Mẹ Hoàng Bà đang rong ruổi bốn phương trời, mười phương đất đã về núi Tản Viên nơi người ngự chính chưa để được đón Người cùng các vị thần linh về dự lễ hội Khai hạ Mường Bi.
Thầy mo cùng một vài vị chức sắc trong làng đứng trước ban thờ. Thầy cúng đứng phía trước, các quan viên đứng đằng sau. Ba hồi chuông vang lên, sau khi thắp hương, thầy cúng cùng các vị chức sắc kính cẩn, nghiêng mình vái lạy trước ban thờ sau đó lui ra phía sau để thầy cúng bắt đầu cúng. Sau khi cúng xong thì thầy mo bước lên cúng tiễn.
Tiếp theo là nghi lễ gọi hồn chiêng và đánh chiêng. Sau khi đám rước ổn định, ông mo tiến lên làm lễ chào dùi và khấn dậy chiêng. Sau đó, chiêng được đánh 2 hồi và 9 tiếng. Tiếp theo cả dàn chiêng rung lên và thầy cúng tuyên bố vào phần hội.
Trong âm thanh của dàn chiêng sắc bùa và nhạc ngũ âm, các trò chơi dân gian diễn ra từng bừng như thi đánh chiêng, hát ví đối, đâm đuống, múa mõ và các trò chơi thể thao dân tộc như ném còn, đánh mảng, đè khà... Dân làng thỏa thích vui chơi. Xung quanh sân hội, mọi người mời nhau uống rượu cần, chúc tụng, buộc chỉ cổ tay, chúc nhau một năm mới may mắn, vui tươi và hạnh phúc.
Lễ hội Khai hạ Mường Bi là lễ hội điển hình có từ lâu đời của đồng bào dân tộc Mường, tỉnh Hòa Bình, mang đặc trưng của cư dân trồng lúa nước với nét độc đáo. Lễ hội đã và đang được bảo tồn và duy trì phát triển hàng năm và trở thành một tập quán truyền thống tốt đẹp thu hút đông đảo du khách đến với lễ hội.
Hoàng Tâm
