Tây Bắc Bộ vài nét tổng quan

Tây Bắc Bộ vài nét tổng quan
Vùng Tây Bắc là vùng miền núi phía tây của miền Bắc Việt Nam, có chung đường biên giới với Lào và Trung Quốc. Vùng này có khi được gọi là Tây Bắc Bắc Bộ và là một trong 3 tiểu vùng địa lý tự nhiên của Bắc Bộ Việt Nam (2 tiểu vùng kia là Vùng Đông Bắc và Đồng bằng sông Hồng).

Không gian địa lý của vùng Tây Bắc hiện còn chưa được nhất trí. Một số ý kiến cho rằng đây là vùng phía nam (hữu ngạn) sông Hồng. Một số ý kiến lại cho rằng đây là vùng phía nam của dãy núi Hoàng Liên Sơn. Nhà địa lý học Lê Bá Thảo cho rằng vùng Tây Bắc được giới hạn ở phía đông bởi dãy núi Hoàng Liên Sơn và ở phía tây là dãy núi Sông Mã.

Đặc điểm địa hình

Địa hình Tây Bắc hiểm trở, có nhiều khối núi và dãy núi cao chạy theo hướng Tây Bắc-Đông Nam. Dãy Hoàng Liên Sơn dài tới 180 km, rộng 30 km, với một số đỉnh núi cao trên từ 2800 đến 3000 m. Dãy núi Sông Mã dài 500 km, có những đỉnh cao trên 1800 m. Giữa hai dãy núi này là vùng đồi núi thấp lưu vực sông Đà (còn gọi là địa máng sông Đà). Ngoài sông Đà là sông lớn, vùng Tây Bắc chỉ có sông nhỏ và suối gồm cả thượng lưu sông Mã. Trong địa máng sông Đà còn có một dãy cao nguyên đá vôi chạy suốt từ Phong Thổ đến Thanh Hóa, và có thể chia nhỏ thành các cao nguyên Tà Phình, Mộc Châu, Nà Sản. Cũng có các lòng chảo như Điện Biên, Nghĩa Lộ, Mường Thanh.

Lịch sử hình thành vùng Tây Bắc bắt đầu từ cách đây 500 triệu năm và đến bây giờ vẫn tiếp tục. Thuở ban đầu, vùng này là biển và chỉ có một số đỉnh ở dãy Hoàng Liên Sơn và dãy Sông Mã là nổi lên trên mặt biển. Biển liên tục rút ra xa rồi lại lấn vào suốt hàng trăm triệu năm. Trong quá trình ấy, đã có những sự sụt lún mạnh, góp phần hình thành các tầng đá phiến và đá vôi. Vào cuối đại Cổ sinh (cách đây chừng 300 triệu năm), dãy Hoàng Liên Sơn và dãy Sông Mã đã được nâng hẳn lên. Địa máng sông Đà lúc đó vẫn chìm dưới biển. Cho đến cách đây 150 triệu năm, chu kỳ tạo núi Indochina làm cho hai bờ địa máng từ từ tiến lại gần nhau, khiến cho trầm tích trong địa máng uốn lên thành những nếp uốn khổng lồ, đồng thời làm cho tầng đá vôi có tuổi cổ hơn lại trồi lên trên tầng đá phiến, tạo thành những cao nguyên đá vôi ngày nay. Trong quá trình tạo núi, còn có sự xâm nhập của macma. Kết quả là, vùng Tây Bắc được nâng lên với một biên độ đến 1000 mét.

Vì là địa máng, vùng vỏ rất động của trái đất, nên Tây Bắc là vùng có nguy cơ động đất cao nhất Việt Nam.

Khí hậu

Mặc dù nền khí hậu chung không có sự khác biệt lớn giữa các khu vực, nhưng sự biểu hiện của nó không giống nhau theo chiều nằm ngang và theo chiều thẳng đứng. Dãy núi cao Hoàng Liên Sơn chạy dài liền một khối theo hướng Tây Bắc - Đông Nam đóng vai trò của một bức trường thành ngăn không cho gió mùa đông (hướng đông bắc - tây nam) vượt qua để vào lãnh thổ Tây Bắc mà không bị suy yếu nhiều, trái với vùng Đông bắc có hệ thống các vòng cung mở rộng theo hình quạt làm cho các đợt sóng lạnh có thể theo đó mà xuống đến tận đồng bằng sông Hồng và xa hơn nữa về phía nam. Vì vậy, trừ khi do ảnh hưởng của độ cao, nền khí hậụ Tây Bắc nói chung ấm hơn Đông Bắc, chênh lệch có thể đến 2-3oC.

Ở miền núi, hướng phơi của sườn đóng một vai trò quan trọng trong chế độ nhiệt – ẩm, sườn đón gió (sườn đông) tiếp nhận những lượng mưa lớn trong khi sườn tây tạo điều kiện cho gió "phơn" (hay quen được gọi là "gió lào") được hình thành khi thổi xuống các thung lũng, rõ nhất là ở Tây Bắc.

Nhìn chung, trong điều kiện của trung du và miền núi, việc nghiên cứu khí hậu là rất quan trọng vì sự biến dạng của khí hậu xảy ra trên từng khu vực nhỏ. Những biến cố khí hậu ở miền núi mang tính chất cực đoan, nhất là trong điều kiện lớp phủ rừng bị suy giảm, và lớp phủ thổ nhưỡng bị thoái hoá. Mưa lớn và tập trung gây ra lũ nhưng kết hợp với một số điều kiện thì xuất hiện lũ quét; hạn vào mùa khô thường xảy ra nhưng có khi hạn hán kéo dài ngoài sức chịu đựng của cây cối.

Dân cư

Về cơ bản, vùng Tây Bắc là không gian văn hóa của dân tộc Thái, nổi tiếng với điệu múa xòe tiêu biểu là điệu múa xòe hoa rất nổi tiếng được nhiều người biết đến. Mường là dân tộc có dân số lớn nhất vùng. Ngoài ra, còn khoảng 20 dân tộc khác như Mông, Dao, Tày, Kinh, Nùng,...

Ai đã từng qua Tây Bắc không thể quên được hình ảnh những cô gái Thái với những bộ váy áo thật rực rỡ đặc trưng cho Tây Bắc. tây bắc là vùng có sự phân bố dân cư theo độ cao rất rõ rệt: vùng rẻo cao (đỉnh núi) là nơi cư trú của các dân tộc thuộc nhóm ngôn ngữ Mông - Dao, Tạng Miến,với phương thức lao động sản xuất chủ yếu là phát nương làm rẫy, phụ thuộc rất nhiều vào thiên nhiên; vùng rẻo giữa (sườn núi) là nơi cư trú của các dân tộc thuộc nhóm ngôn ngữ Môn - Khmer, phương thức lao động sản xuất chính là trồng lúa cạn, chăn nuôi gia súc và một số nghề thủ công; còn ở vùng thung lũng, chân núi là nơi sinh sống của các dân tộc thuộc nhóm ngôn ngữ Việt - Mường, Thái - Kadai, điều kiện tự nhiên thuận lợi hơn để phát triển nông nghiệp và các ngành nghề khác. sự khác biệt về điều kiện sinh sống và phương thức lao động sản xuất cũng gây ra sự khác biệt văn hóa rất lớn mặc dù văn hóa chủ thể và đặc trưng là văn hóa dân tộc Mường.
DTMN (Tổng hợp)

Có thể bạn quan tâm

Đặc sắc Chương trình nghệ thuật 'Vì bình yên bản làng'

Đặc sắc Chương trình nghệ thuật 'Vì bình yên bản làng'

Tối 16/5, tại bản Chiềng Đi 2, xã Vân Hồ (tỉnh Sơn La), Cục Truyền thông Công an nhân dân phối hợp với Công an tỉnh Sơn La tổ chức Chương trình giao lưu nghệ thuật truyền hình trực tiếp với chủ đề “Vì bình yên bản làng”.

Phát huy hiệu quả công tác dân vận trong Quân đội

Phát huy hiệu quả công tác dân vận trong Quân đội

Sư đoàn 10 (Quân đoàn 34) đóng chân trên địa bàn tỉnh Quảng Ngãi và Đắk Lắk. Bên cạnh nhiệm vụ huấn luyện, sẵn sàng chiến đấu, đơn vị thực hiện tốt công tác dân vận tại các nơi đóng quân; qua đó, góp phần ổn định chính trị, trật tự an toàn xã hội, xây dựng vững chắc thế trận lòng dân, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc; đập tan những luận điệu xuyên tạc của các thế lực thù địch.

Hiến đất mở đường, góp sức xây dựng nông thôn mới

Hiến đất mở đường, góp sức xây dựng nông thôn mới

Sau quá trình vận động, 59 hộ dân ở hai thôn Hải Yên và Kim Môn, xã Chư A Thai, tỉnh Gia Lai đã tự nguyện tháo dỡ cổng ngõ, hàng rào, mái hiên để hiến hơn 3.800 m² đất mở rộng tuyến đường liên thôn dài hơn 1km. Từ sự đồng thuận của người dân, địa phương có thêm nguồn lực hoàn thiện hạ tầng giao thông, phục vụ xây dựng nông thôn mới.

Lớp học chữ đặc biệt nơi đại ngàn Tà Xùa

Lớp học chữ đặc biệt nơi đại ngàn Tà Xùa

Giữa cánh rừng đặc dụng của xã Tà Xùa, tỉnh Sơn La, đường vào bản Làng Sáng nhiều đoạn chỉ vừa một xe máy chạy qua. Tối tối, nơi bản xa này lại vang lên tiếng đánh vần ê a của những phụ nữ dân tộc Mông lần đầu học chữ. Tại bản Làng Sáng, lớp học xóa mù chữ mở ra hy vọng đổi thay cho những người quanh năm chỉ biết cầm cuốc làm nương rẫy mà chưa một lần cầm bút.

Đồng bộ giải pháp đảm bảo nước tưới cho vụ Hè Thu

Đồng bộ giải pháp đảm bảo nước tưới cho vụ Hè Thu

Trước tác động tiêu cực của hiện tượng El Nino gây nắng nóng kéo dài và nguy cơ hạn hán cục bộ, việc đảm bảo nguồn nước tưới cho vụ Hè Thu đang trở thành nhiệm vụ trọng yếu tại Gia Lai. Ngành thủy lợi cùng chính quyền các địa phương phía Đông tỉnh đã chủ động triển khai đồng bộ nhiều giải pháp, từ thay đổi lịch thời vụ đến điều tiết hồ chứa, quyết tâm bảo vệ diện tích cây trồng.

Thúc đẩy xây dựng khu vực cửa khẩu hiện đại

Thúc đẩy xây dựng khu vực cửa khẩu hiện đại

Ngày 15/5, tại Lối thông quan Tân Thanh (Việt Nam) - Pò Chài (Trung Quốc) khu vực mốc 1090 - 1091 thuộc xã Hoàng Văn Thụ, tỉnh Lạng Sơn, Ban Quản lý Khu kinh tế cửa khẩu Đồng Đăng - Lạng Sơn và Chính phủ nhân dân thị Bằng Tường, Quảng Tây (Trung Quốc) tổ chức Hội đàm nhằm thúc đẩy giao thương, xây dựng cửa khẩu thông minh và phát triển du lịch biên giới giữa hai địa phương.

Binh đoàn 15 khám bệnh, cấp thuốc miễn phí cho người dân vùng biên

Binh đoàn 15 khám bệnh, cấp thuốc miễn phí cho người dân vùng biên

Ngày 15/5, tại xã Ia Krái, tỉnh Gia Lai, Đoàn Kinh tế - Quốc phòng 715 thuộc Binh đoàn 15 tổ chức chương trình khám bệnh, cấp thuốc miễn phí cho công nhân, người lao động và tặng quà công nhân tuyển mới trên địa bàn các xã biên giới Ia Krái, Ia O và Ia Chía. Đây là hoạt động hưởng ứng Tháng Công nhân năm 2026 và chào mừng kỷ niệm 40 năm Ngày truyền thống Đoàn Kinh tế - Quốc phòng 715 (20/6/1986 - 20/6/2026).

Nông dân Đắk Lắk gặp khó vì mía cháy và nhà máy chậm thu mua

Nông dân Đắk Lắk gặp khó vì mía cháy và nhà máy chậm thu mua

Nông dân trồng mía ở khu vực phía Đông tỉnh Đắk Lắk đang trải qua một mùa vụ đầy khó khăn khi tình trạng mía cháy liên tục xảy ra trên diện rộng, khó kiểm soát. Cùng với những diễn biến về thị trường giá cả, nhà máy chậm thu mua khiến người trồng mía thêm thấp thỏm lo âu.

Nhiều giải pháp bảo đảm an toàn lưới điện mùa nắng nóng

Nhiều giải pháp bảo đảm an toàn lưới điện mùa nắng nóng

Nhu cầu sử dụng điện tăng cao trong mùa nắng nóng năm 2026 đang đặt ra yêu cầu cấp thiết đối với công tác điều hành hệ thống điện tại Lào Cai. Trước áp lực phụ tải gia tăng nhanh, cùng diễn biến thời tiết cực đoan, tỉnh Lào Cai đã chủ động triển khai đồng bộ các giải pháp từ điều hành, kỹ thuật đến quản lý nhu cầu điện nhằm bảo đảm cung ứng điện an toàn, ổn định, phục vụ phát triển kinh tế - xã hội địa phương.

Nỗ lực đưa nước sạch lên bản Mông Pà Cò

Nỗ lực đưa nước sạch lên bản Mông Pà Cò

Nhiều năm nay, người dân bản người Mông ở xã Pà Cò (tỉnh Phú Thọ) luôn sống trong cảnh thiếu nước sinh hoạt nghiêm trọng do nguồn nước tự nhiên khan hiếm; trong khi công trình cấp nước sạch xuống cấp, không còn hoạt động.

Củng cố niềm tin khi Bí thư Đảng ủy xã đối thoại với dân

Củng cố niềm tin khi Bí thư Đảng ủy xã đối thoại với dân

Thực hiện Quy định số 11-QĐi/TW ngày 18/02/2019 của Bộ Chính trị về trách nhiệm của người đứng đầu cấp ủy trong việc tiếp dân, đối thoại trực tiếp với dân và xử lý những phản ánh, kiến nghị của dân, thời gian qua, cấp ủy các xã phía Tây tỉnh Quảng Ngãi đang đẩy mạnh thực hiện đối thoại trực tiếp giữa Bí thư Đảng ủy xã với nhân dân, qua đó kịp thời tiếp nhận, giải quyết các nguyện vọng chính đáng của người dân, củng cố niềm tin của nhân dân đối với sự lãnh đạo của Đảng.

Nghệ An: Di dời khẩn cấp 12 hộ dân ra khỏi vùng nguy hiểm

Nghệ An: Di dời khẩn cấp 12 hộ dân ra khỏi vùng nguy hiểm

Ngày 14/5, ông Lê Viết Quý, Phó Chủ tịch UBND xã Tân Kỳ (Nghệ An) cho biết, chính quyền địa phương đã di dời khẩn cấp 12 hộ dân với 40 khẩu tại khối 1, xã Tân Kỳ (đoạn Km270+900, Quốc lộ 15A) để đảm bảo an toàn tính mạng trước tình trạng sạt lở đất nghiêm trọng.

Kỳ thi tốt nghiệp THPT 2026: Đồng hành cùng học sinh vùng cao vượt vũ môn

Kỳ thi tốt nghiệp THPT 2026: Đồng hành cùng học sinh vùng cao vượt vũ môn

Kỳ thi tốt nghiệp Trung học phổ thông năm 2026 chỉ còn được tính bằng tuần. Trong giai đoạn nước rút của học sinh lớp 12 tại các trường vùng cao, biên giới Lào Cai luôn có sự đồng hành chặt chẽ giữa thầy cô, gia đình và nỗ lực của chính các em tự tin chinh phục cột mốc quan trọng phía trước.

Lan tỏa hiệu quả vốn tín dụng chính sách

Lan tỏa hiệu quả vốn tín dụng chính sách

Từ nguồn vốn tín dụng chính sách, nhiều hộ dân tại tỉnh Vĩnh Long có thêm điều kiện đầu tư sản xuất, phát triển mô hình kinh tế phù hợp, tạo việc làm và nâng cao thu nhập. Không chỉ hỗ trợ người dân vượt qua khó khăn trước mắt, các chương trình tín dụng ưu đãi còn hướng đến mục tiêu phát triển sinh kế bền vững, giúp hộ vay chủ động xây dựng kế hoạch làm ăn lâu dài, từng bước nâng cao khả năng tự tạo thu nhập ổn định cuộc sống.

Giữ bình yên biên giới bằng tình quân dân bền chặt

Giữ bình yên biên giới bằng tình quân dân bền chặt

Dọc tuyến biên giới Tây Nam của tỉnh Tây Ninh hôm nay, những con đường tuần tra được nhựa hóa nối dài qua các xã biên giới, những lớp học tình thương, tiếng kẻng vùng biên vẫn vang lên như tín hiệu của sự đoàn kết, cảnh giác và bình yên nơi phên giậu Tổ quốc. Đằng sau sự đổi thay ấy là dấu ấn đậm nét của lực lượng Bộ đội Biên phòng trong thực hiện "nhiệm vụ kép": vừa bảo vệ vững chắc chủ quyền lãnh thổ, an ninh biên giới quốc gia, vừa đồng hành cùng nhân dân phát triển kinh tế - xã hội, xây dựng vùng biên ổn định.

Đỏ rực con đường hoa phượng bên bờ kênh xáng Lấp Vò

Đỏ rực con đường hoa phượng bên bờ kênh xáng Lấp Vò

Hàng phượng vĩ chạy dọc theo tuyến Quốc lộ 80 đoạn qua địa bàn xã Lấp Vò (tỉnh Đồng Tháp) đang mùa nở hoa. Nằm giữa Quốc lộ 80 và kênh xáng Lấp Vò, hàng hoa phượng với hàng trăm cây “thắp lửa” đỏ rực suốt đoạn đường dài khoảng 4 km khiến người đi đường bất ngờ, thích thú. Nhiều người đã chọn nơi đây làm điểm dừng chân, chụp ảnh, lưu giữ những khoảnh khắc kỷ niệm cùng người thân, bạn bè.

Nâng cao chất lượng bữa ăn bán trú cho học sinh vùng cao

Nâng cao chất lượng bữa ăn bán trú cho học sinh vùng cao

Năm học 2025 - 2026, Trường Dân tộc Nội trú THCS và THPT Đà Bắc, xã Đà Bắc, tỉnh Phú Thọ có 325 học sinh; 100% học sinh ăn bán trú là con em đồng bào dân tộc thiểu số đến từ các xóm, bản vùng cao còn nhiều khó khăn. Ngoài việc truyền đạt kiến thức cho các em, việc chăm sóc tốt sức khỏe qua chất lượng bữa ăn cũng được nhà trường quan tâm để các em có sức khoẻ học tập, rèn luyện.

Đắk Lắk siết chặt quản lý bảo vệ rừng trong mùa khô

Đắk Lắk siết chặt quản lý bảo vệ rừng trong mùa khô

Theo Chi cục Kiểm lâm tỉnh Đắk Lắk, hiện đang trong giai đoạn cao điểm mùa khô, việc di chuyển trong rừng thuận lợi làm tăng nguy cơ xảy ra các vụ vi phạm Luật Lâm nghiệp. Do đó, lực lượng kiểm lâm toàn tỉnh tăng cường tuần tra, kiểm soát và lồng ghép phòng cháy rừng với ngăn chặn khai thác, vận chuyển gỗ trái phép.

Gấp rút hoàn thành trường nội trú liên cấp ​để đón học sinh trong năm học mới 2026-2027

Gấp rút hoàn thành trường nội trú liên cấp ​để đón học sinh trong năm học mới 2026-2027

Tỉnh Lạng Sơn đang khẩn trương xây dựng 11 trường phổ thông nội trú liên cấp tiểu học và trung học cơ sở tại các xã biên giới để đáp ứng nhu cầu học tập cho hơn 12.700 học sinh. Trong đó, địa phương tập trung mọi nguồn lực nhanh chóng hoàn thành 4 trường trong giai đoạn 1 trước ngày 31/7/2026 để đón học sinh trong năm học mới 2026-2027.

Hòn Cau - 'viên ngọc xanh' hút khách giữa biển khơi Lâm Đồng

Hòn Cau - 'viên ngọc xanh' hút khách giữa biển khơi Lâm Đồng

Thắng cảnh Hòn Cau (còn gọi là Cù Lao Câu), thuộc vùng biển xã Liên Hương, tỉnh Lâm Đồng, đang trở thành điểm đến hấp dẫn du khách nhờ vẻ đẹp hoang sơ, làn nước trong xanh cùng hệ sinh thái biển đa dạng, độc đáo. Không chỉ nổi bật với cảnh quan thiên nhiên kỳ thú, nơi đây còn là khu bảo tồn biển có ý nghĩa đặc biệt đối với môi trường biển Việt Nam.

Lâm Đồng đẩy mạnh phân cấp, nâng cao hiệu lực quản lý ở cơ sở

Lâm Đồng đẩy mạnh phân cấp, nâng cao hiệu lực quản lý ở cơ sở

Triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp, tỉnh Lâm Đồng tập trung đẩy mạnh cải cách hành chính, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ. Từ việc tinh gọn tổ chức bộ máy, tăng cường phân cấp, phân quyền đến đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong giải quyết thủ tục hành chính, địa phương hướng tới xây dựng nền hành chính hiện đại, hiệu lực, hiệu quả.

Lâm Đồng bổ sung gần 39 tỷ đồng sửa chữa hồ chứa Đắk N’ting

Lâm Đồng bổ sung gần 39 tỷ đồng sửa chữa hồ chứa Đắk N’ting

Ngày 12/5, thông tin từ Văn phòng UBND tỉnh Lâm Đồng cho biết, Phó Chủ tịch thường trực UBND tỉnh Lâm Đồng Lê Trọng Yên vừa ký quyết định điều chỉnh chủ trương đầu tư dự án hồ chứa nước Đắk N’ting. Đây là dự án hồ chứa nước đã được xác định bị hư hỏng do thiên tai cách đây gần 3 năm.

Cần sớm đầu tư tuyến đường liên xã ở vùng cao Lào Cai

Cần sớm đầu tư tuyến đường liên xã ở vùng cao Lào Cai

Nhiều năm nay, tuyến đường duy nhất từ thôn Mộ, xã Châu Quế kết nối với thôn Khe Chìa, xã Phong Dụ Hạ, tỉnh Lào Cai chưa được đầu tư khiến việc đi lại của người dân gặp nhiều khó khăn. Niềm mong mỏi lớn nhất của người dân nơi đây có được một tuyến đường thuận lợi cho việc đi lại, giao thương, phát triển kinh tế - xã hội địa phương.