Tây Bắc Bộ vài nét tổng quan

Tây Bắc Bộ vài nét tổng quan
Vùng Tây Bắc là vùng miền núi phía tây của miền Bắc Việt Nam, có chung đường biên giới với Lào và Trung Quốc. Vùng này có khi được gọi là Tây Bắc Bắc Bộ và là một trong 3 tiểu vùng địa lý tự nhiên của Bắc Bộ Việt Nam (2 tiểu vùng kia là Vùng Đông Bắc và Đồng bằng sông Hồng).

Không gian địa lý của vùng Tây Bắc hiện còn chưa được nhất trí. Một số ý kiến cho rằng đây là vùng phía nam (hữu ngạn) sông Hồng. Một số ý kiến lại cho rằng đây là vùng phía nam của dãy núi Hoàng Liên Sơn. Nhà địa lý học Lê Bá Thảo cho rằng vùng Tây Bắc được giới hạn ở phía đông bởi dãy núi Hoàng Liên Sơn và ở phía tây là dãy núi Sông Mã.

Đặc điểm địa hình

Địa hình Tây Bắc hiểm trở, có nhiều khối núi và dãy núi cao chạy theo hướng Tây Bắc-Đông Nam. Dãy Hoàng Liên Sơn dài tới 180 km, rộng 30 km, với một số đỉnh núi cao trên từ 2800 đến 3000 m. Dãy núi Sông Mã dài 500 km, có những đỉnh cao trên 1800 m. Giữa hai dãy núi này là vùng đồi núi thấp lưu vực sông Đà (còn gọi là địa máng sông Đà). Ngoài sông Đà là sông lớn, vùng Tây Bắc chỉ có sông nhỏ và suối gồm cả thượng lưu sông Mã. Trong địa máng sông Đà còn có một dãy cao nguyên đá vôi chạy suốt từ Phong Thổ đến Thanh Hóa, và có thể chia nhỏ thành các cao nguyên Tà Phình, Mộc Châu, Nà Sản. Cũng có các lòng chảo như Điện Biên, Nghĩa Lộ, Mường Thanh.

Lịch sử hình thành vùng Tây Bắc bắt đầu từ cách đây 500 triệu năm và đến bây giờ vẫn tiếp tục. Thuở ban đầu, vùng này là biển và chỉ có một số đỉnh ở dãy Hoàng Liên Sơn và dãy Sông Mã là nổi lên trên mặt biển. Biển liên tục rút ra xa rồi lại lấn vào suốt hàng trăm triệu năm. Trong quá trình ấy, đã có những sự sụt lún mạnh, góp phần hình thành các tầng đá phiến và đá vôi. Vào cuối đại Cổ sinh (cách đây chừng 300 triệu năm), dãy Hoàng Liên Sơn và dãy Sông Mã đã được nâng hẳn lên. Địa máng sông Đà lúc đó vẫn chìm dưới biển. Cho đến cách đây 150 triệu năm, chu kỳ tạo núi Indochina làm cho hai bờ địa máng từ từ tiến lại gần nhau, khiến cho trầm tích trong địa máng uốn lên thành những nếp uốn khổng lồ, đồng thời làm cho tầng đá vôi có tuổi cổ hơn lại trồi lên trên tầng đá phiến, tạo thành những cao nguyên đá vôi ngày nay. Trong quá trình tạo núi, còn có sự xâm nhập của macma. Kết quả là, vùng Tây Bắc được nâng lên với một biên độ đến 1000 mét.

Vì là địa máng, vùng vỏ rất động của trái đất, nên Tây Bắc là vùng có nguy cơ động đất cao nhất Việt Nam.

Khí hậu

Mặc dù nền khí hậu chung không có sự khác biệt lớn giữa các khu vực, nhưng sự biểu hiện của nó không giống nhau theo chiều nằm ngang và theo chiều thẳng đứng. Dãy núi cao Hoàng Liên Sơn chạy dài liền một khối theo hướng Tây Bắc - Đông Nam đóng vai trò của một bức trường thành ngăn không cho gió mùa đông (hướng đông bắc - tây nam) vượt qua để vào lãnh thổ Tây Bắc mà không bị suy yếu nhiều, trái với vùng Đông bắc có hệ thống các vòng cung mở rộng theo hình quạt làm cho các đợt sóng lạnh có thể theo đó mà xuống đến tận đồng bằng sông Hồng và xa hơn nữa về phía nam. Vì vậy, trừ khi do ảnh hưởng của độ cao, nền khí hậụ Tây Bắc nói chung ấm hơn Đông Bắc, chênh lệch có thể đến 2-3oC.

Ở miền núi, hướng phơi của sườn đóng một vai trò quan trọng trong chế độ nhiệt – ẩm, sườn đón gió (sườn đông) tiếp nhận những lượng mưa lớn trong khi sườn tây tạo điều kiện cho gió "phơn" (hay quen được gọi là "gió lào") được hình thành khi thổi xuống các thung lũng, rõ nhất là ở Tây Bắc.

Nhìn chung, trong điều kiện của trung du và miền núi, việc nghiên cứu khí hậu là rất quan trọng vì sự biến dạng của khí hậu xảy ra trên từng khu vực nhỏ. Những biến cố khí hậu ở miền núi mang tính chất cực đoan, nhất là trong điều kiện lớp phủ rừng bị suy giảm, và lớp phủ thổ nhưỡng bị thoái hoá. Mưa lớn và tập trung gây ra lũ nhưng kết hợp với một số điều kiện thì xuất hiện lũ quét; hạn vào mùa khô thường xảy ra nhưng có khi hạn hán kéo dài ngoài sức chịu đựng của cây cối.

Dân cư

Về cơ bản, vùng Tây Bắc là không gian văn hóa của dân tộc Thái, nổi tiếng với điệu múa xòe tiêu biểu là điệu múa xòe hoa rất nổi tiếng được nhiều người biết đến. Mường là dân tộc có dân số lớn nhất vùng. Ngoài ra, còn khoảng 20 dân tộc khác như Mông, Dao, Tày, Kinh, Nùng,...

Ai đã từng qua Tây Bắc không thể quên được hình ảnh những cô gái Thái với những bộ váy áo thật rực rỡ đặc trưng cho Tây Bắc. tây bắc là vùng có sự phân bố dân cư theo độ cao rất rõ rệt: vùng rẻo cao (đỉnh núi) là nơi cư trú của các dân tộc thuộc nhóm ngôn ngữ Mông - Dao, Tạng Miến,với phương thức lao động sản xuất chủ yếu là phát nương làm rẫy, phụ thuộc rất nhiều vào thiên nhiên; vùng rẻo giữa (sườn núi) là nơi cư trú của các dân tộc thuộc nhóm ngôn ngữ Môn - Khmer, phương thức lao động sản xuất chính là trồng lúa cạn, chăn nuôi gia súc và một số nghề thủ công; còn ở vùng thung lũng, chân núi là nơi sinh sống của các dân tộc thuộc nhóm ngôn ngữ Việt - Mường, Thái - Kadai, điều kiện tự nhiên thuận lợi hơn để phát triển nông nghiệp và các ngành nghề khác. sự khác biệt về điều kiện sinh sống và phương thức lao động sản xuất cũng gây ra sự khác biệt văn hóa rất lớn mặc dù văn hóa chủ thể và đặc trưng là văn hóa dân tộc Mường.
DTMN (Tổng hợp)

Có thể bạn quan tâm

Phát triển bền vững kinh tế vùng biên

Phát triển bền vững kinh tế vùng biên

Phát triển kinh tế vùng biên không chỉ là bài toán ổn định dân cư mà còn là chiến lược mở rộng không gian phát triển của thành phố Đồng Nai. Sở hữu tuyến biên giới dài khoảng 259 km giáp Campuchia cùng hệ thống cửa khẩu, lối mở sôi động, địa phương này đang dồn lực đầu tư đồng bộ hạ tầng giao thông kết nối và nâng cấp khu kinh tế cửa khẩu. Bằng việc kiên quyết xử lý các dự án kém hiệu quả và thúc đẩy thương mại – dịch vụ vùng biên, Đồng Nai đang từng bước giảm dần sự phụ thuộc thuần túy vào nông nghiệp, tạo đòn bẩy vững chắc cho sự phát triển toàn diện của 8 xã biên giới.

Ngăn bệnh sốt xuất huyết lan rộng trong mùa mưa

Ngăn bệnh sốt xuất huyết lan rộng trong mùa mưa

Đắk Lắk đang bước vào mùa mưa, thời tiết nắng nóng xen kẽ những cơn mưa lớn tạo điều kiện thuận lợi để muỗi truyền bệnh sốt xuất huyết sinh sôi, phát triển. Trước nguy cơ dịch bệnh lan rộng, ngành Y tế đang triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm khống chế ổ dịch, bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

Tăng tốc để 'về đích' trường liên cấp biên giới

Tăng tốc để 'về đích' trường liên cấp biên giới

Đến cuối tháng 6/2026, 4 trường học liên cấp biên giới được khởi công từ cuối năm 2025 tại các xã Rờ Kơi, Mô Rai, Dục Nông và Sa Loong (tỉnh Quảng Ngãi) đã đạt tiến độ thi công từ 52 - 83%. Trong đó, Trường phổ thông nội trú liên cấp Tiểu học - Trung học cơ sở xã Mô Rai có tiến độ thi công thấp nhất khi mới đạt 52%. Trước tình hình đó, Ban Quản lý dự án đầu tư Tây Quảng Ngãi đang khẩn trương yêu cầu đơn vị thi công tăng tốc để sớm đưa các dự án vào hoạt động theo đúng tiến độ đã đề ra là trước ngày 30/8.

Người dân bị ảnh hưởng bởi thiên tai mong sớm được tái định cư, ổn định cuộc sống

Người dân bị ảnh hưởng bởi thiên tai mong sớm được tái định cư, ổn định cuộc sống

Gần một năm sau trận lũ quét, sạt lở đất xảy ra đêm 31/7 và rạng sáng 1/8/2025, đến nay 21 hộ dân ở bản Bắng Chộc, xã Na Son (tỉnh Điện Biên) vẫn chưa được bố trí nơi ở mới. Trong khi mùa mưa lũ đang cận kề, người dân vẫn phải sống trong cảnh tạm bợ, đối mặt với nguy cơ sạt lở, ảnh hưởng đến tài sản, tính mạng.

'Cột mốc sống' nơi biên cương

'Cột mốc sống' nơi biên cương

Với đường biên giới dài hơn 265km cùng những dãy núi hùng vĩ, trùng điệp, thế trận lòng dân ở miền biên viễn Lai Châu đang được bồi đắp mỗi ngày. Sát cánh cùng lực lượng Bộ đội Biên phòng tỉnh là đội ngũ già làng, trưởng bản và những người có uy tín. Họ là những “cột mốc sống” ngày đêm thầm lặng, gìn giữ từng tấc đất đường biên, mốc giới chủ quyền thiêng liêng của Tổ quốc.

Tiếp thêm động lực để các gia đình chính sách ổn định cuộc sống

Tiếp thêm động lực để các gia đình chính sách ổn định cuộc sống

Thực hiện chủ trương của Chính phủ về hỗ trợ xóa nhà tạm, nhà dột nát cho con đẻ của người hoạt động kháng chiến bị nhiễm chất độc hóa học, tỉnh Gia Lai đang tập trung nhân lực, vật lực khẩn trương đẩy nhanh xây dựng các công trình. Sự chung tay của lực lượng vũ trang đang trực tiếp góp phần đẩy nhanh tiến độ và tiếp thêm động lực để các gia đình chính sách ổn định cuộc sống.

Khai mở tiềm năng, đưa Lai Châu phát triển nhanh, xanh, bền vững

Khai mở tiềm năng, đưa Lai Châu phát triển nhanh, xanh, bền vững

Lai Châu là miền đất hội tụ những giá trị khác biệt về vị trí địa lý chiến lược, tài nguyên thiên nhiên, bản sắc văn hóa và khát vọng phát triển. Với quy hoạch đồng bộ, hạ tầng từng bước hoàn thiện cùng quyết tâm cải thiện môi trường đầu tư, Lai Châu đang mở ra cơ hội mới cho các nhà đầu tư trong hành trình phát triển bền vững.

Đột phá về hành chính công ở vùng miền núi khó khăn

Đột phá về hành chính công ở vùng miền núi khó khăn

Sau một năm thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, nền hành chính công tỉnh Cao Bằng đã góp phần giúp chính quyền gần dân, sát dân, phục vụ dân và phát triển kinh tế-xã hội ở vùng sâu, vùng xa, vùng biên giới.

Chính quyền số về với bản làng nơi biên giới

Chính quyền số về với bản làng nơi biên giới

Sau một năm vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, nhiều xã biên giới có đông đồng bào dân tộc thiểu số của thành phố Đồng Nai đã có những chuyển biến mang tính bước ngoặt.

Mưa lớn gây lũ quét và sạt lở đất tại Tuyên Quang

Mưa lớn gây lũ quét và sạt lở đất tại Tuyên Quang

Đêm 28 rạng sáng 29/6/2026, do ảnh hưởng của mưa to đến rất to, gây lũ quét và sạt lở đất, đá, khiến giao thông ách tắc, thiệt hại nghiêm trọng về nhà ở, hoa màu, hạ tầng giao thông, công trình thủy lợi và sản xuất nông nghiệp tại một số xã vùng cao của tỉnh Tuyên Quang.

Thái Nguyên khởi công 6 dự án nhà ở xã hội để bán và cho thuê

Thái Nguyên khởi công 6 dự án nhà ở xã hội để bán và cho thuê

Sáng 29/6, Ủy ban nhân dân tỉnh Thái Nguyên phối hợp với các chủ đầu tư tổ chức khởi công 6 dự án nhà ở xã hội để bán và cho thuê. Tham dự chương trình có đại diện lãnh đạo Bộ Xây dựng, lãnh đạo tỉnh Thái Nguyên; các sở, ban, ngành, chủ đầu tư dự án.

Mô phỏng trực quan các tình huống cháy, nổ giúp người dân thực hành kỹ năng xử lý ban đầu

Mô phỏng trực quan các tình huống cháy, nổ giúp người dân thực hành kỹ năng xử lý ban đầu

Ngày 29/6, Công an tỉnh Tuyên Quang tổ chức lễ ra mắt Trung tâm giáo dục cộng đồng về Phòng cháy, chữa cháy và Cứu nạn, cứu hộ tỉnh. Tham dự có các đồng chí trong Ban Giám đốc Công an tỉnh; lãnh đạo các sở, ban, ngành; lãnh đạo các phòng nghiệp vụ Công an tỉnh cùng hơn 500 học sinh, đoàn viên, lực lượng dân phòng và người dân trên địa bàn.

Phú Thọ thu hút vốn FDI tăng đột biến, tạo sức bật mới sau hợp nhất

Phú Thọ thu hút vốn FDI tăng đột biến, tạo sức bật mới sau hợp nhất

Sau tròn một năm thực hiện hợp nhất ba tỉnh Phú Thọ, Vĩnh Phúc và Hòa Bình, tỉnh Phú Thọ mới đang nổi lên như một điểm sáng về thu hút đầu tư khi dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) tăng trưởng đột biến, vượt kế hoạch cả năm chỉ sau 6 tháng. Tuy nhiên, phía sau những con số ấn tượng đó vẫn còn nhiều điểm nghẽn lớn về quỹ đất sạch, giải phóng mặt bằng và hạ tầng công nghiệp, đặt ra yêu cầu cải cách quyết liệt hơn để duy trì đà tăng trưởng trong giai đoạn tới.

Hành trình Đỏ đã trở thành chiến dịch hiến máu tình nguyện quy mô lớn nhất cả nước

Hành trình Đỏ đã trở thành chiến dịch hiến máu tình nguyện quy mô lớn nhất cả nước

Ngày 28/6, tại Phân hiệu Trường Đại học Luật Hà Nội tỉnh Đắk Lắk, Ban Tổ chức Hành trình Đỏ Trung ương phối hợp với Ban Chỉ đạo Vận động hiến máu tình nguyện tỉnh Đắk Lắk tổ chức khai mạc chương trình Hành trình Đỏ Đắk Lắk lần thứ XIII và Chiến dịch “Giọt hồng Tây Nguyên” năm 2026.

Sức sống mới ở điểm dân cư liền kề chốt dân quân biên giới

Sức sống mới ở điểm dân cư liền kề chốt dân quân biên giới

Sau 2 tháng bàn giao đưa vào sử dụng, điểm dân cư liền kề chốt dân quân biên giới tại Bon Bu Dăr (xã Quảng Trực, tỉnh Lâm Đồng) đang dần hình thành diện mạo khu dân cư ổn định nơi vùng biên. Những ngôi nhà mới không chỉ giúp người dân an cư, từng bước vươn lên phát triển kinh tế mà còn góp phần củng cố thế trận quốc phòng toàn dân, giữ vững an ninh khu vực biên giới.

Quảng Ngãi tăng tốc hoàn thành các trường liên cấp biên giới

Quảng Ngãi tăng tốc hoàn thành các trường liên cấp biên giới

Đến cuối tháng 6/2026, 4 trường học liên cấp biên giới được khởi công từ cuối năm 2025 tại các xã Rờ Kơi, Mô Rai, Dục Nông và Sa Loong đã đạt tiến độ thi công từ 52 - 83%; trong đó, Trường Phổ thông nội trú liên cấp tiểu học - trung học cơ sở xã Mô Rai có tiến độ thi công thấp nhất khi mới đạt 52%.

Tiếp thêm nghị lực cho các nạn nhân chất độc da cam

Tiếp thêm nghị lực cho các nạn nhân chất độc da cam

Hơn nửa thế kỷ sau ngày đất nước thống nhất, những nỗi đau chiến tranh vẫn hiện hữu nơi các nạn nhân chất độc da cam/dioxin. Tại Lạng Sơn, nhiều nạn nhân chất độc da cam/dioxin không chỉ từng ngày chống chọi với bệnh tật mà đau đớn hơn là nhìn thấy con cái sinh ra mang những di chứng quái ác... Cấp ủy, chính quyền địa phương, các tổ chức đoàn thể, chính trị xã hội đã chung tay xoa dịu nỗi đau da cam, tiếp thêm nghị lực để các nạn nhân vươn lên trong cuộc sống...

Phát huy vai trò của tuổi trẻ ở miền núi, biên giới

Phát huy vai trò của tuổi trẻ ở miền núi, biên giới

Phát huy tinh thần xung kích, tình nguyện vì cộng đồng, tuổi trẻ Lạng Sơn đang triển khai nhiều hoạt động thiết thực trong Chiến dịch Thanh niên tình nguyện hè 2026. Các công trình, phần việc hướng về cơ sở không chỉ góp phần giải quyết những vấn đề chung tại cộng đồng mà còn khẳng định vai trò, trách nhiệm của thanh niên với sự phát triển của tỉnh.

Sôi nổi Ngày hội Gia đình công nhân, viên chức, lao động Thái Nguyên

Sôi nổi Ngày hội Gia đình công nhân, viên chức, lao động Thái Nguyên

Nhân kỷ niệm 25 năm Ngày Gia đình Việt Nam (28/6/2001 - 28/6/2026) và hưởng ứng Tháng hành động vì trẻ em năm 2026, ngày 27/6, Liên đoàn Lao động tỉnh Thái Nguyên tổ chức Ngày hội Gia đình công nhân, viên chức, lao động năm 2026 với nhiều hoạt động ý nghĩa, thiết thực.

Chính quyền gần dân hơn từ những việc đời thường

Chính quyền gần dân hơn từ những việc đời thường

Một chiếc hố ga mất nắp, cán bộ xã biết ngay vị trí để xử lý. Chi tiết nhỏ ấy phản ánh một thay đổi lớn trong phương thức quản trị ở cơ sở. Gần dân không ở đâu xa, mà ở chính những việc đời thường như thế.

Kiểm soát, ngăn dịch tả lợn châu Phi từ biên giới

Kiểm soát, ngăn dịch tả lợn châu Phi từ biên giới

Dịch tả lợn châu Phi vẫn xuất hiện rải rác tại các địa phương trên địa bàn tỉnh Lạng Sơn và có nguy cơ lan rộng, ảnh hưởng đến ngành chăn nuôi địa phương. Trước thực tế đó, Chi cục Chăn nuôi, Thủy sản và Thú y tỉnh Lạng Sơn phối hợp với các địa phương triển khai đồng bộ các biện pháp phòng, chống dịch, không để dịch bệnh lan rộng...

Nhìn lại một năm sau hợp nhất - Bài cuối: Biến thách thức thành động lực tăng trưởng mới

Nhìn lại một năm sau hợp nhất - Bài cuối: Biến thách thức thành động lực tăng trưởng mới

Sau một năm tập trung xử lý khối lượng công việc liên quan đến tổ chức bộ máy, tỉnh Phú Thọ đang bước sang giai đoạn phát triển mới với mục tiêu ổn định nền hành chính, nhanh chóng biến không gian kinh tế mở rộng thành lợi thế cạnh tranh mới. Tăng trưởng kinh tế, thu hút đầu tư, công nghiệp và cải cách môi trường đầu tư đang trở thành những trụ cột quan trọng để tỉnh khẳng định vị thế mới trên bản đồ kinh tế phía Bắc.

Nhìn lại một năm sau hợp nhất - Bài 1: Kiến tạo mô hình quản trị hiện đại

Nhìn lại một năm sau hợp nhất - Bài 1: Kiến tạo mô hình quản trị hiện đại

Sau một năm hợp nhất ba tỉnh Phú Thọ, Vĩnh Phúc và Hòa Bình thành tỉnh Phú Thọ mới, địa phương đang dần vượt qua giai đoạn nhiều thách thức nhất để bước vào quá trình vận hành ổn định. Đằng sau kết quả bước đầu ấy là khối lượng công việc lớn chưa từng có tiền lệ, đòi hỏi nỗ lực đặc biệt lớn của cả hệ thống chính trị trong việc tái thiết bộ máy, thống nhất quản trị và tạo nền tảng cho một cực tăng trưởng mới ở phía Bắc.

Học tập suốt đời - nền tảng nâng cao chỉ số hạnh phúc

Học tập suốt đời - nền tảng nâng cao chỉ số hạnh phúc

Học tập giúp nông dân làm chủ công nghệ mới để tăng năng suất, công nhân nâng cao tay nghề để bảo đảm thu nhập, giúp người cao tuổi sống vui, sống khỏe, trí tuệ minh mẫn. Học tập suốt đời chính là gốc rễ của cuộc sống hạnh phúc thực chất và vững bền.

100% thôn, làng ở Quảng Ngãi có sóng điện thoại và Internet

100% thôn, làng ở Quảng Ngãi có sóng điện thoại và Internet

Sau hơn một năm triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, tỉnh Quảng Ngãi đã đạt nhiều kết quả tích cực, tạo nền tảng quan trọng thúc đẩy phát triển chính quyền số, kinh tế số và xã hội số.

Đắk Lắk khẩn trương khắc phục các tuyến đường trước mùa mưa bão

Đắk Lắk khẩn trương khắc phục các tuyến đường trước mùa mưa bão

Nhiều tuyến đường quốc lộ, tỉnh lộ trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk bị hư hỏng do mưa lũ gây ra đang được các đơn vị liên quan đẩy nhanh tiến độ sửa chữa, khắc phục. Không chỉ nỗ lực để sớm đưa vào sử dụng tránh tình trạng “thiên tai chồng thiên tai”, các tuyến đường này còn “chạy đua” hoàn thành, bảo đảm giao thông thông suốt, an toàn cho người dân và các phương tiện vận tải.

Tuần tra song phương trên biên giới Việt - Lào

Tuần tra song phương trên biên giới Việt - Lào

Ngày 25/6, Đồn Biên phòng Hướng Phùng (Ban Chỉ huy Bộ đội Biên phòng tỉnh Quảng Trị) phối hợp với Đại đội Biên phòng 320 và Đại đội Biên phòng 321 thuộc Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Savannakhet (Lào) tổ chức tuần tra song phương trên đoạn biên giới từ mốc quốc giới 593 đến mốc 594; từ mốc 597 đến mốc 598.