Bản Na Ngân của đồng bào dân tộc Thái 'hồi sinh' sau lũ dữ giữa đại ngàn

Bản Na Ngân (xã Nga My, tỉnh Nghệ An) có 155 hộ với gần 740 nhân khẩu, đều là dân tộc Thái. Bản nằm biệt lập giữa đại ngàn Pù Huống, cách trung tâm xã hơn 20km bằng con đường đất độc đạo.

ban-na-ngan-nghe-an-6.jpg
Bản Na Ngân (xã Nga My, tỉnh Nghệ An) nằm trong thung lũng được bao bọc bởi các dãy núi Pù Hiêng, Pà Lượn và rừng đặc dụng Pù Huống.

Trong trận lũ lịch sử xảy ra vào cuối tháng 10/2025 trên suối Nậm Ngân, bản làng tan hoang, nhiều nhà dân bị sạt lở đất đá, lũ cuốn trôi, ruộng vườn, hoa màu, ao cá bị san lấp, đường giao thông bị chia cắt khiến cả bản bị cô lập nhiều ngày.

ban-na-ngan-nghe-an-7.jpg
Đường độc đạo về bản Na Ngân, đoạn qua bản Xốp Kho (xã Nga My, tỉnh Nghệ An) đã được bê-tông cứng hóa.

Sau khi lũ dữ đi qua, được sự quan tâm của các cấp ủy, chính quyền địa phương trong việc hỗ trợ khắc phục thiên tai, phục hồi sinh kế, đặc biệt với quyết tâm chung tay xây dựng bản làng của người dân, nhịp sống tại bản Na Ngân đã hồi sinh trở lại theo chiều hướng tích cực.

ban-na-ngan-nghe-an-2.jpg
Điểm sạt lở hàm ếch nghiêm trọng trên suối Nậm Ngân đoạn chảy quan bản Na Ngân đã được đắp đất đá, ngăn sạt lở tái diễn khi có mưa lớn, suối Nậm Ngân dâng cao.
ban-na-ngan-nghe-an-3.jpg
Sau nhiều tháng chờ mong, Trạm biến áp bản Na Ngân được cấp điện trở lại trước Tết Bính Ngọ giúp người dân có điện lưới để thắp sáng, sinh hoạt, sản xuất, tiếp cận thông tin qua hệ thống loa đài, tivi.
ban-na-ngan-nghe-an-8.jpg
Trưởng bản Na Ngân, anh Lương Văn Ủn lắp đặt loa phóng thanh tại Nhà văn hóa cộng đồng của bản.
ban-na-ngan-nghe-an-12.jpg
Nhiều diện tích ao nuôi cá trước đây bị lũ dữ càn quét, san phẳng giờ đã được phục hồi.
Diện tích ruộng trong thung lũng Na Ngân là “vựa” lương thực của người dân trong bản sau lũ dữ bị tan hoang, đất đá ngổn ngang giờ đã thành bờ xôi, ruộng mật, hứa hẹn cho mùa vàng bội thu.

Diện tích ruộng trong thung lũng Na Ngân là “vựa” lương thực của người dân trong bản sau lũ dữ bị tan hoang, đất đá ngổn ngang giờ đã thành bờ xôi, ruộng mật, hứa hẹn cho mùa vàng bội thu.

ban-na-ngan-nghe-an-9.jpg
Người dân bản Na Ngân đang mở rộng trang trại chăn nuôi, phát triển kinh tế gia đình.
ban-na-ngan-nghe-an-4.jpg
Trẻ em trong bản Na Ngân đang trên đường tới trường.
ban-na-ngan-nghe-an-5.jpg
Đàn ông trong bản Na Ngân chế tác cung nỏ để tham gia hội diễn thể thao, thi thố tài năng trong dịp bản làng tổ chức vui hội.
ban-na-ngan-nghe-an-13.jpg
Nguồn nước từ các khe suối được dẫn về bản nhờ hệ thống ống dẫn, giúp người dân có nước sạch sinh hoạt, giặt giũ hằng ngày.
ban-na-ngan-nghe-an-10.jpg
Chủ tiệm sửa chữa xe máy trong bản Na Ngân đang sửa chữa xe máy cho người dân trong bản.
ban-na-ngan-nghe-an-11.jpg
Người dân bản Na Ngân họp, sinh hoạt cộng đồng tại Nhà văn hóa cộng đồng của bản.
ban-na-ngan-2.jpg
Người dân bản Na Ngân treo cờ Tổ quốc trên con đường liên bản.
ban-na-ngan-3.jpg
Những khu vực sạt lở dọc theo khe suối trong bản Na Ngân đã được xây dựng bờ kè đá phòng tránh sạt lở khi mưa có mưa lớn xảy ra.
ban-na-ngan-1.jpg
Nhiều ngôi nhà mới trong bản Na Ngân đã được dựng lên ngay khu vực trung tâm bản.
Dân tộc Thái

Tên tự gọi: Tay hoặc Thay

Tên gọi khác: Tay Thanh, Man Thanh, Tay Mười, Tày Mường, Hàng Tổng, Tay Dọ, Thổ.

Nhóm địa phương: Ngành Ðen (Tay Ðăm), Ngành trắng (Tay Ðón hoặc Khao).

Dân số: 1.550.423 người (Theo số liệu Tổng điều tra dân số và nhà ở năm 2009).

Ngôn ngữ: Thuộc nhóm ngôn ngữ Tày - Thái (ngữ hệ Thái - Ka Ðai).

Lịch sử: Người Thái có cội nguồn ở vùng Đông Nam Á lục địa, tổ tiên xa xưa của người Thái có mặt ở Việt Nam từ rất sớm.

Hoạt động sản xuất: Người Thái sớm đi vào nghề trồng lúa nước trong hệ thống thuỷ lợi thích hợp được đúc kế như một thành ngữ - "mương, phai, lái, lịn" (khơi mương, đắp đập, dẫn nước qua vật chướng ngại, đặt máng) trên các cánh đồng thung lũng. Họ làm ruộng cấy một vụ lúa nếp, nay chuyển sang 2 vụ lúa tẻ. Họ còn làm nương để trồng thêm lúa, ngô, hoa màu, cây thực phẩm và đặc biệt bông, cây thuốc nhuộm, dâu tằm để dệt vải.

Cót xát rất phổ biến ở vùng người Thái, dùng để trải trên sàn trước khi xếp chiếu phục tay và các tấm đệm ngủ lên trên. Cót được đan bằng cây mạy loi, một loại cây thuộc loài tre, nứa mọc trên núi đá vôi cao.

Ăn: Ngày nay gạo tẻ đã trở thành lương thực chính, gạo nếp vẫn được coi là lương ăn truyền thống. Gạo nếp ngâm, bỏ vào chõ, đặt lên bếp, đồ thành xôi. Trên mâm ăn không thể thiếu được món ớt giã hoà muối, tỏi, có rau thơm, mùi, lá hành... có thể thêm gan gà luộc chín, ruột cá, cá nướng... gọi chung là chéo. Hễ có thịt các con vật ăn cỏ thuộc loài nhai lại thì buộc phải có nước nhúng lấy từ lòng non (nặm pịa). Thịt cá ăn tươi thì làm món nộm, nhúng (lạp, cỏi), ướp muối, thính làm mắm; ăn chín, thích hợp nhất phải kể đến các món chế biến từ cách nướng, lùi, đồ, sấy, sau đó mới đến canh, xào, rang, luộc...

Họ ưa thức ăn có các vị: cay, chua, đắng, chát, bùi, ít dùng các món ngọt, lợ, đậm, nồng... hay uống rượu cần, cất rượu. Người Thái hút thuốc lào bằng điếu ống tre, nứa và chạm bằng mảnh đóm tre ngâm, khô nỏ. Người Thái Trắng trước khi hút còn có lệ mời người xung quanh như trước khi ăn.

Mặc: Cô gái Thái đẹp nhờ mặc áo cánh ngắn, đủ màu sắc, đính khuy bạc hình bướm, nhện, ve sầu... chạy trên đường nẹp xẻ ngực, bó sát thân, ăn nhịp với chiếc váy vải màu thâm, hình ống; thắt eo bằng dải lụa màu xanh lá cây; đeo dây xà tích bạc ở bên hông. Ngày lễ có thể vận thêm áo dài đen, xẻ nách, hoặc kiểu chui đầu, hở ngực có hàng khuy bướm của áo cánh, chiết eo, vai phồng, đính vải trang trí ở nách, và đối vai ở phía trước như của Thái Trắng. Nữ Thái Ðen đội khăn piêu nổi tiếng trong các hình hoa văn thêu nhiều màu sắc rực rỡ. Nam người Thái mặc quần cắt để thắt lưng; áo cánh xẻ ngực có túi ở hai bên gấu vạt, áo người Thái Trắng có thêm một túi ở ngực trái; cài khuy tết bằng dây vải. Màu quần áo phổ biến là đen, có thể màu gạch non, hoa kẻ sọc hoặc trắng. Ngày lễ mặc áo đen dài, xẻ nách, bên trong có một lần áo trắng, tương tự để mặc lót. Bình thường cuốn khăn đen theo kiểu mỏ rìu. Khi vào lễ cuốn dải khăn dài một sải tay.

: Ở nhà sàn, dáng vẻ khác nhau: nhà mái tròn khum hình mai rùa, hai đầu mai rùa, hai đầu mái hồi có khau cút; nhà 4 mái mặt bằng sàn hình chữ nhật gần vuông, hiên có lan can; nhà sàn dài, cao, mỗi gian hồi làm tiền sảnh; nhà mái thấp, hẹp lòng, gần giống nhà người Mường.

Phương tiện vận chuyển: Gánh là phổ biến, ngoài ra gùi theo kiểu chằng dây đeo vắt qua trán, dùng ngựa cưỡi, thồ nay. ở dọc các con sông lớn họ rất nổi tiếng trong việc xuôi ngược bằng thuyền đuôi én.

Quan hệ xã hội: Cơ cấu xã hội cổ truyền được gọi là bản mường hay theo chế độ phìa tạo Tông tộc Thái gọi là Ðằm. Mỗi người có 3 quan hệ dòng họ trọng yếu: Ải Noong (tất cả các thành viên nam sinh ra từ một ông tổ bốn đời). Lung Ta (tất cả các thành viên nam thuộc họ vợ của các thế hệ). Nhinh Xao (tất cả các thành viên nam thuộc họ người đến làm rể). (tất cả các thành viên nam sinh ra từ một ông tổ bốn đời). Lung Ta (tất cả các thành viên nam thuộc họ vợ của các thế hệ). Nhinh Xao (tất cả các thành viên nam thuộc họ người đến làm rể).

Cưới xin: Trước kia người Thái theo chế độ hôn nhân mua bán và ở rể nên việc lấy vợ và lấy chồng phải qua nhiều bước, trong đó có 2 bước cơ bản:

Cưới lên (đong khửn) - đưa rể đến cư trú nhà vợ - là bước thử thách phẩm giá, lao động của chàng rể. Người Thái Ðen có tục búi tóc ngược lên đỉnh đầu cho người vợ ngay sau lễ cưới này. Tục ở rể từ 8 đến 12 năm.

Cưới xuống (đong lông) đưa gia đình trở về với họ cha.

Sinh đẻ: Phụ nữ đẻ theo tư thế ngồi, nhau bỏ vào ống tre đem treo trên cành cây ở rừng. Sản phụ được sưởi lửa, ăn cơm lam và kiêng khem một tháng; ống lam bó đem treo trên cành cây. Có nghi thức dạy trẻ lao động theo giới và mời Lung Ta đến đặt tên chi cháu.

Ma chay: Lễ tang có 2 bước cơ bản:

Pông: Phúng viếng tiễn đưa hồn người chết lên cõi hư vô, đưa thi thể ra rừng chôn (Thái Trắng), thiếu (Thái Ðen).

Xống: gọi ma trở về ngụ ở gian thờ cúng tổ tiên ở trong nhà.

Nhà mới: Dẫn chủ nhân lên nhận nhà Lung Ta châm lửa đốt củi ở bếp mới. Người ta thực hiện tại nghi lễ, cúng đọc bài mo xua đuổi điều ác thu điều lành, cúng tổ tiên, vui chơi.

Lễ tết: Cúng tổ tiên ở người Thái Ðen vào tháng 7, 8 âm lịch. Người Thái Trắng ăn tết theo âm lịch. Bản Mường có cúng thần đất, núi, nước và linh hồn người làm trụ cột.

Lịch: Theo hệ can chi như âm lịch. Lịch của người Thái Ðen chênh với âm lịch 6 tháng.

Học: Người Thái có mẫu tự theo hệ Sanscrit. Họ học theo lệ truyền khẩu. Người Thái có nhiều tác phẩm cổ viết về lịch sử, phong tục, luật tục và văn học.

Văn nghệ: Người Thái có các điệu xoè, các loại sáo lam và tiêu, có hát thơ, đối đáp giao duyên phong phú.

Chơi: Trò chơi của người Thái phổ biến là ném còn, kéo co, đua ngựa, dạo thuyền, bắn nỏ, múa xoè, chơi quay và quả mák lẹ. Nhiều trò chơi cho trẻ em.

Mỗi nhà người Thái thường có hai bếp, một bếp để tiếp khách, sưởi ấm, một bếp khác để nấu cơm. Chõ xôi (ninh đồng, chõ gỗ) được đặt trên 3 ông đầu rau bằng đá. Phía trên bếp có giàn để các thức cần sấy khô. Người Thái thường dùng ghế mây tròn để ngồi quanh bếp.

Theo cema.gov.vn

Dân tộc Thái

Có thể bạn quan tâm

Quan tâm đời sống tín ngưỡng của đồng bào Công giáo vùng Dự án Cảng hàng không quốc tế Gia Bình ​

Quan tâm đời sống tín ngưỡng của đồng bào Công giáo vùng Dự án Cảng hàng không quốc tế Gia Bình ​

Ngày 10/6, Đoàn công tác do Phó Chủ tịch UBND tỉnh Bắc Ninh Phạm Văn Thịnh làm Trưởng đoàn đã đến thăm, làm việc với Tòa Giám mục Bắc Ninh nhằm kịp thời nắm bắt tâm tư, nguyện vọng của nhân dân; đẩy nhanh tiến độ giải phóng mặt bằng Dự án Cảng hàng không quốc tế Gia Bình và các dự án liên quan.

Tạo sinh kế bền vững giúp đồng bào vùng cao thoát nghèo

Tạo sinh kế bền vững giúp đồng bào vùng cao thoát nghèo

Những năm qua, cùng với việc triển khai đồng bộ các Chương trình mục tiêu quốc gia, công tác giảm nghèo ở Tuyên Quang đã chuyển biến tích cực. Thay vì hỗ trợ mang tính ngắn hạn, các địa phương đang tập trung tạo sinh kế bền vững, giúp người dân có điều kiện phát triển sản xuất, nâng cao thu nhập và từng bước vươn lên thoát nghèo bằng chính nội lực của mình.

Hỗ trợ 100% thẻ bảo hiểm y tế cho người có uy tín trong đồng bào dân tộc thiểu số

Hỗ trợ 100% thẻ bảo hiểm y tế cho người có uy tín trong đồng bào dân tộc thiểu số

Sáng 10/6, ông Danh Phúc, Giám đốc Sở Dân tộc và Tôn Giáo tỉnh An Giang cho bết, HĐND tỉnh đã ban hành Nghị quyết số 08/2026/NQ-HĐND, ngày 21/5/2026 quy định mức hỗ trợ đóng bảo hiểm y tế cho người có uy tín trong đồng bào dân tộc thiểu số không thuộc đối tượng đã được ngân sách nhà nước đóng và hỗ trợ đóng bảo hiểm y tế trên địa bàn.

Đặc sản OCOP 'mở đường' cho kinh tế nông thôn

Đặc sản OCOP 'mở đường' cho kinh tế nông thôn

Những trái dâu tằm chín mọng trong vườn hữu cơ, những quả dưa lưới ngọt lành dưới chân núi Bà Đen hay đặc sản mãng cầu nổi tiếng của Tây Ninh giờ không chỉ là nông sản đơn thuần. Thông qua Chương trình Mỗi xã một sản phẩm (OCOP), nhiều sản vật địa phương đang được nâng tầm thành thương hiệu, kết hợp với du lịch trải nghiệm để mở thêm cơ hội phát triển kinh tế bền vững cho vùng nông thôn.

Tuổi trẻ chung tay xây dựng biên cương

Tuổi trẻ chung tay xây dựng biên cương

Giữa màu xanh của núi đá và những thửa ruộng vùng cao đang vào vụ, khu vực mốc biên giới 291/2 thuộc xã Tùng Vài, tỉnh Tuyên Quang những ngày đầu tháng 6 trở nên rộn ràng hơn bởi bước chân của hàng trăm đoàn viên, thanh niên. 

Mở rộng liên kết chuỗi, gia tăng giá trị ngành hàng chủ lực ở Cà Mau

Mở rộng liên kết chuỗi, gia tăng giá trị ngành hàng chủ lực ở Cà Mau

Cà Mau là tỉnh có thế mạnh trong lĩnh vực phát triển nông nghiệp với các ngành hàng chủ lực đem lại nguồn thu lớn cho nhà nông như tôm, cua, lúa, cá. Xác định trong nhiều năm tới nông nghiệp vẫn là lĩnh vực chủ lực của nền kinh tế, tỉnh Cà Mau đã có định hướng cũng như chiến lược dài hạn để tập trung phát triển mạnh kinh tế tập thể, gắn với liên kết, tiêu thụ sản phẩm nông sản, nhằm đem lại hiệu quả cao nhất.

Giáo dục vùng biên chuyển mình nhờ đầu tư đồng bộ

Giáo dục vùng biên chuyển mình nhờ đầu tư đồng bộ

Dù còn nhiều khó khăn về điều kiện kinh tế, khoảng cách địa lý và đời sống giáo viên, nhưng những năm gần đây, giáo dục vùng biên giới Tây Ninh đã có nhiều chuyển biến tích cực. Sự quan tâm đầu tư của Nhà nước, chính quyền địa phương cùng tâm huyết của đội ngũ nhà giáo đang góp phần nâng cao chất lượng dạy và học, mở ra nhiều cơ hội phát triển cho học sinh nơi biên cương.

Cần sớm tháo gỡ khó khăn giao thông ở xã biên giới Bản Máy

Cần sớm tháo gỡ khó khăn giao thông ở xã biên giới Bản Máy

Mặc dù đã nhận được sự quan tâm, đầu tư của Trung ương và tỉnh Tuyên Quang, song do địa hình chia cắt, lại thường xuyên chịu ảnh hưởng bởi thiên tai nên đến nay nhiều tuyến đường trên địa bàn xã Bản Máy đã bị xuống cấp trầm trọng, gây ảnh hưởng lớn đến cuộc sống người dân.

Sơn La: Mùa thu hoạch lúa ở xã Yên Châu

Sơn La: Mùa thu hoạch lúa ở xã Yên Châu

Vụ lúa chiêm xuân đang bước vào giai đoạn chín rộ, mặc dù tiết nắng nóng, nhưng nông dân ở khắp các thôn bản của xã Yên Châu đang tập trung thu hoạch lúa, giải phóng đất chuẩn bị sản xuất vụ lúa mùa 2026. 

Chăm lo đời sống vật chất, tinh thần cho đồng bào dân tộc thiểu số

Chăm lo đời sống vật chất, tinh thần cho đồng bào dân tộc thiểu số

UBND Thành phố Hồ Chí Minh vừa yêu cầu các sở, ban, ngành chủ động triển khai các nhiệm vụ, chính sách liên quan đến các dân tộc còn gặp nhiều khó khăn theo chức năng được giao; tăng cường tham mưu, đề xuất các cơ chế, chính sách phù hợp với điều kiện thực tế của thành phố.

Gắn xây dựng 'Thôn số' với thúc đẩy tiêu thụ nông sản, sản phẩm OCOP

Gắn xây dựng 'Thôn số' với thúc đẩy tiêu thụ nông sản, sản phẩm OCOP

Ngày 8/6, xã biên giới Bát Xát (tỉnh Lào Cai) tổ chức Lễ ra mắt mô hình "Thôn số" tại thôn 4. Đây là sự kiện có ý nghĩa quan trọng, thể hiện quyết tâm chính trị cao của cấp ủy, chính quyền địa phương trong cụ thể hóa chủ trương chuyển đổi số, đổi mới phương thức quản trị xã hội, phục vụ nhân dân ngày càng tốt hơn trong quá trình triển khai mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.

Sớm hoàn thành những ngôi trường mới: Màu áo lính trên công trường vùng biên

Sớm hoàn thành những ngôi trường mới: Màu áo lính trên công trường vùng biên

Giữa những ngày hè nắng nóng nơi vùng biên Quảng Trị, trên các công trường xây dựng trường phổ thông dân tộc nội trú tại các xã Hướng Phùng, Thượng Trạch và Dân Hóa, hàng trăm cán bộ, chiến sĩ lực lượng vũ trang đang miệt mài lao động cùng các đơn vị thi công; qua đó góp phần đẩy nhanh tiến độ công trình, đồng thời thể hiện trách nhiệm, tình cảm của người lính đối với sự nghiệp giáo dục nơi vùng sâu, vùng xa của quê hương.

Khám và phẫu thuật miễn phí cho trẻ em khuyết tật

Khám và phẫu thuật miễn phí cho trẻ em khuyết tật

Sáng 8/6, tại Bệnh viện Đa khoa tỉnh Điện Biên, Sở Y tế tỉnh phối hợp với Trung tâm II thuộc Hội Cứu trợ trẻ em tàn tật Việt Nam tổ chức Chương trình “Hành trình gieo mầm xanh hi vọng” khám và phẫu thuật cho trẻ em khuyết tật có hoàn cảnh khó khăn trên địa bàn.

Bộ đội Biên phòng đồng hành xây dựng nông thôn mới vùng biên

Bộ đội Biên phòng đồng hành xây dựng nông thôn mới vùng biên

Giữa những ngày đầu tháng 6/2026, trên các bản làng vùng biên của tỉnh Tuyên Quang, hình ảnh cán bộ, chiến sĩ biên phòng cùng người dân gùi cát, sỏi, xi măng làm đường giao thông, dọn dẹp vệ sinh môi trường hay hướng dẫn kỹ thuật chăm sóc cây trồng đã trở nên quen thuộc. Những việc làm cụ thể, thiết thực không chỉ góp phần xây dựng nông thôn mới mà còn tô thắm hình ảnh người lính quân hàm xanh.

Tiếp sức học sinh vùng cao tự tin bước vào kỳ thi tốt nghiệp THPT

Tiếp sức học sinh vùng cao tự tin bước vào kỳ thi tốt nghiệp THPT

Kỳ thi tốt nghiệp Trung học phổ thông năm 2026 sẽ diễn ra trong hai ngày 11 và 12/6. Tại Cao Bằng có hơn 5.654 thí sinh dự thi ở 21 điểm thi trên địa bàn tỉnh. Đây là kỳ thi có số lượng thí sinh đông nhất từ trước đến nay, đặt ra yêu cầu cao về công tác tổ chức, bảo đảm an toàn, nghiêm túc và công bằng.

Người dân Sơn Phú chung tay vá đường huyết mạch

Người dân Sơn Phú chung tay vá đường huyết mạch

Nhiều năm qua, mỗi khi mùa mưa đến, tuyến đường đất đỏ dài khoảng 9 km dẫn vào thôn Sơn Phú, xã Thọ Sơn, thành phố Đồng Nai lại trở thành nỗi ám ảnh của người dân địa phương. Đường trơn trượt, lầy lội khiến việc đi lại, vận chuyển nông sản, thậm chí tiếp cận dịch vụ y tế gặp vô vàn khó khăn. Không chờ đợi nguồn vốn đầu tư của Nhà nước, gần 100 hộ dân trong thôn đã tự nguyện đóng góp kinh phí để sửa chữa tuyến đường huyết mạch, giúp việc đi lại thuận lợi hơn trong mùa mưa năm nay.

Xây dựng thương hiệu nông sản từ những mô hình kinh tế tập thể

Xây dựng thương hiệu nông sản từ những mô hình kinh tế tập thể

Với quyết tâm nâng cao giá trị sản xuất nông nghiệp và cải thiện đời sống người dân, tỉnh Lai Châu đang tích cực đẩy mạnh phát triển kinh tế tập thể gắn với sản xuất nông nghiệp an toàn. Nhiều mô hình hợp tác xã hoạt động hiệu quả đã và đang trở thành điểm tựa vững chắc cho hàng nghìn hộ dân vùng cao, góp phần quan trọng vào công cuộc xóa đói giảm nghèo và xây dựng nông thôn mới trên vùng biên cương phía Tây Bắc của Tổ quốc.