Nằm ở vùng đất đỏ miền Đông, sau khi sáp nhập xã Bom Bo cũ và Bình Minh cũ, xã Bom Bo (tỉnh Đồng Nai) hôm nay không chỉ được biết đến như một biểu tượng của tinh thần kháng chiến quật khởi mà còn là nơi hội tụ, kết tinh những giá trị văn hóa đặc sắc của người S'tiêng.
Phát huy bản sắc văn hóa
Nhiều năm qua, mạch nguồn văn hóa của người S’tiêng vẫn âm thầm chảy trong mỗi người con trên mảnh đất Bom Bo anh hùng. Giữa nhịp sống hiện đại, các thế hệ người dân nơi đây vẫn lặng lẽ cùng nhau truyền tay “giữ lửa” để những giá trị tốt đẹp của cha ông không bị mai một theo thời gian. Mọi người đều ý thức được trách nhiệm thiêng liêng trong việc bảo tồn nét đẹp văn hóa dân tộc qua những tấm thổ cẩm rực rỡ hoa văn, bí quyết chế biến rượu cần hay giữ nhịp biểu diễn cồng chiêng.
Tiêu biểu, chị Điểu Thị Xia đã tâm huyết giữ gìn nghề truyền thống từ dệt thổ cẩm, chế biến rượu cần đến những món ẩm thực quê hương. Chị Xia chia sẻ, là một người con của sóc Bom Bo, chị rất tự hào về bề dày lịch sử và những giá trị văn hóa mà cha ông để lại. Trách nhiệm của thế hệ con cháu là luôn gìn giữ và phát huy những giá trị tốt đẹp đó.
Việc phát triển các nghề thủ công không chỉ giúp bảo tồn bản sắc mà còn tạo thêm nguồn thu nhập cho gia đình chị Xia; đồng thời giúp đồng bào giảm bớt khó khăn, ổn định cuộc sống. “Nghề truyền thống của người S’tiêng đã được Nhà nước công nhận và đưa vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Đó là niềm tự hào lớn lao. Đây chính là động lực để chúng tôi tiếp tục phát triển nghề, vừa để giữ gìn hồn cốt dân tộc, vừa góp phần phát triển kinh tế bền vững cho gia đình”, chị Xia tâm sự.
Tương tự, chị Điểu Thị Ghên (43 tuổi) đã trở thành “người truyền lửa” thầm lặng cho thế hệ trẻ. Với đôi bàn tay khéo léo, chị Ghên đã dệt nên những bộ thổ cẩm với kỹ xảo hoa văn truyền thống tinh xảo và phức tạp. Không chỉ dừng lại ở khung cửi, chị còn là người tâm huyết trong việc gìn giữ bí quyết chế biến rượu cần của dân tộc S’tiêng. Chị luôn tận tâm hướng dẫn từng đường kim mũi chỉ, cách pha trộn nguyên liệu chế biến rượu cho con cháu.
Nhờ đó, chị Điểu Thị Ngọc Hương (24 tuổi, con của chị Ghên) được mẹ dạy dệt thổ cẩm từ khi còn nhỏ. Là một người trẻ, chị luôn trăn trở làm thế nào để những sản phẩm của dân tộc mình không chỉ bó hẹp trong bản làng. Chị Hương đã và đang học để kết hợp các họa tiết cổ truyền vào những sản phẩm mang tính ứng dụng cao hơn như túi xách, ví cầm tay hay phụ kiện thời trang để phù hợp với thị hiếu du khách. Ngoài ra, chị Hương còn được mẹ truyền dạy nghề chế biến rượu cần.
Theo ông Điểu Lá (người có uy tín ở Bom Bo), ông thường xuyên tuyên truyền, vận động để con cháu giữ lại những nét văn hóa đặc trưng của dân tộc như: đan lát, dệt vải, chế biến rượu cần. Đây là những giá trị quý báu từ ngàn xưa, được cha truyền con nối.
Kết nối bảo tồn văn hóa với phát triển du lịch
Hiện nay, chiến lược của xã Bom Bo là triển khai chương trình đột phá về văn hóa và du lịch; phát triển du lịch địa phương gắn với khai thác tiềm năng nông nghiệp và bảo tồn văn hóa dân tộc S’tiêng giai đoạn 2025 - 2030; tập trung phát triển dịch vụ du lịch với phương châm “Bom Bo - Bản sắc S’tiêng, điểm đến cộng đồng”.
Ông Phạm Anh Tuấn, Giám đốc Trung tâm Dịch vụ tổng hợp xã Bom Bo cho biết, thời gian qua, việc kết nối bảo tồn văn hóa với phát triển du lịch tại địa phương vẫn còn ở quy mô nhỏ lẻ, mang tính tự phát và thiếu sự quy hoạch đồng bộ. Các sản phẩm du lịch cộng đồng hay trải nghiệm văn hóa dù đã được quan tâm nhưng vẫn thiếu dấu ấn đặc trưng, chưa đủ sức hút để trở thành một điểm đến độc đáo trên bản đồ du lịch vùng.
Tại xã Bom Bo, Khu bảo tồn văn hóa dân tộc S’tiêng sóc Bom Bo là nơi lưu giữ, bảo tồn và phát huy những giá trị văn hóa tiêu biểu của người S’tiêng. Những di sản văn hóa người S’tiêng sáng tạo ra gắn liền với lịch sử đấu tranh, kháng chiến chống đế quốc Mỹ. Trong những năm qua, Đảng bộ và nhân dân xã Bom Bo đã có nhiều nỗ lực trong việc giữ gìn, tổ chức các hoạt động văn hóa dân gian, lễ hội dân tộc.
Theo ông Phạm Anh Tuấn, song song với hạ tầng, công tác bảo tồn di sản văn hóa phi vật thể được xem là nhiệm vụ cốt lõi thông qua việc duy trì đội cồng chiêng, đội văn nghệ dân gian và các tổ hợp tác nghề truyền thống. Việc sưu tầm, ghi chép các làn điệu dân ca, phong tục cổ truyền cần được đẩy mạnh để truyền dạy cho thế hệ trẻ bên cạnh việc tổ chức các lễ hội thường niên và chương trình biểu diễn định kỳ phục vụ khách tham quan. Để nâng cao tính cạnh tranh, Bom Bo cần xây dựng các tour trải nghiệm “nhập vai” như giã gạo, nấu rượu cần, dệt vải; đồng thời chủ động liên kết với các đơn vị lữ hành để hình thành tuyến du lịch liên tỉnh kết nối với hồ Thác Mơ, Vườn quốc gia Bù Gia Mập và các vùng phụ cận Đông Nam Bộ, Tây Nguyên.
Bên cạnh đó, địa phương cần có cơ chế thông thoáng để thu hút nguồn lực xã hội đầu tư vào hệ thống homestay, điểm bán hàng lưu niệm và các sản phẩm OCOP. Công tác đào tạo nguồn nhân lực tại chỗ cần được chú trọng thông qua các lớp bồi dưỡng kỹ năng giao tiếp, nghiệp vụ du lịch và truyền dạy tiếng S’tiêng cho thanh thiếu niên nhằm xây dựng đội ngũ hướng dẫn viên am hiểu tường tận về nguồn cội. Đặc biệt, việc ứng dụng công nghệ số qua hệ thống website, fanpage sẽ là đòn bẩy quan trọng để quảng bá hình ảnh Bom Bo đến với du khách.
Ông Nguyễn Văn Phát, Chủ tịch xã Bom Bo nêu rõ, trong việc bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc thiểu số, Bom Bo tự hào có Khu bảo tồn văn hóa dân tộc S’tiêng đã được xếp hạng Di tích cấp quốc gia. Di tích này là nơi lưu giữ các giá trị văn hóa và tái hiện khí thế “giã gạo nuôi quân” hào hùng năm xưa. Qua đó, địa phương thường xuyên tổ chức tuyên truyền, giáo dục lòng yêu nước cho học sinh và nhân dân, đồng thời tạo tiền đề để đưa Bom Bo ngày càng phát triển bền vững.
Phát triển du lịch gắn với bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống tại Bom Bo, trong đó có Khu bảo tồn văn hóa dân tộc S’tiêng sóc Bom Bo là hướng đi phù hợp với xu thế phát triển bền vững. Đây không chỉ là một định hướng phát triển kinh tế địa phương, mà còn là trách nhiệm trong việc giữ gìn bản sắc, phát huy truyền thống cách mạng, để những tiếng chày giã gạo, nhịp điệu cồng chiêng tiếp tục vang vọng cùng bước chân của du khách khi đến nơi đây./.
