Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lâm Đồng vừa phối hợp với Mạng lưới Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Việt Nam và đơn vị liên quan, chính quyền các địa phương khảo sát, đánh giá hiện trạng tuyến, điểm trong vùng Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Đắk Nông (thuộc khu vực phía Tây tỉnh Lâm Đồng). Đây là công viên địa chất đã được Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa của Liên hợp quốc (UNESCO) công nhận danh hiệu Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Việt Nam lần 2 vào tháng 12/2024.
Đoàn đã khảo sát tại 41 điểm có giá trị địa chất, du lịch, văn hóa thuộc Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Đắk Nông và xác định nhiều nội dung phải hoàn thiện, điều chỉnh để đảm bảo gìn giữ, bảo tồn các giá trị cốt lõi của Công viên địa chất. Theo báo cáo của đoàn khảo sát, một số công trình đầu tư trong vùng Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Đắk Nông gồm: Nơi gặp gỡ Đỏ và Trắng (tại phường Bắc Gia Nghĩa), Núi lửa Nâm Kar (tại xã Quảng Phú), Thung lũng Mặt trời mọc (tại xã Nâm Nung), Trung tâm thông tin Krông Nô (tại xã Nam Đà), Trung tâm thông tin Đắk Song (tại xã Trường Xuân)... đã hoàn thiện phần xây dựng kiến trúc, cảnh quan cơ bản nhưng chưa được đầu tư đồng bộ trang thiết bị, không gian, nội dung trưng bày, thuyết minh phục vụ nhân dân, khách du lịch tham quan, trải nghiệm.
Một số công trình chưa hoàn thành đầy đủ các hạng mục theo thiết kế, chưa được bàn giao hoặc chưa xác định rõ đơn vị chịu trách nhiệm quản lý, vận hành, khai thác sau đầu tư, dẫn đến hiệu quả sử dụng còn hạn chế và hiện đang xuống cấp, lãng phí nguồn lực đã đầu tư.
Đáng chú ý hơn, hệ thống pano tuyên truyền, quảng bá Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Đắk Nông hầu như không còn, ngoại trừ một số cụm pano tại khu vực xã Nam Đà thuộc vùng lõi Công viên địa chất. Hệ thống biển chỉ dẫn, bảng thông tin và bảng thuyết minh ở nhiều điểm di sản còn tồn tại nhiều hạn chế về nội dung, hình thức và chất lượng kỹ thuật nên chưa đáp ứng yêu cầu về nhận diện thương hiệu Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Đắk Nông.
Thêm vào đó, cảnh quan, môi trường tại nhiều điểm di sản chưa được chỉnh trang thường xuyên. Tại nhiều điểm di sản còn tồn tại tình trạng rác thải sinh hoạt, rác thải tự phát gây ảnh hưởng đến mỹ quan, môi trường và trải nghiệm của khách du lịch. Nhiều điểm di sản chưa chính quyền địa phương quan tâm công tác tuyên truyền và duy tu, bảo dưỡng, chỉnh trang định kỳ nên có dấu hiệu xuống cấp hoặc bị bỏ hoang…
Hệ thống hang động núi lửa (hang C3) trong vùng Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Đắk Nông (xã Nam Đà, tỉnh Lâm Đồng). Ảnh: Nguyễn Huy Thành/TTXVN
Đoàn khảo sát nhận định, công tác bảo tồn, bảo vệ di sản của các địa phương trong vùng Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Đắk Nông còn nhiều khó khăn, hạn chế, do đó nhiều điểm di sản đang bị tác động từ các hoạt động xâm hại, lấn chiếm, sử dụng đất, khai thác tài nguyên chưa phù hợp. Tại điểm Núi lửa Nâm Kar (xã Quảng Phú) xuất hiện tình trạng lấn chiếm đất, xây dựng công trình và khai thác vật liệu xây dựng trong khu vực vùng lõi, vùng đệm của di sản. Một số giá trị địa chất đặc trưng tại xã Đăk Mil đã bị tác động bởi các quá trình ngoại sinh, làm giảm khả năng nhận diện và giá trị địa chất.
Trước thực trạng này, ngày 30/6, ông Nguyễn Ngọc Phúc, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Lâm Đồng đã ký công văn gửi Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, các sở, ban, ngành và UBND các xã, phường liên quan yêu cầu tăng cường công tác quản lý, bảo vệ và phát triển Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Đắk Nông.
Theo đó, UBND tỉnh Lâm Đồng chỉ đạo Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch chủ trì, phối hợp với các sở, ngành, đơn vị, địa phương liên quan tham mưu UBND tỉnh thực hiện chức năng quản lý Nhà nước đối với Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Đắk Nông; tổ chức kiểm tra đánh giá tất cả hiện trạng 41 điểm di sản và đề xuất UBND tỉnh giải pháp bảo vệ và phát huy giá trị để phục vụ tốt công tác tái thẩm định vào tháng 7/2027 theo quy định.
UBND tỉnh Lâm Đồng cũng giao UBND các xã, phường trong vùng Công viên địa chất nghiêm túc thực hiện công tác bàn giao cơ sở vật chất, tài sản. UBND các xã trực tiếp quản lý, bảo vệ và phát huy các điểm di sản, điểm tham quan và hoạt động trong vùng Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Đắk Nông trên địa bàn theo quy định của pháp luật; đồng thời, tập trung khắc phục hạn chế hiện nay đối với các điểm di sản trong vùng Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Đắk Nông.
PGS.TS Trần Tân Văn (người đội mũ), Chủ tịch Mạng lưới Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Việt Nam, khảo sát hệ thống hang động núi lửa (hang C4) trong vùng Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Đắk Nông (xã Nam Đà, tỉnh Lâm Đồng). Ảnh: Nguyễn Huy Thành/TTXVN
Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Đắk Nông có diện tích khoảng 4.760 km2, trải rộng trên địa bàn 22 xã, phường phía Tây tỉnh Lâm Đồng. Khu vực này sở hữu hệ thống gần 50 hang động núi lửa trong đá bazan, được đánh giá là một trong những hệ thống hang động núi lửa dài và độc đáo nhất Đông Nam Á cùng nhiều miệng núi lửa cổ, thác nước, hồ tự nhiên, các giá trị lịch sử, văn hóa đặc sắc của cộng đồng M’nông, Ê Đê, Mạ và nhiều dân tộc khác.
Tháng 12/2024, Hội đồng Công viên Địa chất Toàn cầu của UNESCO đã trao bằng công nhận danh hiệu Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Việt Nam lần 2, giai đoạn 2024-2027 cho tỉnh Đắk Nông (cũ). Công viên Địa chất Toàn cầu UNESCO Đắk Nông được đánh giá là minh chứng điển hình về mối liên kết hài hòa giữa thiên nhiên và con người, đồng thời là biểu tượng cho cam kết mạnh mẽ của Việt Nam trong việc thực hiện các mục tiêu phát triển bền vững./.
