Nhiều trường học và câu lạc bộ tại Tây Ninh đã đưa các loại nhạc cụ dân tộc vào giảng dạy, góp phần nuôi dưỡng tình yêu văn hóa truyền thống trong thế hệ trẻ. Dẫu còn không ít khó khăn về kinh phí, lại phải cạnh tranh với các loại hình giải trí hiện đại, việc duy trì những hoạt động này đang góp phần giữ cho tiếng đàn, lời ca của dân tộc tiếp tục ngân vang trong đời sống hôm nay.
Giữ lửa đam mê từ những lớp học bình dị
Mỗi chiều tối thứ Ba và Chủ nhật hằng tuần, chị Thúy Phương (ngụ xã An Lục Long, tỉnh Tây Ninh) lại đến lớp học đàn tranh do Nghệ nhân Ưu tú Hồng Cúc giảng dạy tại Thư viện - không gian văn hóa của phường Long An. Với chị, đó vừa là lớp học, vừa là hành trình tìm về những giá trị văn hóa cội nguồn.
Chị Phương chia sẻ, công việc của chị có liên quan đến lĩnh vực văn hóa nghệ thuật, trong đó có cải lương, đờn ca tài tử nên càng tìm hiểu, chị càng thêm yêu thích học đàn tranh. "Một phần vì đây là bản sắc văn hóa quê hương, phần nữa vì mỗi lần nghe tiếng đàn, lời ca da diết, tôi luôn mong có ngày mình có thể tự tay đàn được những bản tài tử đậm chất miền Tây”, chị nói. Niềm đam mê ấy thôi thúc chị tự sắm cho mình một cây đàn tranh để theo học bài bản.
Nghệ nhân Ưu tú Hồng Cúc chỉ dạy học viên học đờn tranh.
Lớp học của Nghệ nhân Ưu tú Hồng Cúc hiện có khoảng 15 học viên, mỗi tuần học hai buổi tối, mỗi buổi hai tiếng. Học viên đa phần là những người đã trưởng thành, có chung niềm yêu thích đờn ca tài tử. Trước đây, do thiếu địa điểm, việc mở lớp gặp nhiều khó khăn, chủ yếu nghệ nhân Hồng Cúc dạy tại nhà. Nhờ sự hỗ trợ của địa phương, lớp học mới có không gian ổn định để duy trì hoạt động.
Cả đời gắn bó với đờn ca tài tử, Nghệ nhân Ưu tú Hồng Cúc đã dành trọn tâm huyết cho việc truyền dạy từ năm 2000. Bà cho biết, học ca mất khoảng một năm là có thể hát đúng nhịp, nhưng học đàn thì cần thời gian dài hơn rất nhiều. “Ít nhất cũng phải 10 năm mới có thể đàn cho người khác ca. Người có năng khiếu thì có thể nhanh hơn”, bà chia sẻ.
Điều khiến bà trăn trở là lứa tuổi quan tâm đến loại hình nhạc dân tộc này chủ yếu trên 40 tuổi. Đây là những người có vai trò quan trọng trong việc gìn giữ và lan tỏa, nhưng để duy trì bền vững, cần có lớp trẻ kế thừa.
Học sinh trường Trung học phổ thông Tân An tự chọn học loại nhạc cụ mình thích.
“Trẻ em là đối tượng tiếp thu rất nhanh, nhất là những em có năng khiếu. Thực tế nhiều em muốn học lại không biết học ở đâu. Nếu địa phương và nhà trường tạo điều kiện, tôi sẵn sàng hỗ trợ giảng dạy trong khả năng của mình”, Nghệ nhân Ưu tú Hồng Cúc bày tỏ.
Bên cạnh đó, bà cũng kỳ vọng các địa phương tiếp tục quan tâm, tạo điều kiện về địa điểm sinh hoạt cho các câu lạc bộ. Sau khi sáp nhập đơn vị hành chính, nhiều điểm sinh hoạt bị dồn lại, khiến người dân ở xa khó tham gia.
Đưa nhạc cụ dân tộc vào trường học
Hướng tới thực hiện chủ trương học 2 buổi/ngày tại trường phổ thông các cấp của ngành giáo dục, môn văn hóa - văn nghệ được đặc biệt quan tâm. Theo đó, nhiều trường học tại Tây Ninh đã đưa âm nhạc truyền thống vào giảng dạy.
Mỗi chiều thứ Sáu, thay vì nghỉ ngơi sau một tuần học tập, em Lê Hữu Tính (học sinh lớp 11A1, Trường Trung học phổ thông Tân An, phường Long An) lại mang theo cây đàn kìm đến trường để tham gia sinh hoạt Câu lạc bộ Âm nhạc.
Cây đàn kìm ấy là kết quả của những tháng ngày em dành dụm tiền tiêu vặt để mua, với niềm đam mê đặc biệt với nhạc cụ dân tộc. Trước đó, Tính chủ yếu tự học qua các video trên internet nhưng gặp nhiều khó khăn do không có người hướng dẫn.
“Khi biết trường thành lập câu lạc bộ và có thầy dạy nhạc cụ dân tộc, em đăng ký ngay. Bây giờ mỗi tuần được học hai tiết, em thấy mình tiến bộ rõ rệt”, Tính hào hứng nói.
Giáo viên trường Trung học phổ thông Tân An hướng dẫn học sinh trong tiết học âm nhạc.
Theo thầy giáo Nguyễn Văn Thân, Phó Hiệu trưởng Trường Trung học phổ thông Tân An, Câu lạc bộ Âm nhạc được thành lập từ cuối năm 2025, hiện có khoảng 50 học sinh tham gia. Các em được học nhiều loại nhạc cụ như đàn kìm, đàn tranh, sáo, đàn bầu, guitar, organ… tùy theo sở thích.
“Nhà trường có lợi thế là có giáo viên âm nhạc có thể chơi được nhiều loại nhạc cụ, từ truyền thống đến hiện đại, nên có thể trực tiếp hướng dẫn cho học sinh. Sau khoảng 4 tháng, nhiều em đã chơi được nhạc cụ mình yêu thích”, thầy Thân cho biết.
Việc đưa nhạc cụ dân tộc vào trường học giúp học sinh phát triển năng khiếu nghệ thuật, nuôi dưỡng tình yêu với nghệ thuật truyền thống. Qua đó, các em hiểu hơn về giá trị của âm nhạc dân tộc, từng bước hình thành ý thức gìn giữ và phát huy.
Đây cũng là một trong những nội dung được khuyến khích trong chương trình giáo dục phổ thông hiện hành. Theo văn bản hướng dẫn của Bộ Giáo dục và Đào tạo về tổ chức dạy học 2 buổi/ngày, buổi học thứ hai có thể dành cho các hoạt động trải nghiệm, câu lạc bộ, giáo dục nghệ thuật, kỹ năng sống…, phù hợp với nhu cầu và năng khiếu của học sinh.
Ngành Giáo dục tỉnh cũng khuyến khích huy động nghệ nhân, nghệ sĩ tham gia giảng dạy trong nhà trường, qua đó kết nối giữa truyền thống và hiện đại, giữa lý thuyết và thực hành.
Trường Trung học phổ thông Tân An định hướng sắp tới thành lập câu lạc bộ âm nhạc dân tộc chuyên sâu, để học sinh có thể cùng nhau luyện tập, dàn dựng các tiết mục biểu diễn, phục vụ hoạt động của trường và địa phương./.
