Nằm dưới những hàng thốt nốt cổ thụ tại xã Ô Lâm (tỉnh An Giang), chùa Snayđonkum - “chùa B-52” từng là “tọa độ lửa” kiên cường, nơi thắt chặt tình đoàn kết Kinh - Khmer trong những năm tháng kháng chiến hào hùng. Trải qua nửa thế kỷ, ngôi chùa mãi là biểu tượng cho ý chí quật cường và sức sống mãnh liệt của vùng đất Bảy Núi An Giang.
Chứng nhân từ trong “lửa đạn”
Những ngày cuối tháng Tư, theo nhịp chân của người dân bản địa, chúng tôi tìm về xã Ô Lâm để đến với chùa Snayđonkum - ngôi chùa được người dân nơi đây gọi bằng cái tên đầy tự hào “Chùa B-52”.
Trong khuôn viên rộng 1,5ha, những công trình mới uy nghi, rực rỡ sắc màu Phật giáo Nam tông Khmer đã mọc lên từ nền tro tàn cũ. Tuy nhiên, thời gian không khỏa lấp được quá khứ. Cổng chính điện xưa vẫn sừng sững vết cháy sạm từ bom đạn và những hố bom năm xưa nay đã được cải tạo thành những hồ sen ngát hương.
Đại đức Chau Hương (sãi cả chùa Snayđonkum) cho biết, cái tên “Chùa B-52” không phải tự nhiên mà có. Trong những năm kháng chiến chống đế quốc Mỹ cứu nước, chùa Snayđonkum không chỉ là chốn tu hành mà còn là “hậu phương” vững chắc, che chở và tiếp tế cho bộ đội chủ lực. Để hủy diệt ý chí chiến đấu của quân và dân ta, đế quốc Mỹ đã điên cuồng trút xuống nơi này hàng nghìn tấn bom đạn.
Chùa Snayđonkum khi ấy đã hứng chịu những trận mưa bom từ “pháo đài bay” B-52, khiến chánh điện và nhiều công trình bị phá hủy hoàn toàn. Khuôn viên chùa loang lổ nhiều hố bon B-52…
“Giai đoạn 1968 - 1969, khi căn cứ cách mạng tại đồi Tức Dụp chỉ cách chùa vài trăm mét, người dân đã mượn việc cúng dường để bí mật chuyển gạo, muối và thuốc men cho chiến sĩ bám trụ đánh địch. Để bẻ gãy ý chí sắt đá đó, kẻ thù đã biến chùa Snayđonkum thành mục tiêu hủy diệt. Những trận oanh tạc tàn khốc từ “pháo đài bay” B-52 đã cày xới mảnh đất này thành một “tọa độ lửa”. Sau ngày hòa bình lập lại, ngôi chùa được trùng tu và người dân vẫn gọi bằng cái tên “Chùa B-52” như một cách để nhắc nhở về sự tàn khốc của chiến tranh và tinh thần kiên cường bất khuất của người dân An Giang” - Đại đức Chau Hương kể.
Những hố bom B-52 năm xưa đã được cải tạo thành những hồ sen ngát hương trong khuôn viên chùa Snayđonkum.
Theo sãi cả Chau Hương, với những giá trị lịch sử vô giá, năm 2013, chùa Snayđonkum đã chính thức được công nhận là Di tích lịch sử cách mạng cấp tỉnh.
Địa chỉ đỏ giáo dục truyền thống cách mạng
Trong khuôn viên chùa Snayđonkum hôm nay, những hố bom B-52 vẫn được giữ gìn như một bảo tàng ngoài trời. Những hố bom sâu hoắm năm xưa giờ đây đã xanh mướt cỏ hoa. Đứng trước những di tích ấy, thế hệ trẻ có thể hình dung rõ nét về sự khốc liệt của cuộc chiến và cái giá của nền độc lập tự do mà cha ông đã đánh đổi bằng xương máu.
Lần đầu tiên đặt chân đến chùa Snayđonkum, chị Nguyễn Thị Hòa (một nghệ sĩ nhiếp ảnh trẻ tại Hà Nội) ngỡ ngàng trước vẻ đẹp mộc mạc nơi đây. Đứng trước những chứng tích bi hùng ấy, chị Hòa và nhóm bạn đã hiểu hơn về hòa bình, độc lập hôm nay được đánh đổi bằng sự hi sinh của các thế hệ cha ông đi trước.
“Đến đây, tôi như yêu thêm Tổ quốc mình. Những chứng tích sống động được lưu giữ tại "chùa B-52" như ngọn đuốc thắp sáng lý tưởng sống, giúp bồi đắp lòng tự hào dân tộc và ý thức trách nhiệm với quê hương trong mỗi chúng ta”, chị Hòa chia sẻ.
Ông Phan Thanh Lương, Chủ tịch UBND xã Ô Lâm (tỉnh An Giang) khẳng định, chùa Snayđonkum không chỉ hiện diện như một đóa sen rực rỡ của kiến trúc Phật giáo Nam tông Khmer, mà còn như một nhân chứng thép, một “địa chỉ đỏ” thể hiện lòng yêu nước nồng nàn của dân tộc ta. Mang trên mình danh xưng “chùa B-52” - cái tên được viết bằng máu, lửa và đức tin sắt son, nơi đây đã trở thành nhịp cầu nối liền quá khứ hào hùng với hiện tại tự hào, là trường học thực tế sinh động nhất dành cho thế hệ trẻ hôm nay.
Các em nhỏ trên địa bàn ấp Phước Thọ (xã Ô Lâm, tỉnh An Giang) tập luyện múa trống Chhay-dăm - di sản văn hoá phi vật thể quốc gia của đồng bào Khmer tại chánh điện của chùa Snayđonkum như cách để tiếp nối mạch nguồn văn hoá dân tộc.
“Đến với Di tích lịch sử cách mạng "chùa B-52", chúng ta không chỉ được chiêm bái đức Phật, mà còn để nghiêng mình trước sự hi sinh của thế hệ đi trước, để thấy mình cần sống xứng đáng hơn với mảnh đất quê hương”, Chủ tịch UBND xã Ô Lâm nói.
Theo Chủ tịch UBND xã Ô Lâm, thời gian tới, địa phương tiếp tục phối hợp với sãi cả chùa Snayđonkum cùng các đơn vị liên quan trùng tu, tôn tạo lại chùa Snayđonkum ngày càng khang trang; hướng tới khai thác hiệu quả di tích gắn với phát triển du lịch lịch sử - văn hóa, nâng cao hiệu quả công tác quản lý, bảo vệ di tích; qua đó đóng góp thiết thực vào sự phát triển kinh tế - xã hội bền vững của địa phương.
Hơn nửa thế kỷ trôi qua, trên nền đất từng loang lổ vết tích chiến tranh, chùa Snayđonkum đã “hồi sinh” kỳ diệu. Ngôi chùa khoác lên mình diện mạo rạng rỡ, mang đậm bản sắc văn hóa truyền thống của đồng bào Khmer; là niềm tự hào kiêu hãnh về lòng yêu nước nồng nàn, thủy chung son sắt. Một tinh thần “máu và hoa” đã được tôi luyện qua lửa đạn, nay tiếp tục nở rộ trong hòa bình, góp phần tô điểm cho vẻ đẹp của vùng đất ở biên giới Tây Nam của Tổ quốc./.
