Làng nghề nón lá Gò Găng tại phường An Nhơn Bắc là một minh chứng điển hình cho sự bảo tồn và phát triển nghề truyền thống tại Gia Lai. Trải qua hàng trăm năm với nhiều thăng trầm, làng nghề không những không bị mai một mà ngày một phát triển, đã và đang tạo công ăn việc làm ổn định cho người dân địa phương.
Nghề làm nón lá tại Gò Găng được hình thành khoảng thế kỷ XVII và phát triển liên tục cho đến nay. Nghề ra đời trong quá trình người dân khai phá vùng đất An Nhơn xưa, khi cư dân đến lập nghiệp tại khu vực Gò Găng – Nhơn Thành (nay thuộc phường An Nhơn Bắc) và mang theo kỹ thuật chằm nón truyền thống từ các vùng Bắc Trung Bộ. Nhờ điều kiện tự nhiên thuận lợi, nguồn nguyên liệu tre, lá phong phú và bàn tay khéo léo của người dân, nghề làm nón sớm trở thành sinh kế bền vững, lan tỏa ra nhiều thôn, xóm trong vùng.
Mặc dù, từng có lúc rơi vào thời điểm khó khăn khi lực lượng thợ thủ công giảm mạnh, đầu ra sản phẩm bấp bênh và thế hệ trẻ không còn mặn mà nối nghiệp. Tuy nhiên, những năm gần đây, nhờ sự quan tâm của chính quyền địa phương cùng nỗ lực gìn giữ nghề truyền thống của cộng đồng, làng nghề này đã ngày một phát triển.
Hiện nay có 578 hộ dân tham gia làm nghề nón lá Gò Găng.
Bà Nguyễn Thị Phương ở tổ dân phố Tiên Hội, phường An Nhơn Bắc chia sẻ, nón lá Gò Găng được làm thủ công hoàn toàn, thể hiện rõ nét bản sắc văn hóa dân tộc Việt Nam và tinh hoa lao động truyền thống của người dân Bình Định xưa. Chiếc nón được tạo nên qua nhiều công đoạn tỉ mỉ từ chọn lá, ủi lá, chuốt vành, lên khung, chằm nón, trang trí… đòi hỏi sự kiên nhẫn, khéo léo và kinh nghiệm lâu năm của người thợ.
Bên cạnh sản phẩm nón truyền thống phổ thông, khi có đơn đặt hàng, chúng tôi còn sáng tạo thêm nhiều mẫu nón lưu niệm, nón trang trí, nón quà tặng du lịch, đáp ứng thị hiếu của khách tham quan và góp phần quảng bá hình ảnh văn hóa địa phương đến bạn bè trong và ngoài nước, bà Mùi cho biết thêm.
Chị Cát Thị Gái ở làng nghề nón lá Gò Găng cho hay, Nón Gò Găng có kiểu dáng thanh thoát, cân đối, bền và đẹp, nổi bật với màu trắng ngà tự nhiên của lá kè, những đường kim mũi chỉ đều đặn và phần chóp nón được làm tinh tế. Sản phẩm vừa mang tính ứng dụng cao – dùng để che mưa, che nắng trong đời sống hàng ngày, vừa mang giá trị thẩm mỹ và văn hóa sâu sắc, biểu trưng cho hình ảnh người phụ nữ Việt Nam duyên dáng, cần cù, chịu thương chịu khó.
Nón lá được làm thủ công, trải qua nhiều công đoạn tỉ mỉ.
Theo thống kê của phường An Nhơn Bắc, hiện nay có 578 hộ dân tham gia làm nghề nón lá, chiếm hơn 23% tổng số hộ tại 5 tổ dân phố. Hoạt động sản xuất diễn ra ổn định, liên tục nhiều năm, với tổng doanh thu năm 2023 đạt hơn 8,4 tỷ đồng và năm 2024 đạt hơn 9,1 tỷ đồng. Qua nhiều thế hệ, nghề làm nón lá Gò Găng không ngừng được gìn giữ và phát triển, tạo nên thương hiệu đặc trưng của vùng “đất võ – trời văn” Bình Định (cũ).
Ông Bùi Quốc Tuấn, Trưởng phòng Kinh tế, Hạ tầng và Đô thị phường An Nhơn Bắc thông tin, nghề làm nón lá tại Gò Găng có đặc trưng chỉ sản xuất bằng thủ công, không áp dụng được khoa học công nghệ vào sản xuất nên sản phẩm làm ra chưa nhiều khiến thu nhập từ nghề chưa cao nhưng có tính ổn định, giúp nhiều hộ dân, đặc biệt là người lớn tuổi và phụ nữ, có việc làm tại chỗ.
Phó Chủ tịch UBND xã An Nhơn Bắc Đinh Thanh Trình nêu rõ, mới đây UBND tỉnh Gia Lai ban hành quyết định công nhận Làng nghề nón lá Gò Găng đạt tiêu chí làng nghề theo Nghị định số 52/2018/NĐ-CP của Chính phủ. Việc công nhận làng nghề không chỉ là sự ghi nhận về mặt pháp lý, mà còn là sự khẳng định giá trị văn hóa, kinh tế, xã hội của nghề truyền thống lâu đời. Đồng thời, mở ra cơ hội để Làng nghề nón lá Gò Găng được tiếp cận các chính sách hỗ trợ của Nhà nước về đào tạo nghề, xúc tiến thương mại, xây dựng thương hiệu, bảo vệ môi trường và phát triển du lịch làng nghề.
Làng nghề nón lá giúp nhiều hộ dân, đặc biệt là phụ nữ có việc làm tại chỗ.
“Địa phương sẽ triển khai các chính sách hỗ trợ theo quy định đối với làng nghề được công nhận, đồng thời từng bước xây dựng và quảng bá thương hiệu nón lá Gò Găng. Chúng tôi cũng định hướng gắn phát triển làng nghề nón lá Gò Găng với du lịch văn hóa trải nghiệm, làng nghề sẽ được quy hoạch trở thành điểm đến để du khách tham quan, tìm hiểu quy trình làm nón, trực tiếp trải nghiệm chằm nón, qua đó cảm nhận sâu sắc hơn giá trị lao động thủ công và văn hóa bản địa”, ông Đinh Thanh Trình khẳng định.
Sự phát triển của làng nghề nón lá Gò Găng là minh chứng điển hình cho nỗ lực bảo tồn các làng nghề truyền thống của tỉnh Gia Lai trong bối cảnh hiện nay. Với định hướng của chính quyền và sự đồng lòng của người dân, làng nghề nón lá Gò Găng hoàn toàn có thể trở thành điểm hấp dẫn trong bản đồ du lịch của Gia Lai./.
