Độc đáo lễ hội cầu mưa của người Thái trắng ở Sơn La

Khu du lịch Quốc gia Mộc Châu, tỉnh Sơn La, không chỉ là vùng đất được thiên nhiên ưu đãi về khí hậu trong lành, mát mẻ, cảnh quan thiên nhiên tươi đẹp, nơi đây còn lưu giữ nhiều lễ hội mang đậm bản sắc văn hóa các dân tộc Tây Bắc, đặc biệt là lễ hội cầu mưa. Đây là một lễ hội văn hóa tín ngưỡng độc độc đáo, quan trọng trong năm của người Thái trắng ở phường Mộc Châu.

Dân tộc Thái

Tên tự gọi: Tay hoặc Thay

Tên gọi khác: Tay Thanh, Man Thanh, Tay Mười, Tày Mường, Hàng Tổng, Tay Dọ, Thổ.

Nhóm địa phương: Ngành Ðen (Tay Ðăm), Ngành trắng (Tay Ðón hoặc Khao).

Dân số: 1.550.423 người (Theo số liệu Tổng điều tra dân số và nhà ở năm 2009).

Ngôn ngữ: Thuộc nhóm ngôn ngữ Tày - Thái (ngữ hệ Thái - Ka Ðai).

Lịch sử: Người Thái có cội nguồn ở vùng Đông Nam Á lục địa, tổ tiên xa xưa của người Thái có mặt ở Việt Nam từ rất sớm.

Hoạt động sản xuất: Người Thái sớm đi vào nghề trồng lúa nước trong hệ thống thuỷ lợi thích hợp được đúc kế như một thành ngữ - "mương, phai, lái, lịn" (khơi mương, đắp đập, dẫn nước qua vật chướng ngại, đặt máng) trên các cánh đồng thung lũng. Họ làm ruộng cấy một vụ lúa nếp, nay chuyển sang 2 vụ lúa tẻ. Họ còn làm nương để trồng thêm lúa, ngô, hoa màu, cây thực phẩm và đặc biệt bông, cây thuốc nhuộm, dâu tằm để dệt vải.

Cót xát rất phổ biến ở vùng người Thái, dùng để trải trên sàn trước khi xếp chiếu phục tay và các tấm đệm ngủ lên trên. Cót được đan bằng cây mạy loi, một loại cây thuộc loài tre, nứa mọc trên núi đá vôi cao.

Ăn: Ngày nay gạo tẻ đã trở thành lương thực chính, gạo nếp vẫn được coi là lương ăn truyền thống. Gạo nếp ngâm, bỏ vào chõ, đặt lên bếp, đồ thành xôi. Trên mâm ăn không thể thiếu được món ớt giã hoà muối, tỏi, có rau thơm, mùi, lá hành... có thể thêm gan gà luộc chín, ruột cá, cá nướng... gọi chung là chéo. Hễ có thịt các con vật ăn cỏ thuộc loài nhai lại thì buộc phải có nước nhúng lấy từ lòng non (nặm pịa). Thịt cá ăn tươi thì làm món nộm, nhúng (lạp, cỏi), ướp muối, thính làm mắm; ăn chín, thích hợp nhất phải kể đến các món chế biến từ cách nướng, lùi, đồ, sấy, sau đó mới đến canh, xào, rang, luộc...

Họ ưa thức ăn có các vị: cay, chua, đắng, chát, bùi, ít dùng các món ngọt, lợ, đậm, nồng... hay uống rượu cần, cất rượu. Người Thái hút thuốc lào bằng điếu ống tre, nứa và chạm bằng mảnh đóm tre ngâm, khô nỏ. Người Thái Trắng trước khi hút còn có lệ mời người xung quanh như trước khi ăn.

Mặc: Cô gái Thái đẹp nhờ mặc áo cánh ngắn, đủ màu sắc, đính khuy bạc hình bướm, nhện, ve sầu... chạy trên đường nẹp xẻ ngực, bó sát thân, ăn nhịp với chiếc váy vải màu thâm, hình ống; thắt eo bằng dải lụa màu xanh lá cây; đeo dây xà tích bạc ở bên hông. Ngày lễ có thể vận thêm áo dài đen, xẻ nách, hoặc kiểu chui đầu, hở ngực có hàng khuy bướm của áo cánh, chiết eo, vai phồng, đính vải trang trí ở nách, và đối vai ở phía trước như của Thái Trắng. Nữ Thái Ðen đội khăn piêu nổi tiếng trong các hình hoa văn thêu nhiều màu sắc rực rỡ. Nam người Thái mặc quần cắt để thắt lưng; áo cánh xẻ ngực có túi ở hai bên gấu vạt, áo người Thái Trắng có thêm một túi ở ngực trái; cài khuy tết bằng dây vải. Màu quần áo phổ biến là đen, có thể màu gạch non, hoa kẻ sọc hoặc trắng. Ngày lễ mặc áo đen dài, xẻ nách, bên trong có một lần áo trắng, tương tự để mặc lót. Bình thường cuốn khăn đen theo kiểu mỏ rìu. Khi vào lễ cuốn dải khăn dài một sải tay.

: Ở nhà sàn, dáng vẻ khác nhau: nhà mái tròn khum hình mai rùa, hai đầu mai rùa, hai đầu mái hồi có khau cút; nhà 4 mái mặt bằng sàn hình chữ nhật gần vuông, hiên có lan can; nhà sàn dài, cao, mỗi gian hồi làm tiền sảnh; nhà mái thấp, hẹp lòng, gần giống nhà người Mường.

Phương tiện vận chuyển: Gánh là phổ biến, ngoài ra gùi theo kiểu chằng dây đeo vắt qua trán, dùng ngựa cưỡi, thồ nay. ở dọc các con sông lớn họ rất nổi tiếng trong việc xuôi ngược bằng thuyền đuôi én.

Quan hệ xã hội: Cơ cấu xã hội cổ truyền được gọi là bản mường hay theo chế độ phìa tạo Tông tộc Thái gọi là Ðằm. Mỗi người có 3 quan hệ dòng họ trọng yếu: Ải Noong (tất cả các thành viên nam sinh ra từ một ông tổ bốn đời). Lung Ta (tất cả các thành viên nam thuộc họ vợ của các thế hệ). Nhinh Xao (tất cả các thành viên nam thuộc họ người đến làm rể). (tất cả các thành viên nam sinh ra từ một ông tổ bốn đời). Lung Ta (tất cả các thành viên nam thuộc họ vợ của các thế hệ). Nhinh Xao (tất cả các thành viên nam thuộc họ người đến làm rể).

Cưới xin: Trước kia người Thái theo chế độ hôn nhân mua bán và ở rể nên việc lấy vợ và lấy chồng phải qua nhiều bước, trong đó có 2 bước cơ bản:

Cưới lên (đong khửn) - đưa rể đến cư trú nhà vợ - là bước thử thách phẩm giá, lao động của chàng rể. Người Thái Ðen có tục búi tóc ngược lên đỉnh đầu cho người vợ ngay sau lễ cưới này. Tục ở rể từ 8 đến 12 năm.

Cưới xuống (đong lông) đưa gia đình trở về với họ cha.

Sinh đẻ: Phụ nữ đẻ theo tư thế ngồi, nhau bỏ vào ống tre đem treo trên cành cây ở rừng. Sản phụ được sưởi lửa, ăn cơm lam và kiêng khem một tháng; ống lam bó đem treo trên cành cây. Có nghi thức dạy trẻ lao động theo giới và mời Lung Ta đến đặt tên chi cháu.

Ma chay: Lễ tang có 2 bước cơ bản:

Pông: Phúng viếng tiễn đưa hồn người chết lên cõi hư vô, đưa thi thể ra rừng chôn (Thái Trắng), thiếu (Thái Ðen).

Xống: gọi ma trở về ngụ ở gian thờ cúng tổ tiên ở trong nhà.

Nhà mới: Dẫn chủ nhân lên nhận nhà Lung Ta châm lửa đốt củi ở bếp mới. Người ta thực hiện tại nghi lễ, cúng đọc bài mo xua đuổi điều ác thu điều lành, cúng tổ tiên, vui chơi.

Lễ tết: Cúng tổ tiên ở người Thái Ðen vào tháng 7, 8 âm lịch. Người Thái Trắng ăn tết theo âm lịch. Bản Mường có cúng thần đất, núi, nước và linh hồn người làm trụ cột.

Lịch: Theo hệ can chi như âm lịch. Lịch của người Thái Ðen chênh với âm lịch 6 tháng.

Học: Người Thái có mẫu tự theo hệ Sanscrit. Họ học theo lệ truyền khẩu. Người Thái có nhiều tác phẩm cổ viết về lịch sử, phong tục, luật tục và văn học.

Văn nghệ: Người Thái có các điệu xoè, các loại sáo lam và tiêu, có hát thơ, đối đáp giao duyên phong phú.

Chơi: Trò chơi của người Thái phổ biến là ném còn, kéo co, đua ngựa, dạo thuyền, bắn nỏ, múa xoè, chơi quay và quả mák lẹ. Nhiều trò chơi cho trẻ em.

Mỗi nhà người Thái thường có hai bếp, một bếp để tiếp khách, sưởi ấm, một bếp khác để nấu cơm. Chõ xôi (ninh đồng, chõ gỗ) được đặt trên 3 ông đầu rau bằng đá. Phía trên bếp có giàn để các thức cần sấy khô. Người Thái thường dùng ghế mây tròn để ngồi quanh bếp.

Theo cema.gov.vn

Dân tộc Thái

Có thể bạn quan tâm

Nguy cơ hàng trăm hộ dân giữa đại ngàn bị cô lập

Nguy cơ hàng trăm hộ dân giữa đại ngàn bị cô lập

Tuyến đường đất độc đạo dài hơn 20 km xuyên đại ngàn Pù Huống, nối các bản Na Ngân, Na Kho, Xốp Kho với trung tâm xã Nga My (tỉnh Nghệ An) và quốc lộ 48C, nhiều năm qua xuống cấp nghiêm trọng. Mỗi mùa mưa bão về, gần 300 hộ dân với hơn 1.400 nhân khẩu thấp thỏm lo bị cô lập.

Lào Cai tích cực chuẩn bị cho ngày khai giảng năm học mới

Lào Cai tích cực chuẩn bị cho ngày khai giảng năm học mới

Ngày 20/8, Đoàn công tác Bộ Giáo dục và Đào tạo do đồng chí Phạm Ngọc Thưởng, Thứ trưởng thường trực Bộ Giáo dục và Đào tạo làm trưởng đoàn đã lên làm việc với tỉnh Lào Cai về chuẩn bị lễ khai giảng năm học 2026-2027 và khánh thành trường phổ thông nội trú tiểu học và trung học cơ sở Mường Khương tại xã biên giới Mường Khương.

Những phụ nữ tiên phong ở bản vùng cao Điện Biên

Những phụ nữ tiên phong ở bản vùng cao Điện Biên

Tại Điện Biên, thời gian qua nhiều phụ nữ vùng cao luôn đi đầu trong các phong trào, phát triển kinh tế, gìn giữ bản sắc văn hóa và vận động hội viên cùng vươn lên. Họ chính là những “thủ lĩnh phụ nữ” ở cơ sở.

Nông dân Lào Cai làm giàu từ liên kết xuất khẩu măng Bát Độ

Nông dân Lào Cai làm giàu từ liên kết xuất khẩu măng Bát Độ

Những ngày này, nông dân xã Hưng Khánh, tỉnh Lào Cai rộn ràng bước vào chính vụ thu hoạch măng tre Bát độ. Với năng suất 20 đến 25 tấn/ha, mỗi năm, loại cây này mang lại thu nhập 70 đến 120 triệu đồng, cao gấp nhiều lần cây lâm nghiệp truyền thống.

Đảm bảo an toàn cho người dân trước nguy cơ sạt lở

Đảm bảo an toàn cho người dân trước nguy cơ sạt lở

Tại thôn Thu Lu, xã Tân Pheo, tỉnh Phú Thọ, nhiều hộ dân sống dưới chân đồi luôn phải chủ động phòng tránh nguy cơ sạt lở đất trong mùa mưa bão. Một số khu vực đã xảy ra sạt lở, ảnh hưởng đến nhà cửa và cuộc sống của người dân. Địa hình miền núi dốc, nhiều hộ đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống, sản xuất gần khu vực đồi núi. Khi mưa lớn kéo dài, đất ngậm nước, nguy cơ sạt trượt gia tăng, nhất là tại những vị trí từng xảy ra sạt lở.

Những ngôi trường liên cấp đang dần thành hình nơi vùng biên Đà Nẵng

Những ngôi trường liên cấp đang dần thành hình nơi vùng biên Đà Nẵng

Những ngày này, nhịp thi công ở các ngôi trường liên cấp vùng biên giới Đà Nẵng đang được đẩy lên cao. Hơn 3.000 cán bộ, công nhân, bộ đội, dân quân cùng hàng trăm máy móc, thiết bị được huy động. Nhiều hạng mục làm việc theo ca, tranh thủ cả ngày và đêm, với mục tiêu đưa những ngôi trường mới sớm hoàn thiện, phục vụ học sinh vùng biên trong năm học 2026-2027.

Dự án xây trường tại Thanh Hóa lỡ hẹn năm học mới

Dự án xây trường tại Thanh Hóa lỡ hẹn năm học mới

Nằm trong danh mục các công trình được đầu tư theo Nghị quyết số 11 của Ban Thường vụ Tỉnh ủy Thanh Hóa về xây dựng và phát triển huyện Mường Lát, dự án Trường Tiểu học Quang Chiểu 1, xã Quang Chiểu được kỳ vọng sẽ góp phần cải thiện điều kiện dạy và học, đáp ứng nhu cầu về cơ sở vật chất cho giáo viên và học sinh vùng biên. Tuy nhiên, sau 2 năm triển khai, đến nay, công trình vẫn dang dở, chưa thể đưa vào sử dụng, trong khi năm học mới đã cận kề.

'Lớp học trên mây' gieo tri thức nơi vùng núi cao

'Lớp học trên mây' gieo tri thức nơi vùng núi cao

Giữa những đỉnh núi cao mờ sương của tỉnh miền núi phía Bắc, một lớp học đặc biệt mang tên “Lớp học trên mây” đang thắp sáng hy vọng cho trẻ em địa phương cùng người làm du lịch bản địa.

Nỗ lực tìm đầu ra cho chè Liên Sơn

Nỗ lực tìm đầu ra cho chè Liên Sơn

Gần 500 ha chè, phần lớn là giống chất lượng cao, đang là nguồn sinh kế của hàng trăm hộ dân xã Liên Sơn, tỉnh Lào Cai. Tuy nhiên, thiếu cơ sở thu mua, chế biến khiến đầu ra bấp bênh. Địa phương đang nỗ lực thu hút doanh nghiệp, hợp tác xã liên kết sản xuất, tiêu thụ, giúp người dân ổn định thu nhập và gắn bó với cây chè.

Để tuổi trẻ vùng cao nói không với tảo hôn

Để tuổi trẻ vùng cao nói không với tảo hôn

Tảo hôn là vấn đề ảnh hưởng đến chất lượng dân số và cơ hội phát triển của trẻ em, thanh thiếu niên ở một số địa bàn vùng cao. Để thay đổi nhận thức, tuổi trẻ Điện Biên đã tích cực đổi mới cách tuyên truyền, đồng thời tạo điều kiện để thanh niên học tập, học nghề, lập nghiệp trước khi xây dựng gia đình.

Người dân vùng sâu Đăk Sơ Mei mong mỏi được nâng cấp tuyến đường độc đạo

Người dân vùng sâu Đăk Sơ Mei mong mỏi được nâng cấp tuyến đường độc đạo

Tuyến đường từ trung tâm xã Đăk Sơ Mei vào khu vực xã Hà Đông cũ (tỉnh Gia Lai) dài gần 30 km, là tuyến độc đạo phục vụ việc đi lại và vận chuyển nông sản của người dân trên địa bàn. Hiện tại, khu vực phía Tây tỉnh Gia Lai đang bước vào cao điểm mùa mưa lũ, điều này khiến người dân xã vùng sâu Đăk Sơ Mei luôn trong lo lắng con đường độc đạo này bị sạt lở, chia cắt.

Xuất khẩu lao động giúp người dân miền núi Thanh Hóa giảm nghèo

Xuất khẩu lao động giúp người dân miền núi Thanh Hóa giảm nghèo

Nhiều năm qua, tỉnh Thanh Hóa đã đẩy mạnh việc đưa người lao động của các xã miền núi đi làm việc ở nước ngoài. Nhiều người sau khi trở về đã có số vốn lớn để phát triển kinh tế, xóa đói giảm nghèo, từ các thôn bản nghèo đang còn nhà cửa đơn sơ, tới nay đã xuất hiện nhiều ngôi nhà kiên cố, đời sống người dân đã ổn định hơn trước.

Dùng chung một bộ sách, thuận lợi cho dạy và học

Dùng chung một bộ sách, thuận lợi cho dạy và học

Từ năm học 2026-2027, học sinh cả nước sẽ sử dụng thống nhất bộ sách giáo khoa “Kết nối tri thức với cuộc sống” của Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam. Tại Điện Biên, việc triển khai bộ sách mới được kỳ vọng tạo thuận lợi trong dạy học, quản lý nhà trường và giảm chi phí chuẩn bị sách cho học sinh.

Lực lượng xung kích 'lá chắn' phòng, chống thiên tai ở cơ sở

Lực lượng xung kích 'lá chắn' phòng, chống thiên tai ở cơ sở

Cùng với việc chủ động “4 tại chỗ” của các địa phương, lực lượng xung kích phòng, chống thiên tai cấp xã ở tỉnh Lào Cai đang bám địa bàn, kịp thời phát hiện nguy cơ, triển khai các biện pháp bảo đảm an toàn cho người dân trong mùa mưa lũ, không để bị động, bất ngờ.

Điểm tựa giảm nghèo cho người dân vùng cao

Điểm tựa giảm nghèo cho người dân vùng cao

Giảm nghèo bền vững không chỉ là hỗ trợ trước mắt mà còn tạo sinh kế để người dân chủ động vươn lên. Tại Điện Biên, cùng với các chương trình mục tiêu quốc gia, nguồn vốn tín dụng chính sách và nhiều mô hình hỗ trợ sản xuất đang trở thành điểm tựa giúp hàng nghìn hộ nghèo, cận nghèo từng bước ổn định cuộc sống.

Gia Lai tuyên truyền quy định mới về xử phạt vi phạm IUU

Gia Lai tuyên truyền quy định mới về xử phạt vi phạm IUU

Nhằm nâng cao ý thức chấp hành pháp luật, góp phần chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU) cũng như phát triển nghề cá bền vững, các lực lượng chức năng tại Gia Lai đang đẩy mạnh công tác tuyên truyền về việc tăng mạnh mức xử phạt các hành vi vi phạm.

Đồng Nai phát huy sức dân trong phát triển hạ tầng

Đồng Nai phát huy sức dân trong phát triển hạ tầng

Phát động đợt thi đua đặc biệt 500 ngày đêm, từ tháng 5, với chủ đề "Đoàn kết - Kỷ cương - Hiệu quả - Bứt phá, xây dựng Đồng Nai phát triển văn minh, hiện đại", đến nay, thành phố Đồng Nai đã ghi nhận nhiều điểm sáng trong giải phóng mặt bằng, tạo đà bứt phá mạnh mẽ cho hệ thống hạ tầng và kinh tế - xã hội địa phương.

Báo động tình trạng ô nhiễm nguồn nước kênh, hồ tại Đắk Lắk

Báo động tình trạng ô nhiễm nguồn nước kênh, hồ tại Đắk Lắk

Những ngày đầu tháng 8, trên hồ điều hòa Hồ Sơn và kênh Bàu Hạ, phường Tuy Hòa, tỉnh Đắk Lắk, xảy ra tình trạng cá chết bốc mùi hôi thối, báo hiệu tình trạng ô nhiễm môi trường, ảnh hưởng đến đời sống sinh hoạt, buôn bán kinh doanh và hình ảnh du lịch địa phương.

Bảo hiểm y tế hướng tới chăm sóc sức khỏe toàn dân

Bảo hiểm y tế hướng tới chăm sóc sức khỏe toàn dân

Một tấm thẻ nhỏ nhưng mang lại sự an tâm lớn mỗi khi không may đau ốm. Với hàng triệu người dân Đắk Lắk, bảo hiểm y tế không chỉ giúp giảm chi phí điều trị mà còn là điểm tựa để mọi người chủ động chăm sóc sức khỏe.

Đưa pháp luật đến tận phiên chợ vùng cao

Đưa pháp luật đến tận phiên chợ vùng cao

Đưa pháp luật đến tận phiên chợ vùng cao, lực lượng Bộ đội Biên phòng và Công an tỉnh Tuyên Quang đang đổi mới hình thức tuyên truyền, giúp đồng bào nâng cao nhận thức, chủ động phòng, chống tội phạm và chung tay bảo vệ vững chắc an ninh, trật tự khu vực biên giới.

Hiến đất mở đường, lan tỏa sức dân

Hiến đất mở đường, lan tỏa sức dân

Từ sự kiên trì, gần dân của cấp ủy, chính quyền, Mặt trận và các đoàn thể, nhiều hộ dân trên địa bàn tỉnh Quảng Trị đã sẵn sàng tháo dỡ công trình, nhường đất vì lợi ích chung. Những mét vuông đất được người dân tự nguyện hiến tặng không chỉ để mở rộng những con đường mà còn thể hiện tinh thần đoàn kết, trách nhiệm vì cộng đồng.

Nỗ lực nâng cao chất lượng, phục vụ nhân dân

Nỗ lực nâng cao chất lượng, phục vụ nhân dân

Vượt qua những thách thức ban đầu khi vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, các địa phương cấp xã, tỉnh Khánh Hòa đã chủ động kiện toàn bộ máy, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số và cải cách thủ tục hành chính.

Công an Quảng Ngãi đổi mới hình thức tuyên truyền pháp luật trên không gian mạng

Công an Quảng Ngãi đổi mới hình thức tuyên truyền pháp luật trên không gian mạng

Tăng cường truyền thông số hiện nay được xác định là xu thế tất yếu nhằm bảo đảm an ninh, trật tự ngay từ cơ sở. Tận dụng sức mạnh của các nền tảng mạng xã hội, lực lượng công an các đơn vị, địa phương trên địa bàn tỉnh Quảng Ngãi đã sáng tạo sản xuất hàng loạt video ngắn, phim ngắn tuyên truyền với nội dung phong phú, thiết thực và cuốn hút.

Ổn định hoạt động các chi bộ thôn, tổ dân phố sau sắp xếp

Ổn định hoạt động các chi bộ thôn, tổ dân phố sau sắp xếp

Sau một tháng sắp xếp, các thôn, tổ dân phố trên địa bàn tỉnh Lào Cai cơ bản đi vào hoạt động ổn định và nhận được sự đồng thuận, thống nhất cao của cán bộ, đảng viên và nhân dân. Đây là bước cụ thể hóa chủ trương tinh gọn tổ chức ở cơ sở, hướng tới xây dựng bộ máy hoạt động hiệu lực, hiệu quả, gần dân và phục vụ nhân dân tốt hơn.

Đẩy mạnh chuyển đổi số trong thủ tục hành chính ở vùng biên Đồng Nai

Đẩy mạnh chuyển đổi số trong thủ tục hành chính ở vùng biên Đồng Nai

Ở xã biên giới Đăk Ơ (thành phố Đồng Nai) nơi đồng bào dân tộc thiểu số chiếm trên 40%, Trung tâm Phục vụ hành chính công xã đang từng bước đổi mới để phục vụ người dân tốt hơn. Từ việc thành lập các tổ hỗ trợ tận thôn đến áp dụng nguyên tắc “6 rõ” rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ quy trình, rõ thời gian, rõ kết quả, chính quyền địa phương nỗ lực công khai, minh bạch quy trình thủ tục.