Trong bối cảnh nông thôn đang tìm kiếm hướng phát triển bền vững, du lịch nông nghiệp gắn với du lịch cộng đồng đang dần trở thành sinh kế mới cho người dân tỉnh Quảng Trị. Từ đồng ruộng, vườn đồi đến các bản làng miền núi, những giá trị nông nghiệp và văn hóa bản địa được khai thác hiệu quả, không chỉ tạo thêm thu nhập mà còn góp phần mở ra con đường giảm nghèo bền vững ở khu vực nông thôn.

Đa dạng các mô hình du lịch cộng đồng

Du lịch nông nghiệp ở Quảng Trị không đơn thuần là tham quan đồng ruộng hay trải nghiệm canh tác, mà là sự kết hợp hài hòa giữa sản xuất nông nghiệp, văn hóa bản địa và các dịch vụ du lịch. Thông qua mô hình này, người dân nông thôn không còn phụ thuộc hoàn toàn vào sản xuất nông nghiệp truyền thống vốn tiềm ẩn nhiều rủi ro, mà có thêm nguồn thu từ các hoạt động lưu trú, ẩm thực, trải nghiệm và tiêu thụ sản phẩm tại chỗ.

Nhận diện rõ tiềm năng, nhiều địa phương trong tỉnh Quảng Trị đã từng bước triển khai du lịch nông nghiệp gắn với du lịch cộng đồng, coi đây là hướng đi quan trọng nhằm đa dạng hóa sinh kế và nâng cao thu nhập cho người dân nông thôn. Tiêu biểu là làng du lịch cộng đồng Tân Hóa (xã Kim Phú) – nơi từng được xem là "rốn lũ" của miền Trung.

Từ một vùng quê nghèo quanh năm phải chống chọi với thiên tai, Tân Hóa đã vươn lên mạnh mẽ, trở thành "Làng du lịch tốt nhất thế giới năm 2023" nhờ phát triển các sản phẩm du lịch dựa trên nông nghiệp, môi trường tự nhiên và khả năng thích ứng với lũ. Mô hình nhà nổi độc đáo, các trải nghiệm sinh hoạt nông thôn, khám phá hang động, canh tác nông nghiệp và thưởng thức ẩm thực bản địa đã tạo nên dấu ấn riêng, thu hút đông đảo du khách trong và ngoài nước.

Những năm gần đây, mỗi năm Tân Hóa đón hơn 10.000 lượt khách; trong đó, khoảng 80% là khách quốc tế. Nhờ du lịch phát triển, thu nhập bình quân đầu người của địa phương tăng gấp nhiều lần so với trước, đạt khoảng 42 triệu đồng/người/năm vào năm 2024; tỷ lệ hộ nghèo giảm mạnh. Những con số này cho thấy hiệu quả rõ nét của du lịch nông nghiệp gắn với du lịch cộng đồng trong việc tạo sinh kế và giảm nghèo bền vững cho khu vực nông thôn.

Theo ông Nguyễn Đức Tân, Giám đốc Trung tâm Xúc tiến Đầu tư, Thương mại và Du lịch tỉnh Quảng Trị, du lịch nông nghiệp là mô hình kinh tế đa giá trị, đặc biệt phù hợp với những địa phương có nền sản xuất nông nghiệp và bản sắc văn hóa được gìn giữ. Hiện nay, nhiều nhà đầu tư đang quan tâm phát triển du lịch nông nghiệp tại tỉnh, nhất là ở các xã miền núi phía Tây với lợi thế khí hậu mát mẻ, cánh đồng điện gió, vườn hoa và cảnh quan tự nhiên đặc sắc. Bên cạnh đó, nhiều hộ gia đình, cá nhân đã đầu tư phát triển các farm làm điểm check-in, thu hút du khách, mang lại lợi ích kinh tế cho địa phương.

"Khi người nông dân vừa sản xuất nông nghiệp, vừa tham gia cung cấp các dịch vụ du lịch như trải nghiệm, lưu trú, ẩm thực, giá trị kinh tế sẽ được nâng lên rõ rệt. Đây là hướng đi giúp giảm phụ thuộc vào sản xuất thuần túy, tạo sinh kế ổn định và giảm nghèo bền vững", ông Tân nhấn mạnh.

Đồng bào dân tộc thiểu số làm du lịch

Không chỉ ở vùng đồng bằng, du lịch nông nghiệp còn mở ra sinh kế mới cho đồng bào dân tộc thiểu số tại các huyện miền núi của tỉnh Quảng Trị. Tại bản Rum Ho (xã Kim Thủy), nơi sinh sống chủ yếu của đồng bào Bru – Vân Kiều, người dân trước đây phụ thuộc nhiều vào khai thác rừng và chăn nuôi nhỏ lẻ. Thông qua các chương trình hỗ trợ và tập huấn kỹ năng làm du lịch, người dân đã từng bước chuyển sang mô hình du lịch nông nghiệp – sinh thái. Các hoạt động trồng trọt, thu hái nông sản, chế biến ẩm thực truyền thống kết hợp dịch vụ homestay, tắm suối, ngâm chân thảo dược không chỉ mang lại thu nhập mà còn góp phần nâng cao ý thức bảo vệ rừng, gìn giữ môi trường sinh thái.

Những năm gần đây, tại các xã miền núi phía Tây tỉnh Quảng Trị xuất hiện nhiều mô hình du lịch nông nghiệp như cánh đồng hoa, khu vực điện gió, tìm hiểu bản sắc văn hóa dân tộc Vân Kiều, Pa Cô kết hợp nghỉ dưỡng sinh thái. Tại làng Chênh Vênh (xã Hướng Phùng), những nếp nhà sàn truyền thống của người Vân Kiều được cải tạo thành homestay, gắn với trải nghiệm sản xuất nông nghiệp nương rẫy và thưởng thức các món ăn dân dã từ sản vật địa phương. Du lịch nông nghiệp ở đây không chỉ giúp người dân từng bước thoát nghèo mà còn góp phần bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc.

Chị Nguyễn Thị Hằng, Chủ tịch Hợp tác xã Nông sản Khe Sanh (xã Khe Sanh), cho biết hợp tác xã đã quy hoạch vùng trồng với 8 tổ nhóm hộ dân liên kết, quản lý khoảng 100 ha cà phê Arabica giống THA1; trong đó, có một tổ nhóm gồm 46 hộ nghèo là đồng bào dân tộc thiểu số tại thôn Bụt Việt. Ngoài diện tích cà phê phục vụ tham quan, hợp tác xã còn xây dựng cửa hàng chế biến cà phê với sản phẩm đạt chuẩn OCOP 4 sao, cùng các farm để du khách trải nghiệm và lưu trú. Theo chị Hằng, phát triển du lịch nông nghiệp gắn với sản phẩm OCOP không chỉ tạo thêm việc làm, tăng thu nhập cho lao động trẻ nông thôn mà còn góp phần giảm nghèo bền vững ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số.

Theo ông Hồ Văn Hoan, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Quảng Trị, thực tiễn triển khai cho thấy du lịch nông nghiệp, du lịch cộng đồng đã mang lại hiệu quả rõ nét về kinh tế – xã hội, nhất là tại các vùng nông thôn, miền núi và vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Không chỉ tạo thêm thu nhập cho người dân, du lịch nông nghiệp còn góp phần bảo tồn văn hóa bản địa, nâng cao ý thức bảo vệ môi trường và giảm áp lực lên tài nguyên rừng. Đây là một trong những hướng đi quan trọng của tỉnh trong phát triển du lịch xanh gắn với giảm nghèo bền vững.

OCOP – "đòn bẩy" cho du lịch nông nghiệp

Một trong những yếu tố quan trọng giúp du lịch nông nghiệp phát triển bền vững ở Quảng Trị là sự gắn kết chặt chẽ với Chương trình mỗi xã một sản phẩm (OCOP). Các sản phẩm nông nghiệp đặc trưng như cà phê Arabica Khe Sanh, tiêu Cùa, lúa hữu cơ Hải Lăng, Triệu Phong cùng nhiều loại nông sản khác đã trở thành "đặc sản" du lịch Quảng Trị, được giới thiệu, trải nghiệm và tiêu thụ ngay tại điểm đến.

Ở góc độ quản lý ngành nông nghiệp, ông Trần Đình Hiệp, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Quảng Trị cho biết, tỉnh đã ưu tiên nguồn lực đầu tư hạ tầng nông thôn, cải thiện hệ thống giao thông kết nối, hỗ trợ xây dựng thương hiệu sản phẩm OCOP và khuyến khích khởi nghiệp trong lĩnh vực nông nghiệp gắn với du lịch. Việc gắn phát triển du lịch nông nghiệp với Chương trình Mỗi xã một sản phẩm (OCOP) không chỉ góp phần nâng cao giá trị nông sản, mở rộng đầu ra cho các sản phẩm địa phương, mà còn tạo thêm sinh kế cho người dân nông thôn, qua đó hình thành nền tảng quan trọng để du lịch nông nghiệp phát triển theo hướng chuyên nghiệp và bền vững.

Theo ông Nguyễn Đức Tân, thực tiễn tại Quảng Trị cho thấy du lịch nông nghiệp không chỉ tạo thêm thu nhập mà còn góp phần thay đổi tư duy phát triển của người dân nông thôn, từ sản xuất đơn thuần sang kinh tế đa giá trị. Khi người dân trở thành chủ thể của hoạt động du lịch, họ có thêm động lực bảo vệ tài nguyên, gìn giữ văn hóa và đầu tư cho tương lai lâu dài. Thời gian tới, Quảng Trị sẽ tiếp tục đẩy mạnh xúc tiến đầu tư du lịch, quảng bá hình ảnh tới các hãng lữ hành; đồng thời xây dựng các mô hình du lịch gắn với di tích lịch sử và các sản phẩm đặc sản địa phương, nhất là sản phẩm đạt chuẩn OCOP, nhằm gia tăng giá trị và nâng cao sức cạnh tranh của điểm đến.

Với tiềm năng nông nghiệp phong phú, bản sắc văn hóa đa dạng và sự vào cuộc đồng bộ của chính quyền, doanh nghiệp và người dân, du lịch nông nghiệp đang thực sự trở thành hướng mở quan trọng cho giảm nghèo bền vững ở Quảng Trị, góp phần xây dựng những vùng quê đáng sống, hài hòa giữa phát triển kinh tế và bảo tồn các giá trị truyền thống./.