Giá trị giáo dục độc đáo trong "Gia huấn ca nam" của người Khmer Nam Bộ

“Gia huấn ca nam” là tác phẩm thơ giáo huấn đặc sắc của người Khmer Nam Bộ, được truyền từ đời này sang đời khác để răn dạy nam giới về đạo lý, nhân cách và cách ứng xử trong gia đình, xã hội. Với ngôn ngữ giản dị, thể thơ truyền thống dễ thuộc, dễ nhớ, tác phẩm được dạy trong gia đình, chùa chiền và trường học. Không chỉ mang giá trị đạo đức, “Gia huấn ca nam” còn là nền tảng văn hóa giáo dục, đồng thời là kho tàng tri thức dân gian của cộng đồng người Khmer.

Achar Mai Dũng Trang, giáo viên Trường Bổ túc Văn hóa Pali Trung cấp Nam Bộ cho biết, bài thơ "Gia huấn ca nam" mang tính giáo huấn, truyền đạt lời dạy con trai về việc giữ gìn phẩm chất và đạo đức trong mọi hoàn cảnh.

Tác phẩm được sáng tác theo thể loại thơ Brahmakite, với thể thơ 5–6 chữ giàu nhạc điệu và cảm xúc, thường được ví như tiếng vọng trong trẻo của thần Brahma - một trong những thể thơ đặc sắc của văn học truyền thống Khmer.

Đặc biệt, Brahmakite có tới 12 giọng ngâm đặc trưng, được sử dụng linh hoạt theo từng cung bậc cảm xúc và bối cảnh nghi lễ. Trong đó, phổ biến nhất là giọng ngâm nhẹ nhàng, trầm lắng và mộc mạc, thể hiện sự kính cẩn xen lẫn nét trìu mến, tạo chiều sâu truyền cảm cho tác phẩm.

img-3334.jpg
Tập thơ Gia huấn Ca Nam được sáng tác theo thể loại Brahmakite (thể thơ 5-6 chữ), một thể thơ truyền thống phổ biến trong văn học dân gian Khmer. Ảnh: Sơn Hên

Trước kia, các thể loại Gia huấn ca nói chung và "Gia huấn ca nam" nói riêng, được ghi chép thủ công trên những chất liệu truyền thống như sách vàng, lá buông - vốn mang đậm tính linh thiêng và giá trị văn hóa của người Khmer. Theo thời gian, tác phẩm dần được sao chép, in ấn trong sách vở và ngày nay còn được bảo tồn trên các hệ thống số hiện đại. Ở nhiều địa phương, "Gia huấn ca nam" vẫn được lưu giữ trong các ngôi chùa như một nguồn tư liệu quý báu, phục vụ cho việc nghiên cứu, giảng dạy và tìm hiểu văn hóa truyền thống.

Về nội dung, "Gia huấn ca nam" chủ yếu chuyển tải những lời răn dạy của người xưa đến các chàng trai Khmer, trước hết phải hiếu thảo với cha mẹ, biết ơn công lao sinh thành, dưỡng dục và luôn thể hiện sự vâng lời, chăm sóc. Khi lập gia đình, người chồng cần sống chung thủy, yêu thương vợ, tránh hành vi vũ phu, cư xử đúng mực. Trong vai trò làm cha, phải là tấm gương cho các con, dạy con sống có đạo đức, biết lễ nghĩa và tôn trọng người khác.

img-3356.jpg
Nội dung của "Gia huấn ca nam" chủ yếu chuyển tải những lời răn dạy của người xưa dành cho các chàng trai Khmer. Ảnh: Sơn Hên

Bên cạnh đó, tác phẩm nhấn mạnh tinh thần trách nhiệm trong cuộc sống: Tiết kiệm, tích lũy tài sản, siêng năng lao động và duy trì sự hòa thuận, tôn trọng lẫn nhau trong gia đình. Trước khi ra khỏi nhà, nên thông báo với người thân để tạo sự yên tâm. Đồng thời, người đàn ông cần tránh xa các tệ nạn như cờ bạc, rượu chè và những mối quan hệ không lành mạnh nhằm xây dựng một cuộc sống bền vững, đạo đức và chuẩn mực.

"Gia huấn ca nam" là nét văn hóa truyền thống lâu đời của người Khmer, thường xuất hiện trong sinh hoạt gia đình, cộng đồng hoặc sau ngày lao động, người dân thường ngả lưng trên võng ngâm thơ để giải tỏa mệt nhọc. Với hàng chục câu thơ, thể loại này đòi hỏi người ngâm phải có trí nhớ tốt và biết chữ Khmer để học thuộc lòng. Do đó, nghệ nhân ngâm "Gia huấn ca nam" chủ yếu là người lớn tuổi.

img-0350.jpg
Trong lễ cưới của người Khmer, vị Achar thường dặn dò cô dâu chú rể về cuộc sống hôn nhân sau này, với lời lẽ được trích dẫn từ tập thơ Gia huấn ca. Ảnh: Sơn Hên

Trước sự phát triển của các phương tiện truyền thông, loại hình ngâm "Gia huấn ca nam" dần bị mai một. Những người học thuộc lòng đã lớn tuổi qua đời mà không có người kế thừa. Hiện nay, "Gia huấn ca nam" chỉ còn được giảng dạy tại một số chùa, trường học, trong đó có Trường Bổ túc Văn hóa Pali Trung cấp Nam Bộ (tỉnh Sóc Trăng cũ), đưa vào giảng dạy ở bậc trung học phổ thông, mỗi tuần có ba tiết, cùng các phân môn khác.

img-9521.jpg
Theo truyền thống, nam giới Khmer khi trưởng thành thường vào chùa xuất gia trong một khoảng thời gian nhất định, nhằm báo hiếu cha mẹ và bày tỏ lòng biết ơn đối với công lao sinh thành, dưỡng dục. Ảnh: Sơn Hên

Tác phẩm "Gia huấn ca nam" không chỉ có giá trị đạo đức, giáo dục mà còn phản ánh sâu sắc văn hóa, tín ngưỡng cùng quan niệm sống truyền thống của người Khmer. Đến nay, tác phẩm vẫn giữ vai trò quan trọng trong việc nuôi dưỡng đạo đức và nhân cách cho thế hệ trẻ Khmer. Để bảo tồn và p.hát huy giá trị hơn nữa trong đời sống cộng đồng người Khmer Nam Bộ, cần có sự phối hợp chặt chẽ từ các cơ quan chức năng trong công tác sưu tầm, nghiên cứu, chú giải, biên soạn sách giáo khoa để đưa vào chương trình giảng dạy và chuyển ngữ./.

Báo Tin tức và Dân tộc

Có thể bạn quan tâm

Độc đáo nghề làm mão, mặt nạ của đồng bào Khmer

Độc đáo nghề làm mão, mặt nạ của đồng bào Khmer

Đó là chủ đề trưng bày chuyên đề do Bảo tàng tỉnh Đắk Lắk phối hợp với Bảo tàng tỉnh Vĩnh Long tổ chức, ngày 11/9. Trưng bày giới thiệu đến công chúng những giá trị đặc sắc của nghề làm mão, mặt nạ truyền thống - di sản văn hóa gắn với đời sống tín ngưỡng và các loại hình nghệ thuật biểu diễn dân gian của đồng bào Khmer.

Nhịp cầu nối đôi bờ biên giới với những câu chuyện phối hợp và sẻ chia

Nhịp cầu nối đôi bờ biên giới với những câu chuyện phối hợp và sẻ chia

Tiếng hát “Việt Nam - Trung Hoa” vang lên trong buổi giao lưu tại phường Hà Giang 1, tỉnh Tuyên Quang, mở đầu cho những câu chuyện giữa cán bộ làm nhiệm vụ quản lý, bảo vệ biên giới hai nước. Phía sau những tiết mục văn nghệ, trận bóng bàn và hành trình tìm hiểu các điểm đến của địa phương là một mối quan hệ được bồi đắp bằng nhiều năm phối hợp, chia sẻ và đồng hành.

Gìn giữ bản sắc văn hóa, tạo động lực phát triển vùng biên

Gìn giữ bản sắc văn hóa, tạo động lực phát triển vùng biên

Thực hiện Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam, tỉnh Lạng Sơn xác định, xây dựng và phát triển nền văn hóa toàn diện, giàu bản sắc, nhân văn, khoa học, hiện đại, trở thành nền tảng vững chắc, nguồn lực nội sinh quan trọng, động lực cho phát triển nhanh và bền vững.

Khai hội truyền thống Đền Minh Lương

Khai hội truyền thống Đền Minh Lương

Trong tiết thu dịu mát, tiếng trống khai hội vang lên giữa không gian cổ kính của Đền Minh Lương, xã Yên Sơn, tỉnh Tuyên Quang, mở đầu những ngày hội đậm sắc màu văn hóa, tín ngưỡng.

Đặc sắc Lễ hội Trung Nguyên Kiến Tiêu Nghinh ông Quan Thánh Đế Quân xuất du

Đặc sắc Lễ hội Trung Nguyên Kiến Tiêu Nghinh ông Quan Thánh Đế Quân xuất du

Sáng 6/9 (tức ngày 25/7 âm lịch), tại phường Phan Thiết (tỉnh Lâm Đồng), đoàn Quan Thánh Đế Quân xuất du diễn ra trong sự thích thú của đông đảo người dân địa phương và du khách. Đây là phần hội quan trọng và đặc sắc nhất của Lễ hội Trung Nguyên Kiến Tiêu Nghinh ông Quan Thánh Đế Quân xuất du lần thứ 15 - năm 2026.

'Đánh thức' nếp nhà xưa và các giá trị văn hóa bản địa

'Đánh thức' nếp nhà xưa và các giá trị văn hóa bản địa

Nằm nép mình bên những ghềnh đá cổ ven biển Sa Huỳnh, làng Gò Cỏ (phường Sa Huỳnh, tỉnh Quảng Ngãi) đang trở thành điểm đến hấp dẫn du khách trong và ngoài nước nhờ mô hình du lịch cộng đồng gắn liền với việc bảo tồn không gian kiến trúc truyền thống và các giá trị văn hóa bản địa.

Thắt chặt tình đoàn kết, hữu nghị giữa nhân dân khu vực biên giới Việt Nam - Lào

Thắt chặt tình đoàn kết, hữu nghị giữa nhân dân khu vực biên giới Việt Nam - Lào

Từ ngày 31/8 - 2/9, tại khu vực Cửa khẩu Quốc tế Lóng Sập, xã Lóng Sập diễn ra các hoạt động văn hóa, thể thao và du lịch thu hút đông đảo du khách và nhân dân biên giới Việt Nam và Lào tham gia. Đây là sự kiện trong chuỗi hoạt động thuộc Tuần Văn hóa - Du lịch Mộc Châu năm 2026, do Ủy ban nhân dân tỉnh Sơn La tổ chức.

Rộn ràng Tết Độc lập ở các bản làng vùng cao Điện Biên

Rộn ràng Tết Độc lập ở các bản làng vùng cao Điện Biên

Tết Độc lập 2/9 không chỉ rộn ràng ở các đô thị mà còn lan tỏa đến những bản làng vùng cao Điện Biên. Trong sắc cờ đỏ, đồng bào các dân tộc khoác lên mình trang phục truyền thống, hòa vào các hoạt động văn hóa, vui hội và đón du khách, cùng lan tỏa niềm tự hào về quê hương, đất nước.

Lai Châu: Trích đoạn Lễ hội Gầu tào văn hóa dân tộc Mông chào mừng Tết Độc lập

Lai Châu: Trích đoạn Lễ hội Gầu tào văn hóa dân tộc Mông chào mừng Tết Độc lập

Trong khuôn khổ các hoạt động chào mừng Tết Độc lập năm 2026, ngày 2/9/2026, tại Không gian văn hóa Mông thuộc sân vận động xã Than Uyên, Bảo tàng tỉnh Lai Châu phối hợp với UBND xã Than Uyên tổ chức trình diễn cúng cây nêu trích đoạn trong Lễ hội Gầu tào của dân tộc Mông. Đây là một trong những điểm nhấn đặc sắc, thu hút đông đảo nhân dân và du khách thập phương đến tham quan, trải nghiệm. 

Gần 3.000 người tham gia giải chạy “Đón bình minh trên biển” vào sáng 2/9

Gần 3.000 người tham gia giải chạy “Đón bình minh trên biển” vào sáng 2/9

Sáng 2/9, tại Quảng trường Tháp Nghinh Phong (phường Tuy Hòa), Giải chạy Tuy Hòa bán marathon 2026 “Đón bình minh trên biển” do Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Đắk Lắk tổ chức đã hoàn thành các phần thi. Giải có sự tham gia của gần 3.000 vận động viên, xuất phát vào lúc 4 giờ sáng 2/9 với hành trình đi qua các tuyến đường ở phường, kết nối các địa điểm du lịch như Tháp Nghinh Phong, Tháp Nhạn và khu vực biển Tuy Hòa.

Lai Châu chào mừng Tết Độc lập

Lai Châu chào mừng Tết Độc lập

Sáng 2/9/2026, tại Sân vận động xã Than Uyên, tỉnh Lai Châu diễn ra Lễ thượng cờ chào mừng Tết Độc lập năm 2026 với sự tham gia của hơn 2.000 cán bộ, chiến sĩ lực lượng vũ trang, học sinh, nhân dân các dân tộc tỉnh Lai Châu cùng du khách. Sau lễ thượng cờ là các hoạt động múa sạp, diễu hành đường phố mang đậm sắc màu văn hóa các dân tộc vùng cao Lai Châu.

Mộc Châu - Tiếng gọi mùa yêu

Mộc Châu - Tiếng gọi mùa yêu

Nằm trong chuỗi các hoạt động Tuần Văn hóa - Du lịch Mộc Châu năm 2026, tối 1/9, tại Quảng trường 8/5 (phường Mộc Châu), tỉnh Sơn La tổ chức Chương trình nghệ thuật với chủ đề "Mộc Châu - Tiếng gọi mùa yêu", chào mừng kỷ niệm 81 năm ngày "Tết Độc lập" - Quốc khánh 2/9. Chương trình thu hút đông đảo du khách và nhân dân các dân tộc tỉnh Sơn La đến dự.

Về nơi Tết Độc lập đậm sắc Mường

Về nơi Tết Độc lập đậm sắc Mường

Trong không khí đón mừng Tết Độc lập 2/9, đồng bào Mường ở Lạc Sơn, tỉnh Phú Thọ lại sum họp, tổ chức các hoạt động theo phong tục được duy trì qua nhiều thế hệ. Từ bữa cơm đoàn tụ, những món quà biếu cha mẹ đến bánh uôi, tiếng chiêng, lời hát đối, những phong tục ấy góp phần tạo nên nét văn hóa đặc sắc trong ngày Tết của đồng bào Mường nơi đây.

Tiếng nhạc ngũ âm giữ hồn văn hóa Khmer ở An Giang

Tiếng nhạc ngũ âm giữ hồn văn hóa Khmer ở An Giang

Với đồng bào Khmer Nam Bộ, nhạc ngũ âm không chỉ góp phần tạo nên không khí trang nghiêm trong các nghi lễ Phật giáo hay rộn ràng trong những lễ hội truyền thống, mà còn là một phần văn hóa được gìn giữ và trao truyền qua nhiều thế hệ. Tại các ngôi chùa Khmer ở An Giang, những lớp học nhạc ngũ âm đang giúp thế hệ trẻ hiểu, yêu và tiếp tục gìn giữ những thanh âm đặc trưng của dân tộc mình.

Sức trẻ gìn giữ âm nhạc truyền thống Tây Nguyên

Sức trẻ gìn giữ âm nhạc truyền thống Tây Nguyên

Phía Tây của tỉnh Quảng Ngãi là nơi mang đậm nét văn hóa của đồng bào các dân tộc thiểu số Tây Nguyên; trong đó âm nhạc đã trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống của bà con nhân dân nơi đây.