Bảo tồn và phát huy giá trị văn học dân gian các dân tộc thiểu số trên địa bàn tỉnh Lạng Sơn, góp phần xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc… là những vấn đề trọng tâm được phân tích, luận bàn, đưa ra tại Hội thảo: “Nâng cao chất lượng, hiệu quả trong nghiên cứu, sưu tầm, biên soạn tác phẩm, công trình văn học dân gian của các dân tộc thiểu số trên địa bàn tỉnh”, do Hội Văn học Nghệ thuật và Nhà báo tỉnh Lạng Sơn tổ chức chiều 18/12.
Chủ tịch Hội Văn học Nghệ thuật và Nhà báo tỉnh Lạng Sơn Nguyễn Phúc Hà nhấn mạnh, văn học dân gian Lạng Sơn là một bộ phận quan trọng trong kho tàng di sản văn hóa phi vật thể của Việt Nam, chứa đựng hệ tri thức bản địa, tâm thức cộng đồng và đời sống tinh thần phong phú của các tộc vùng biên viễn Đông Bắc. Văn học dân gian Lạng Sơn nổi bật với sự phong phú và đa dạng về hình thức thể hiện, phản ánh chiều sâu lịch sử, văn hóa và tư duy nghệ thuật của cộng đồng các dân tộc: Tày, Nùng, Dao, H’mông, Sán Chay… Nhìn tổng thể, hệ thống thể loại được cấu trúc thành nhiều nhóm lớn, trong đó bao gồm văn xuôi tự sự, thơ ca tự sự, thơ ca trữ tình (nghi lễ và phi nghi lễ), câu nói vần vè và các phương thức kịch dân gian.
Trước xu thế toàn cầu hóa kinh tế, văn hóa diễn ra ngày càng sâu rộng, sự tác động của nền kinh tế thị trường, kỹ thuật số và sự phát triển mạnh của phương tiện truyền thông hiện đại đã tạo ra sự khác biệt về thị hiếu và giá trị thẩm mỹ cộng đồng. Trong bối cảnh đó, văn học dân gian đứng trước nhiều khó khăn, thách thức như sự mai một về ngôn ngữ bản địa, nhiều di sản văn học dân gian truyền thống bị thu hẹp dần trong tâm thức sáng tạo và tiếp nhận của cộng đồng. Vấn đề bảo tồn, giữ gìn và phát triển văn học dân gian trong xã hội đương đại luôn là bài toán khó đối với hệ thống quản lý văn hóa và giới văn nghệ sĩ...
Hội thảo có ý nghĩa quan trọng nhằm xác định phương hướng, nhiệm vụ, mục tiêu và một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác nghiên cứu, sưu tầm, biên soạn, bảo tồn và quảng bá về văn học dân gian của các dân tộc thiểu số trên địa bàn tỉnh trong giai đoạn tiếp theo. Hội thảo cũng nâng cao nhận thức của cả hệ thống chính trị và cộng đồng về vai trò, tầm quan trọng của bảo tồn, phát huy giá trị các tác phẩm văn học dân gian, thúc đẩy việc đưa các tác phẩm văn học dân gian vào đời sống đương đại, góp phần giữ gìn bản sắc văn hóa của nhân dân các dân tộc tỉnh Lạng Sơn. Sự kiện cũng bổ sung các căn cứ để Hội Văn học Nghệ thuật và Nhà báo tỉnh báo cáo, tham mưu cho các cơ quan thẩm quyền của tỉnh trong việc ban hành những chính sách phù hợp để bảo tồn, phát huy giá trị văn học dân gian của các dân tộc thiểu số trên địa bàn tỉnh trong tình hình mới…
Tại hội thảo, 19 tham luận của các nhà nghiên cứu văn hóa, văn học đều thống nhất chỉ ra rằng, thực tế thời gian qua cho thấy, nội dung văn học dân gian của dân tộc Tày, Nùng được nghiên cứu, sưu tầm khá nhiều, trong khi văn học dân gian của các dân tộc Dao, Mông, Sán Chỉ, Cao Lan... ít được nghiên cứu một cách có hệ thống. Do đó, để bảo tồn và phát huy giá trị văn học dân gian của các dân tộc thiểu số trên địa bàn tỉnh Lạng Sơn cần chú trọng bảo tồn tính nguyên bản của văn học dân gian; khắc phục sự mất cân đối trong đối tượng và phạm vi nghiên cứu văn học dân gian; ứng dụng công nghệ số để lưu giữ, bảo tồn, giới thiệu giá trị của văn học dân gian...
Tham luận tại hội thảo, bà Vũ Kiều Oanh, nguyên quyền Chủ tịch Hội Văn học Nghệ thuật tỉnh Lạng Sơn nhìn nhận, để bảo tồn, phát huy giá trị của kho tàng văn học dân gian nói chung, Hội Văn học Nghệ thuật và Nhà báo tỉnh với vai trò là nòng cốt phối hợp với ngành Văn hóa, các địa phương, cơ quan, đơn vị liên quan huy động cả cộng đồng tham gia nghiên cứu, sưu tầm, biên soạn, biên dịch, cung cấp các tư liệu, tác phẩm văn học dân gian các dân tộc địa phương. Đặc biệt là đẩy mạnh ứng dụng các nền tảng số để chia sẻ, giới thiệu các tư liệu, tác phẩm, công trình nghiên cứu văn học dân gian; xây dựng bản đồ số văn học dân gian; nghiên cứu xây dựng “nhà văn hóa dân gian”, phòng lưu giữ tư liệu văn hóa, văn học dân gian tại các điểm du lịch, homestay...
“Khi các hoạt động văn hóa, văn học dân gian được đưa vào sản phẩm du lịch như biểu diễn hát sli, lượn, kể chuyện dân gian trong tuor du lịch, người dân sẽ có thêm động lực để bảo tồn và phát huy di sản. Qua hoạt động gắn kết này cũng sẽ huy động được các doanh nghiệp, hợp tác xã du lịch trở thành lực lượng xã hội hóa quan trọng trong việc bảo tồn, phổ biến tư liệu văn hóa, văn học dân gian”, bà Vũ Kiều Oanh khẳng định./.
