Gìn giữ giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào các dân tộc Tày - Nùng

Nghệ nhân Trương Văn Đức (tổ 3, phường Hòa Chung, thành phố Cao Bằng, tỉnh Cao Bằng) say mê với nghề chế tác đàn tính. Ảnh: Chu Hiệu - TTXVN
Nghệ nhân Trương Văn Đức (tổ 3, phường Hòa Chung, thành phố Cao Bằng, tỉnh Cao Bằng) say mê với nghề chế tác đàn tính. Ảnh: Chu Hiệu - TTXVN

Đàn tính là nhạc cụ không thể thiếu trong đời sống văn hóa tinh thần của đồng bào các dân tộc Tày - Nùng tỉnh Cao Bằng. Kể từ khi Thực hành hát Then của người Tày, Nùng, Thái ở Việt Nam chính thức được UNESCO ghi danh tại Danh sách Di sản Văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại, những nghệ nhân chế tác đàn tính lại một lần nữa được sống say mê với nghề chế tác loại nhạc cụ độc đáo này.

Gìn giữ giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào các dân tộc Tày - Nùng ảnh 1Nghệ nhân chế tác đàn tính Triệu Đức Môn (tổ 17, phường Sông Hiến, Thành phố Cao Bằng, tỉnh Cao Bằng). Ảnh: Chu Hiệu - TTXVN

Tình yêu với hát then, đàn tính

Nghệ nhân Triệu Đức Môn (tổ 17, phường Sông Hiến, thành phố Cao Bằng) là người có hơn 30 năm kinh nghiệm trong việc chế tác đàn tính. Sinh ra trong gia đình giàu tình yêu văn nghệ, ngay từ thủa nhỏ, ông đã say mê tiếng đàn tính. Vì vậy, những lúc nông nhàn, ông đi kiếm nguyên liệu và học cách làm đàn tính. Năm 1989, sau 10 năm đi bộ đội, ông phục viên trở về quê. Từ đó, với vốn kiến thức, kinh nghiệm và tình yêu với hát then, đàn tính, ông bắt tay vào làm đàn tính.

Theo Nghệ nhân Triệu Đức Môn, để có một chiếc đàn tính đẹp, có âm sắc chuẩn, vừa vang vừa đúng âm thì đòi hỏi người thợ phải thật chú tâm, tỉ mỉ trong từng công đoạn chế tác. Hộp tạo âm là bộ phận quan trọng nhất, quyết định chất lượng của đàn tính. Hộp tạo âm được làm từ những quả bầu có chu vi từ 60 - 70 cm, là quả già, hình dáng bên ngoài tròn đẹp, vỏ dày, gõ vào phải kêu đanh. Sau khi được lựa chọn, những quả bầu được lấy về cắt bỏ phần ruột và ngâm nước vôi để không bị mối mọt.

Cần đàn tính được làm từ loại gỗ già, mịn, ít vân, mắt, không bị cong vênh. Mỏ đàn, có thể làm theo yêu cầu của khách, chạm rồng hay hoa văn cổ. Những bộ phận khác như mặt đàn, tai đàn… cũng phải được các nghệ nhân lựa chọn cẩn trọng.

Gìn giữ giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào các dân tộc Tày - Nùng ảnh 2Nghệ nhân chế tác đàn tính Triệu Đức Môn (tổ 17, phường Sông Hiến, Thành phố Cao Bằng, tỉnh Cao Bằng). Ảnh: Chu Hiệu - TTXVN

Nghệ nhân Triệu Đức Môn cho biết, tất cả các công đoạn làm đàn tính đều được ông làm thủ công. Vì thế, thời gian làm một cây đàn tính có thể lên tới vài ngày, thậm chí cả tuần. Đối với đàn tính, âm chuẩn hay không phụ thuộc vào kinh nghiệm và năng khiếu thẩm âm của người thợ đàn. Do đó, muốn có được cây đàn tốt, thanh âm chuẩn, người thợ còn phải biết hát các điệu then, những quãng âm, nhạc lý cơ bản. Từ việc chế tác đàn tính để phục vụ đam mê hát then của mình là chính, những cây đàn tính của ông giờ đây đã được nhiều người yêu thích, không chỉ đáp ứng với khách hàng trong tỉnh mà còn được nhiều khách hàng ngoài tỉnh tìm mua và đặt hàng.

Trao truyền những giá trị độc đáo của nghề chế tác đàn tính

Đã gần 70 tuổi, nghệ nhân Trương Văn Đức (tổ 3, phường Hòa Chung, thành phố Cao Bằng) vẫn cặm cụi, tỉ mẩn đục, đẽo, căng chỉnh dây, cật, hộp âm… để làm ra những cây đàn tính chất lượng. Ông Đức cho biết, ông làm đàn tính được hơn 10 năm. Những năm gần đây, phong trào tập luyện hát then, đàn tính của tỉnh Cao Bằng đang phát triển, nhiều người có nhu cầu mua đàn tính để tập luyện. Vì thế, đàn tính ông Đức làm ra bao nhiêu, bán hết bấy nhiêu. Mỗi ngày, nghệ nhân Trương Văn Đức chỉ làm được một chiếc đàn tính. Những ngày cận Tết Nguyên đán, ông vẫn cặm cụi làm đàn để kịp giao cho khách trẩy hội đầu Xuân.

Gìn giữ giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào các dân tộc Tày - Nùng ảnh 3Nghệ nhân Trương Văn Đức (tổ 3, phường Hòa Chung, thành phố Cao Bằng, tỉnh Cao Bằng) say mê với nghề chế tác đàn tính. Ảnh: Chu Hiệu - TTXVN

Ngoài việc làm đàn tính, để truyền dạy cho thế hệ trẻ những giá trị độc đáo của hát then, đàn tính; góp phần gìn giữ, bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào các dân tộc Tày - Nùng tỉnh Cao Bằng, ông thường xuyên tham gia các hoạt động của các Câu lạc bộ hát Then, đàn tính ở xã, phường; tham gia biểu diễn hát then, đàn tính ở các lễ hội, hoạt động cộng đồng…

Theo Nghệ sĩ Ưu tú Hoàng Kim Tuế, Hội Bảo tồn dân ca các dân tộc tỉnh Cao Bằng, hiện nay ở tỉnh Cao Bằng chỉ còn một số người đam mê, gìn giữ nghề chế tác đàn tính, loại nhạc cụ gắn liền với nghệ thuật trình diễn hát Then. Trước sự du nhập mạnh mẽ của các dòng nhạc và nhạc cụ hiện đại vào đời sống, những nghệ nhân làm đàn tính đang góp phần gìn giữ các giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc Tày.

Gìn giữ giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào các dân tộc Tày - Nùng ảnh 4Nghệ nhân Trương Văn Đức (tổ 3, phường Hòa Chung, thành phố Cao Bằng, tỉnh Cao Bằng) bên những cây đàn tính do ông làm ra. Ảnh: Chu Hiệu - TTXVN

Nghệ sĩ Ưu tú Hoàng Kim Tuế mong rằng, thời gian tới, các ngành chức năng quản lý văn hóa sẽ có những ghi nhận đối với những người làm nghề đàn tính. Các nghệ nhân Trương Văn Đức, Triệu Đức Môn... bằng tâm huyết, trách nhiệm của mình sẽ tiếp tục trao truyền những giá trị độc đáo của nghề chế tác đàn tính cho lớp trẻ hôm nay và mai sau…

Chu Hiệu

Chu Hiệu ((TTXVN))

Có thể bạn quan tâm

Lễ hội đền Công đồng Bắc Lệ năm 2026

Lễ hội đền Công đồng Bắc Lệ năm 2026

Từ 27-29/10/2026, tại xã Tân Thành, tỉnh Lạng Sơn đã diễn ra Lễ hội đền công đồng Bắc Lệ với  nghi lễ, hoạt động đặc sắc, độc đáo thu hút đông đảo nhân dân địa phương và du khách về dự, tìm hiểu những giá trị văn hóa, tín ngưỡng đặc sắc gắn với tục thờ Mẫu của người Việt.

Khám phá lễ hội đền Đôi Cô Cam Đường tại Lào Cai

Khám phá lễ hội đền Đôi Cô Cam Đường tại Lào Cai

Sáng 22/10, Lễ hội đền Đôi Cô Cam Đường năm 2026 với chủ đề “Đền Đôi Cô Cam Đường - Kết nối cội nguồn, dựng xây quê hương” do phường Cam Đường, tỉnh Lào Cai tổ chức đã chính thức được khai hội thu hút đông đảo du khách thập phương đến chiêm bái. Lễ hội là sự kiện văn hóa có ý nghĩa quan trọng trong đời sống tinh thần của nhân dân địa phương, góp phần gìn giữ bản sắc văn hóa, phát huy giá trị di tích, tăng cường sự gắn kết cộng đồng và quảng bá hình ảnh phường Cam Đường đến với du khách trong và ngoài tỉnh.

Gìn giữ nghệ thuật múa dân gian của người Cống

Gìn giữ nghệ thuật múa dân gian của người Cống

Gắn với lao động sản xuất, tín ngưỡng và sinh hoạt cộng đồng, nghệ thuật múa dân gian của người Cống ở Điện Biên vừa lưu giữ những giá trị văn hóa đặc trưng, vừa phản ánh đời sống của một dân tộc rất ít người. Việc nghệ thuật múa của người Cống được đưa vào Danh mục quốc gia về di sản văn hóa phi vật thể mở thêm cơ hội bảo tồn, trao truyền các điệu múa truyền thống, nhất là cho thế hệ trẻ.

Gìn giữ nét đẹp văn hóa Lễ Cơm mới đền Đông Cuông

Gìn giữ nét đẹp văn hóa Lễ Cơm mới đền Đông Cuông

Hằng năm, vào ngày Mão tháng Chín âm lịch, chính quyền và nhân dân xã Đông Cuông, tỉnh Lào Cai tổ chức Lễ hội Cơm mới đền Đông Cuông nhằm tổng kết một năm lao động, sản xuất, bày tỏ lòng tri ân với Mẫu Thượng Ngàn, các đấng thần linh và tổ tiên đã phù hộ cho mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu. Năm 2026, ngày Đinh Mão (11/9 âm lịch), tức ngày 20/10 dương lịch là ngày chính lễ với nhiều nghi thức truyền thống mang đậm bản sắc văn hóa của người Tày Khao.

Độc đáo lễ cúng hồn trâu của người Lự

Độc đáo lễ cúng hồn trâu của người Lự

Trong khuôn khổ Ngày hội Văn hóa dân tộc Lự năm 2026 với chủ đề “Sắc màu văn hóa dân tộc Lự”, UBND xã Khun Há (Lai Châu) tổ chức tái hiện lễ hội Sú Khon Khoài, với điểm nhấn là nghi thức cúng hồn trâu.

Khai mạc Lễ hội Mường Lò năm 2026

Khai mạc Lễ hội Mường Lò năm 2026

Tối 16/10, tại tỉnh Lào Cai, Lễ hội Văn hóa, Du lịch Mường Lò năm 2026 với chủ đề “Tinh hoa Xòe Thái - Sắc màu Tây Bắc” được khai mạc, với điểm nhấn là màn biểu diễn đại Xòe có sự góp mặt của 2.026 người.

Để bản sắc trở thành sức hút của điểm đến

Để bản sắc trở thành sức hút của điểm đến

Từ những sản phẩm dệt lanh qua đôi bàn tay phụ nữ dân tộc Mông, xã Lùng Tám (tỉnh Tuyên Quang) đang tìm hướng kết nối nghề truyền thống với hoạt động trải nghiệm, giới thiệu văn hóa và tiêu thụ sản phẩm.

Đồi Cổ Thạch: Dấu tích xưa giữa miền biển bình yên

Đồi Cổ Thạch: Dấu tích xưa giữa miền biển bình yên

Nằm ở thôn Phú Hạnh, xã Tuy An Đông, tỉnh Đắk Lắk, đồi Cổ Thạch thu hút du khách bởi cảnh quan núi biển giao hòa, con đường đá được người dân truyền lại là có từ hàng trăm năm trước cùng rừng duối lâu năm.

Về 'Ta lêu' nghe tâm tình người H’rê

Về 'Ta lêu' nghe tâm tình người H’rê

Giữa núi rừng Ba Vì, tỉnh Quảng Ngãi, một quán cà phê mang tên “Ta lêu” đang mở ra không gian giao lưu văn hóa độc đáo, nơi những làn điệu dân ca H’rê đến gần hơn với giới trẻ và du khách.

Văn hóa là sức mạnh mềm quốc gia trong kỷ nguyên mới

Văn hóa là sức mạnh mềm quốc gia trong kỷ nguyên mới

Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng đã xác định phát triển nguồn lực con người và phát triển văn hóa được đặt trong nhóm nhiệm vụ trọng tâm, nhằm biến văn hóa thành nền tảng tỉnh thần, sức mạnh nội sinh và động lực to lớn cho phát triển nhanh, bền vững đất nước.

Bảo tồn, phát huy giá trị di sản gốm Chăm

Bảo tồn, phát huy giá trị di sản gốm Chăm

Ngày 29/11/2022, Nghệ thuật làm gốm của người Chăm được UNESCO ghi danh vào Danh sách Di sản văn hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp. Sau gần 4 năm, vấn đề đặt ra không còn chỉ là quảng bá danh hiệu, mà là phải lượng hóa được sức sống thực sự của nghề, nhận diện những nguy cơ và chứng minh hiệu quả của các giải pháp bảo vệ.

Sẵn sàng cho Lễ hội Văn hóa, Du lịch Mường Lò rực rỡ, văn minh

Sẵn sàng cho Lễ hội Văn hóa, Du lịch Mường Lò rực rỡ, văn minh

Từ ngày 15 - 21/10, tại Nghĩa Lộ (tỉnh Lào Cai) sẽ diễn ra Lễ hội Văn hóa, Du lịch Mường Lò năm 2026. Đêm khai mạc vào tối 16/10 với chương trình nghệ thuật đặc sắc “Xòe Thái - Trọn một vòng yêu” được kỳ vọng là điểm nhấn hội tụ sắc màu Tây Bắc.