Những ngày giáp Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026, các thợ làm gốm ở làng gốm Chăm Bàu Trúc (xã Ninh Phước, tỉnh Khánh Hòa) tất bật sản xuất linh vật ngựa phục vụ thị trường. Nhiều mẫu linh vật ngựa được chế tác đa dạng về kiểu dáng, kích thước, đáp ứng nhu cầu trang trí và đặt hàng theo yêu cầu của khách hàng.
Gửi gắm mong muốn bình an, phát đạt
Theo quan niệm dân gian, trong 12 con giáp, ngựa là biểu trưng của sức mạnh, sự bền bỉ và tinh thần chinh phục. Vì vậy, mỗi dịp Tết đến, Xuân về, các sản phẩm gốm hình linh vật ngựa luôn được người dân và du khách lựa chọn để trang trí không gian sống, gửi gắm mong muốn bình an, phát đạt trong năm mới.
Nắm bắt nhu cầu thị trường, các nghệ nhân ở hợp tác xã và cơ sở sản xuất tại làng gốm Chăm Bàu Trúc miệt mài tạo tác linh vật ngựa bằng phương pháp thủ công truyền thống, hoàn toàn không sử dụng bàn xoay. Mỗi sản phẩm đều mang dấu ấn sáng tạo và cảm xúc riêng của người làm gốm. Những con ngựa được tạo hình có đôi chân vững chãi, thân mình khỏe khoắn, dáng đầu ngẩng cao biểu trưng cho sự sung túc, viên mãn hay dáng ngựa phi nước đại đầy sinh khí...
Thợ gốm Hợp tác xã gốm Chăm Bàu Trúc (xã Ninh Phước, tỉnh Khánh Hòa) tạo hình linh vật ngựa bằng phương pháp thủ công truyền thống.
Anh Phú Thanh Ngọc, thợ làm gốm của Hợp tác xã gốm Chăm Bàu Trúc (xã Ninh Phước) cho biết, từ khối đất sét đã được nhào nặn kỹ, nghệ nhân chỉ mất khoảng 15 phút để tạo hình linh vật ngựa. Sản phẩm sau đó được để ráo, phơi khô tự nhiên gần nửa ngày rồi đưa vào nung liên tục khoảng 8 giờ. Tùy theo yêu cầu của khách hàng, mỗi mẫu sản phẩm được nghiên cứu và tạo hình riêng nên không có hai linh vật ngựa nào giống hệt nhau, mỗi tác phẩm đều mang một dáng vẻ, thần thái khác biệt.
Kết hợp hoa văn Chăm cổ
Điều đặc biệt ở mỗi linh vật ngựa của làng gốm Chăm Bàu Trúc đó là sau khi tạo hình, tượng ngựa được phơi khô tự nhiên rồi nung lộ thiên bằng củi, rơm theo kỹ thuật làm gốm đặc biệt của người Chăm, tạo nên màu sắc gốm mộc mạc, trầm ấm. Không chỉ dừng lại ở những mẫu mã truyền thống, người thợ làm gốm đã sáng tạo thêm các dáng ngựa cách điệu, kết hợp hoa văn Chăm cổ. Nhờ đó, sản phẩm gốm linh vật vừa giữ được hồn cốt văn hóa bản địa, vừa có tính thẩm mỹ cao, phù hợp với không gian trang trí hiện đại.
Cẩn thận lựa chọn từng sản phẩm gốm và linh vật ngựa, sau đó chèn rơm và đóng thùng để gửi đến tay khách hàng, anh Phan Duy Luân (xã Ninh Sơn) cho biết, từ đầu tháng Chạp đến nay, lượng đơn đặt hàng tăng mạnh, nhiều lô sản phẩm đã được anh vận chuyển đi các tỉnh, thành phố trong cả nước phục vụ nhu cầu trang trí Tết. Bên cạnh linh vật ngựa, các sản phẩm gốm truyền thống khác như lọ, bình cắm hoa, đồ gốm gia dụng gồm lò nướng, nồi gốm dùng kho cá, kho thịt… phục vụ nhu cầu sinh hoạt ngày Tết cũng tiêu thụ tốt trong dịp này.
Khách hàng lựa chọn linh vật ngựa gốm của Hợp tác xã gốm Chăm Bàu Trúc (xã Ninh Phước, Khánh Hòa).
Ông Phú Hữu Minh Thuần, Giám đốc Hợp tác xã gốm Chăm Bàu Trúc (xã Ninh Phước) cho biết, để đáp ứng nhu cầu thị trường dịp Tết, hợp tác xã luôn chú trọng đa dạng hóa, làm phong phú mẫu mã sản phẩm. Trong năm Bính Ngọ, nhiều mẫu linh vật ngựa được các nghệ nhân chế tác với kiểu dáng, kích thước phong phú, phổ biến cao từ 25 - 50 cm; đồng thời, các đơn hàng thiết kế theo yêu cầu riêng của khách hàng cũng được hợp tác xã linh hoạt đáp ứng.
Tết Nguyên đán là mùa tiêu thụ cao điểm của gốm. Sản phẩm linh vật ngựa được thị trường ưa chuộng góp phần nâng cao thu nhập cho người dân địa phương. Cùng với đó, giá trị văn hóa đặc sắc nghệ thuật làm gốm của người Chăm đã được UNESCO ghi danh vào danh sách Di sản văn hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp của nhân loại ngày càng được lan tỏa.
Giữa sắc Xuân rộn ràng, những linh vật ngựa cùng các sản phẩm gốm mỹ nghệ, gốm gia dụng của làng gốm Chăm Bàu Trúc không chỉ là mặt hàng phục vụ Tết mà còn là kết tinh của truyền thống, niềm tin và khát vọng vươn lên. Đó chính là vẻ đẹp bền bỉ của một làng nghề gốm Chăm cổ nhất ở Đông Nam Á đang gìn giữ bản sắc để đón chào năm mới với nhiều kỳ vọng tốt lành./.
