Khoa học đồng hành cùng sinh kế vùng chè di sản

Trong dòng chảy phát triển hôm nay, quần thể chè Shan tuyết cổ thụ đang được nhìn nhận không chỉ như một nguồn gen quý hiếm, mà còn là "di sản sống" cần được bảo tồn, phát huy gắn với nâng cao đời sống người dân. Và để đánh thức trọn vẹn giá trị ấy, khoa học đang được đặt vào vị trí đồng hành cùng cộng đồng địa phương.

Ngày 12/5, Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật tỉnh Tuyên Quang phối hợp với Sở Nông nghiệp và Môi trường tổ chức Hội thảo "Giải pháp thúc đẩy bảo tồn, phát huy giá trị quần thể cây di sản chè Shan tuyết cổ thụ gắn với cải thiện sinh kế tỉnh Tuyên Quang".

Giữ nguồn gen quý giữa đại ngàn

tuyen-quang-120526-1.jpg
Ông Phượng Chàn Nu, Phó Chủ tịch UBND xã Hồ Thầu (Tuyên Quang) phát biểu tại Hội thảo. Ảnh: Minh Tâm/TTXVN.

Sau hợp nhất, Tuyên Quang hiện là địa phương có diện tích chè lớn nhất cả nước với trên 27.500 ha, trong đó chè Shan tuyết chiếm hơn 19.000 ha. Đặc biệt, toàn tỉnh có trên 7.000 ha chè Shan tuyết cổ thụ cùng 1.629 cây được công nhận là "Cây Di sản Việt Nam".

Những vùng chè cổ thụ ấy phân bố chủ yếu ở các xã vùng cao như Cao Bồ, Hồ Thầu, Thông Nguyên, Nậm Dịch, Hồng Thái… nơi quanh năm sương mù bao phủ, khí hậu mát lạnh và gần như không chịu tác động của hóa chất công nghiệp. Chính điều kiện sinh thái đặc biệt ấy đã tạo nên thứ trà mang hương vị riêng biệt, hậu ngọt sâu và trở thành sản phẩm được thị trường trong và ngoài nước đánh giá cao.

Tuy nhiên, phía sau những nương chè cổ thụ trăm năm tuổi vẫn còn không ít trăn trở. Nhiều cây chè đang đối diện nguy cơ già cỗi, sâu bệnh, suy giảm do biến đổi khí hậu và phương thức khai thác truyền thống thiếu bền vững. Phần lớn sản phẩm chè vẫn tiêu thụ dưới dạng nguyên liệu thô, giá trị gia tăng chưa tương xứng với tiềm năng.

Ông Cao Hồng Kỳ, Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật tỉnh Tuyên Quang cho rằng, bảo tồn chè Shan tuyết cổ thụ không chỉ đơn thuần là giữ một loại cây đặc sản, mà còn là gìn giữ nguồn gen quý, không gian sinh thái và bản sắc văn hóa của đồng bào vùng cao.

Theo ông Cao Hồng Kỳ, muốn quần thể chè di sản phát huy được giá trị bền vững thì phải đặt khoa học, công nghệ và cộng đồng địa phương vào cùng một chuỗi liên kết. Khoa học không thể đứng ngoài thực tiễn, mà phải đi vào từng nương chè, từng bản làng để giúp người dân thay đổi tập quán sản xuất, nâng cao giá trị sản phẩm và từng bước cải thiện sinh kế.

Cũng từ tư duy ấy, Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật tỉnh đã chủ động phối hợp với các sở, ngành, chuyên gia, doanh nghiệp tổ chức hội thảo nhằm tạo diễn đàn để các nhà quản lý, nhà khoa học và cộng đồng cùng nhìn lại thực trạng, đề xuất giải pháp bảo tồn, khai thác hiệu quả quần thể chè Shan tuyết cổ thụ.

Ông Đỗ Tấn Sơn, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Tuyên Quang cho biết, ngành chè hiện đóng góp gần 690 tỷ đồng mỗi năm, chiếm khoảng 10% giá trị ngành trồng trọt của tỉnh. Toàn tỉnh đã có 104 sản phẩm chè đạt OCOP, trong đó có 3 sản phẩm đạt OCOP 5 sao quốc gia. Nhiều sản phẩm chè Shan tuyết đã xuất khẩu tới hơn 20 quốc gia và vùng lãnh thổ. Tuy nhiên, để người dân thực sự sống được từ cây chè cổ thụ, địa phương cần phát triển cây chè theo hướng hữu cơ, đẩy mạnh chế biến sâu, xây dựng thương hiệu và gắn sản phẩm trà với du lịch trải nghiệm, du lịch sinh thái đặc thù vùng cao.

Để người dân sống được từ chè cổ thụ

Ông Đỗ Tấn Sơn, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Tuyên Quang phát biểu tại Hội thảo. Ảnh: Minh Tâm/TTXVN.

Ông Đỗ Tấn Sơn, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Tuyên Quang phát biểu tại Hội thảo. Ảnh: Minh Tâm/TTXVN.

Một trong những điểm nhấn tại hội thảo lần này là câu chuyện khoa học được đưa xuống tận cộng đồng, trở thành động lực cho phát triển sinh kế bền vững.

Tại xã Cao Bồ, vùng đệm Khu bảo tồn thiên nhiên Tây Côn Lĩnh, Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật tỉnh Tuyên Quang đã triển khai dự án "Tăng cường năng lực bảo tồn, phát huy giá trị Quần thể cây di sản chè Shan tuyết cổ thụ gắn với cải thiện sinh kế cho cộng đồng". Dự án nhận được sự hỗ trợ từ Chương trình tài trợ các dự án nhỏ của Quỹ Môi trường toàn cầu thuộc Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc (UNDP/GEF SGP).

Thông qua các hoạt động tập huấn, đã có hàng trăm lượt người dân được hướng dẫn kỹ thuật chăm sóc chè theo hướng hữu cơ, bảo vệ nguồn gen, xây dựng quy ước cộng đồng và phát triển du lịch trải nghiệm gắn với chè Shan tuyết cổ thụ.

Ông Tô Đức Hiện, Phó Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật tỉnh Tuyên Quang cho biết, điều quan trọng nhất là giúp người dân trở thành chủ thể trong quá trình bảo tồn chè di sản. Khi cộng đồng hiểu được giá trị của cây chè cổ thụ, người dân sẽ chủ động hơn trong việc bảo vệ rừng, chăm sóc chè và xây dựng thương hiệu sản phẩm địa phương.

Theo ông Hiện, nhiều mô hình bước đầu đã cho thấy hiệu quả tích cực. Người dân dần thay đổi nhận thức, chú trọng hơn tới kỹ thuật thu hái, chăm sóc chè theo hướng hữu cơ thay vì khai thác tự phát như trước đây.

Ông Hoàng Văn Lương, Phó Chủ tịch UBND xã Cao Bồ chia sẻ, trước đây việc chăm sóc chè của người dân chủ yếu dựa vào kinh nghiệm truyền thống, chưa quan tâm nhiều tới bảo tồn lâu dài. Sau khi được tập huấn và hỗ trợ kỹ thuật, nhiều hộ dân đã thay đổi cách làm, biết giữ cây chè cổ thụ, thu hái đúng kỹ thuật và chú trọng nâng cao chất lượng sản phẩm.

"Quan trọng nhất là người dân bắt đầu hiểu rằng giữ được cây chè cổ thụ cũng chính là giữ sinh kế cho con cháu sau này", ông Lương chia sẻ.

Không chỉ ở Cao Bồ, tại xã Hồ Thầu, nơi những nương chè Shan tuyết trải dài giữa mây núi, cây chè cổ thụ cũng đang mở ra hướng phát triển mới cho người dân địa phương.

Ông Phượng Chàn Nu, Phó Chủ tịch UBND xã Hồ Thầu cho biết, những năm gần đây, cùng với sản xuất chè hữu cơ, địa phương đang từng bước khai thác du lịch trải nghiệm gắn với văn hóa trà và cảnh quan vùng cao. Du khách đến Hồ Thầu không chỉ để mua trà, mà còn muốn được tự tay hái chè, thưởng trà giữa núi rừng và tìm hiểu đời sống đồng bào bản địa.

Từ những nương chè cổ thụ, nhiều hộ dân vùng cao không chỉ có thêm nguồn thu nhập ổn định hơn mà còn nâng cao nhận thức về bảo tồn tài nguyên và gìn giữ di sản.

Tại hội thảo, nhiều ý kiến cũng đề xuất cần sớm hoàn thiện cơ chế đặc thù cho bảo tồn chè Shan tuyết cổ thụ; ứng dụng công nghệ số trong truy xuất nguồn gốc; xây dựng mã số vùng trồng; thúc đẩy liên kết giữa người dân, hợp tác xã và doanh nghiệp để nâng cao giá trị gia tăng cho sản phẩm trà di sản.

Giữa mây mù Tây Côn Lĩnh, những cây chè Shan tuyết cổ thụ vẫn âm thầm xanh qua hàng trăm năm như một phần linh hồn của núi rừng. Nhưng để "báu vật xanh" ấy thực sự trở thành động lực phát triển cho vùng cao, cần nhiều hơn những mùa thu hái, cần những bàn tay của người dân, doanh nghiệp, nhà khoa học và chính quyền cùng chung sức gìn giữ. Khi khoa học được áp dụng vào thực tiễn, những nương chè nơi đại ngàn có thể sẽ không chỉ cho ra những búp trà quý, mà còn mở ra con đường sinh kế bền vững cho cộng đồng các dân tộc vùng cao Tuyên Quang./.

Có thể bạn quan tâm

Nhiều mô hình nông nghiệp công nghệ cao phát huy hiệu quả

Nhiều mô hình nông nghiệp công nghệ cao phát huy hiệu quả

Trong bối cảnh yêu cầu về chất lượng nông sản, an toàn thực phẩm và phát triển xanh ngày càng cao, tỉnh Phú Thọ đang xác định khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo là động lực then chốt để tái cơ cấu ngành nông nghiệp theo hướng hiện đại, sinh thái và bền vững. Nhiều mô hình sản xuất ứng dụng kỹ thuật tiên tiến đã mang lại hiệu quả rõ rệt, góp phần thay đổi tư duy sản xuất và nâng cao giá trị nông sản địa phương.

Trồng dâu tây - hướng phát triển kinh tế mới ở xã biên giới Dào San

Trồng dâu tây - hướng phát triển kinh tế mới ở xã biên giới Dào San

Cây dâu tây đang dần trở thành cây trồng mang lại giá trị kinh tế cao tại nhiều địa phương của tỉnh Lai Châu. Tại xã biên giới Dào San, mô hình trồng dâu tây đang mở ra hướng phát triển mới, giúp người dân nâng cao thu nhập, từng bước thay đổi tư duy trong sản xuất nông nghiệp truyền thống.

Để giấc mơ không đứt đoạn giữa đại ngàn

Để giấc mơ không đứt đoạn giữa đại ngàn

Từng là địa bàn có tỷ lệ tảo hôn khá cao, xã Pu Sam Cáp (Lai Châu) đã có những chuyển biến rõ rệt trong việc ngăn chặn hủ tục này. Sự vào cuộc đồng bộ của chính quyền, nhà trường và cộng đồng đã từng bước thay đổi nhận thức, giúp nhiều em nhỏ có cơ hội tiếp tục học tập, hướng tới tương lai bền vững.

Nông dân trồng mía liên kết đầu tư hệ thống tưới nước nhỏ giọt

Nông dân trồng mía liên kết đầu tư hệ thống tưới nước nhỏ giọt

Nhằm thích ứng với tình hình nắng hạn kéo dài, nhiều nông dân trồng mía tại tỉnh Đắk Lắk đã liên kết với doanh nghiệp để đầu tư hệ thống tưới nước nhỏ giọt. Ứng dụng công nghệ này, người dân không chỉ giải quyết “bài toán” chống hạn mà còn nâng cao năng suất cây mía, đem lại hiệu quả kinh tế cao.

Đồng bào Cơ Tu phát triển kinh tế dưới tán rừng

Đồng bào Cơ Tu phát triển kinh tế dưới tán rừng

Giữa đại ngàn phía Tây thành phố Đà Nẵng, những cánh rừng pơ mu vẫn vươn lên giữa mây núi, trầm mặc và bền bỉ qua hàng trăm năm. Ở đó, người Cơ Tu không chỉ sống cùng rừng, mà còn giữ rừng như một phần máu thịt. Từ những giá trị văn hóa được gìn giữ qua nhiều thế hệ, đến những mô hình sinh kế mới dưới tán rừng, một cách tiếp cận bền vững đang dần hình thành, mở ra hướng đi lâu dài cho vùng cao.

Tái cấu trúc chuỗi giá trị lúa gạo theo hướng bền vững

Tái cấu trúc chuỗi giá trị lúa gạo theo hướng bền vững

Trong bối cảnh ngành lúa gạo chịu áp lực từ biến đổi khí hậu, chi phí tăng và yêu cầu thị trường ngày càng cao, việc triển khai Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp trên địa bàn tỉnh An Giang đang mở ra hướng đi mới. Đề án không chỉ đổi mới phương thức canh tác mà còn tái cấu trúc chuỗi giá trị lúa gạo theo hướng sản xuất bền vững, giảm chi phí, giảm phát thải, nâng cao chất lượng hạt gạo và gắn chặt với chuỗi liên kết tiêu thụ.

Khởi nghiệp thành công với mô hình 'kinh tế nông nghiệp xanh'

Khởi nghiệp thành công với mô hình 'kinh tế nông nghiệp xanh'

Gần đây, nhiều nông dân ở tỉnh An Giang đã khai thác tốt các thế mạnh, nguồn nguyên liệu sẵn có của địa phương để phát triển sản xuất, kinh doanh, qua đó tạo thu nhập, việc làm cho nhiều công nhân lao động, góp phần chung vào sự phát triển kinh tế - xã hội của địa phương.

Hồi chuông cảnh báo từ những vụ đuối nước trẻ em

Hồi chuông cảnh báo từ những vụ đuối nước trẻ em

Chỉ trong vòng vài ngày, trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk liên tiếp xảy ra 3 vụ đuối nước, khiến 5 trẻ em từ 9 - 14 tuổi tử vong. Những mất mát dồn dập không chỉ để lại nỗi đau không thể bù đắp cho các gia đình mà còn đặt ra cảnh báo cấp thiết về nguy cơ đuối nước đang hiện hữu, đặc biệt trong thời điểm nắng nóng.

Chuẩn hóa vùng trồng, tạo đà nâng giá trị nông sản Gia Lai

Chuẩn hóa vùng trồng, tạo đà nâng giá trị nông sản Gia Lai

Trước yêu cầu ngày càng khắt khe của thị trường xuất khẩu, tỉnh Gia Lai đang chuyển hướng mạnh từ phát triển sản lượng sang chuẩn hóa chất lượng thông qua việc cấp mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói. Đây được xem là giải pháp căn cơ giúp nông sản địa phương nâng cao năng lực cạnh tranh, mở rộng thị trường theo hướng bền vững.

Những 'thầy giáo quân hàm xanh' xóa mù công nghệ nơi biên giới Lai Châu

Những 'thầy giáo quân hàm xanh' xóa mù công nghệ nơi biên giới Lai Châu

Thực hiện Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, thời gian qua, những người lính Biên phòng tỉnh Lai Châu không chỉ chắc tay súng bảo vệ chủ quyền an ninh biên giới quốc gia mà còn đang miệt mài mang “ánh sáng số” đến với đồng bào các dân tộc tại các bản qua mô hình đầy nhân văn: “Thầy giáo quân hàm xanh, đẩy nhanh chuyển đổi số”.

Tiếng dân tộc - 'Chìa khóa' mở cửa lòng dân biên giới

Tiếng dân tộc - 'Chìa khóa' mở cửa lòng dân biên giới

Trong hai ngày 8 - 9/4/2026, tại tỉnh Lào Cai, Bộ Tư lệnh Bộ đội Biên phòng đã tổ chức thành công Hội thi tiếng Mông trong Bộ đội Biên phòng khu vực 2 năm 2026. Hoạt động có ý nghĩa thiết thực nhằm cụ thể hóa chủ trương của Bộ Quốc phòng và Bộ đội Biên phòng về tăng cường học tập ngoại ngữ và tiếng dân tộc thiểu số trong toàn lực lượng.

Chuyển đổi cơ cấu sản xuất, mở hướng sinh kế cho người dân miền núi

Chuyển đổi cơ cấu sản xuất, mở hướng sinh kế cho người dân miền núi

Xác định thế mạnh của từng vùng, địa phương trong chuyển dịch cơ cấu cây trồng, vật nuôi, thời gian qua, xã Châu Quế (tỉnh Lào Cai) đẩy mạnh tuyên truyền, vận động người dân trên địa bàn từng bước thay đổi tư duy sản xuất, chủ động tiếp cận thị trường, ứng dụng khoa học công nghệ nhằm gia tăng giá trị sản xuất. Từ đó, xã xuất hiện nhiều mô hình phát triển kinh tế hiệu quả đem lại giá trị kinh tế cao cho người dân.

Hành trình 'viết lại' cuộc đời cho cây nấm rơm

Hành trình 'viết lại' cuộc đời cho cây nấm rơm

Rời phố về quê, chị Nguyễn Hoàng Ngọc Yến (xã Bình Hòa, An Giang) đã chọn cây nấm rơm làm điểm tựa để hiện thực hóa khát vọng nâng tầm nông sản địa phương qua dòng bánh phồng độc đáo. Bằng tư duy đổi mới và tinh thần “khởi nghiệp xanh”, chị Yến không chỉ khẳng định thương hiệu bánh phồng nấm rơm bằng những giải thưởng uy tín mà còn mở ra cánh cửa xuất khẩu cho nông sản quê hương, trở thành điểm sáng trong phong trào khởi nghiệp nông thôn hiện nay.

Mở lối làm giàu từ hộ nông dân đến chi hội nghề nghiệp

Mở lối làm giàu từ hộ nông dân đến chi hội nghề nghiệp

Với hiệu quả kinh tế từ nuôi dê thương phẩm, Hội Nông dân xã Thọ Phong (Quảng Ngãi) đã thành lập Chi hội nghề nghiệp chăn nuôi dê, mở ra hướng đi mới cho phát triển kinh tế bền vững. Mô hình nuôi dê tại Thọ Phong không chỉ nâng cao hiệu quả sản xuất mà còn khẳng định sức mạnh liên kết, giúp nông dân cải thiện thu nhập và ổn định cuộc sống.

Chuyển đổi số, nâng giá trị nhung hươu

Chuyển đổi số, nâng giá trị nhung hươu

Sản phẩm nhung hươu ở Hà Tĩnh từ lâu trở thành thương hiệu đặc sắc. Tại vùng nuôi hươu sao các xã miền núi Hương Sơn, Quang Diệm, Sơn Giang..., không khí thu hoạch nhung hươu diễn ra nhộn nhịp. Khác với trước đây, hiện nay nhờ ứng dụng chuyển đổi số và công nghệ chế biến sâu, đặc sản “tứ đại danh dược” này không chỉ nâng cao giá trị kinh tế cho người dân mà còn dễ dàng tiếp cận người tiêu dùng cả nước.

Chắp cánh ước mơ cho trẻ em vùng biên

Chắp cánh ước mơ cho trẻ em vùng biên

Giữa đại ngàn núi rừng, hai ngôi trường phổ thông nội trú liên cấp Tiểu học và Trung học cơ sở tại các xã A Lưới 3, A Lưới 4 (thành phố Huế) đang dần hình thành với quy mô khang trang, hiện đại. Đây là hai trong những công trình được Đảng, Nhà nước đầu tư xây dựng ở các xã vùng biên gồm: A Lưới 1, A Lưới 2, A Lưới 3, A Lưới 4, A Lưới 5.

Khoa học kỹ thuật nâng giá trị cây thanh trà Vĩnh Long

Khoa học kỹ thuật nâng giá trị cây thanh trà Vĩnh Long

Phường Đông Thành, tỉnh Vĩnh Long là vùng trồng đặc sản thanh trà của địa phương với hai loại chủ yếu là ngọt và chua - loại trái cây từng được xác lập Kỷ lục Việt Nam với 135 món ẩm thực độc đáo được chế biến từ nguyên liệu này.

Nhà nông xây dựng thương hiệu hồ tiêu sạch hữu cơ

Nhà nông xây dựng thương hiệu hồ tiêu sạch hữu cơ

Với quyết tâm xây dựng vị thế cho hạt tiêu sạch, nhà nông ở tỉnh Đồng Nai đã chuyển dịch mạnh mẽ từ sản xuất truyền thống sang canh tác theo hướng hữu cơ vi sinh. Chính sự thay đổi từ tư duy đến hành động chính tại mỗi nông hộ trồng hồ tiêu đang góp phần nâng tầm giá trị nông sản địa phương, đồng thời mở ra hướng đi làm giàu bền vững.

Mang tri thức, thắp lên hy vọng ở miền biên viễn

Mang tri thức, thắp lên hy vọng ở miền biên viễn

Giữa núi rừng biên giới, Bộ đội Biên phòng đóng quân nơi bản Piêng Vai, xã Mỹ Lý (tỉnh Nghệ An) đang rất nỗ lực mang ánh sáng tri thức đến với bà con. Trong lớp học xóa mù chữ do Đồn Biên phòng Mỹ Lý tổ chức, những người phụ nữ Mông lần đầu tiên cầm bút, tập ghép vần, viết tên mình.

Chuyện nuôi ngựa thoát nghèo ở vùng biên Lạng Sơn

Chuyện nuôi ngựa thoát nghèo ở vùng biên Lạng Sơn

Hơn 10 năm qua, nhờ chăn nuôi ngựa bạch, gia đình ông Phùng Văn Lén ở thôn Vinh Tiên, xã Thống Nhất, tỉnh Lạng Sơn đã có của ăn của để. Thu nhập hằng năm ổn định, cao gấp nhiều lần so với làm kinh tế đồi rừng, giúp gia đình ông xây được nhà kiên cố và mua sắm đầy đủ trang thiết bị phục vụ đời sống, sinh hoạt.

Phát triển vùng trồng hoa, cây cảnh gắn với du lịch nông thôn

Phát triển vùng trồng hoa, cây cảnh gắn với du lịch nông thôn

Trong bối cảnh tái cơ cấu ngành nông nghiệp theo hướng nâng cao giá trị gia tăng và phát triển bền vững, việc hình thành các vùng sản xuất chuyên canh hoa, cây cảnh gắn với du lịch nông thôn đang mở ra hướng đi mới cho nhiều địa phương. Tại Hưng Yên, hướng đi này bước đầu cho thấy hiệu quả kinh tế và xã hội rõ rệt.