Trong nỗ lực bảo đảm công bằng trong tiếp cận giáo dục giữa miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số với miền xuôi, chuyển đổi số đang thực sự trở thành công cụ đắc lực, cánh cửa tri thức tại nhiều cơ sở giáo dục của tỉnh Lào Cai.
Các bài giảng điện tử, học liệu số và trí tuệ nhân tạo (AI) không chỉ giúp tạo nên những giờ học sinh động, trực quan, mở rộng cơ hội tiếp cận tri thức mà còn khơi dậy niềm đam mê, gieo hạt giống sáng tạo và khát vọng vươn lên của học sinh vùng cao trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo.
Những anh chàng AI vùng cao
Từ ý tưởng xuất phát từ tình yêu quê hương, mới đây, ba học sinh Nguyễn Mai Minh Khoa, Hoàng Minh Tuấn và Tạ Đình Khánh Nguyên - Trường Trung học phổ thông số 4 Văn Bàn (xã Khánh Yên) - đội “Những Anh Chàng AI Vùng Cao” đã từng bước chinh phục sân chơi công nghệ cấp quốc gia, lọt top 30 toàn quốc và đoạt Giải Triển vọng tại Cuộc thi Sáng tạo trí tuệ nhân tạo AI Young Guru 2026.
AI Young Guru 2026 là sân chơi sáng tạo cùng trí tuệ nhân tạo dành cho học sinh trung học phổ thông và trung cấp nghề trên toàn quốc. Được triển khai trên tinh thần Nghị quyết 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, Cuộc thi Sáng tạo trí tuệ nhân tạo AI Young Guru hướng tới mục tiêu đưa trí tuệ nhân tạo đến gần hơn với học sinh, góp phần tháo gỡ những rào cản về kỹ thuật và công nghệ, khuyến khích các em làm chủ công nghệ, biết vận dụng AI để giải quyết những vấn đề thực tiễn trong học tập, đời sống và cộng đồng.
Tham gia cuộc thi, “Những Anh Chàng AI Vùng Cao” lựa chọn phát triển sản phẩm “LAO CAI HERITAGE AI”, một nền tảng web - app ứng dụng trí tuệ nhân tạo nhằm giới thiệu lịch sử, văn hóa, danh lam thắng cảnh và hỗ trợ khám phá du lịch Lào Cai theo cách hiện đại, trực quan và gần gũi hơn.
Em Nguyễn Mai Minh Khoa cho biết, ý tưởng của nhóm bắt đầu từ một thực tế rất đời thường: Nhiều giá trị văn hóa, lịch sử và điểm đến đặc sắc của Lào Cai vẫn chưa được giới thiệu một cách hệ thống trên nền tảng số, người dùng thường phải tìm kiếm thông tin rời rạc từ nhiều nguồn khác nhau. Từ khoảng trống đó, các em mong muốn tạo ra một công cụ số giúp học sinh, giáo viên, người dân địa phương và du khách tiếp cận tri thức bản địa thuận tiện hơn.
“LAO CAI HERITAGE AI” không chỉ là một sản phẩm dự thi, nền tảng này được xây dựng với mong muốn trở thành một “hướng dẫn viên số”, giúp người dùng tra cứu thông tin về di tích, danh lam thắng cảnh, văn hóa địa phương, đặt câu hỏi với AI, nghe thuyết minh, tham khảo lịch trình khám phá và tiếp cận Lào Cai theo một cách sinh động hơn.
Thầy giáo Cao Cường, Phó Hiệu trưởng Trường Trung học phổ thông số 4 Văn Bàn cho biết, điểm đáng quý của dự án nằm ở việc các em không chạy theo công nghệ một cách hình thức mà biết đặt công nghệ vào một bài toán cụ thể của quê hương. AI được sử dụng như công cụ hỗ trợ con người, giúp việc tìm hiểu di sản địa phương trở nên dễ tiếp cận, hấp dẫn và phù hợp hơn với thói quen học tập, khám phá của thế hệ trẻ.
Giữa số lượng lớn đội thi đến từ nhiều địa phương trong cả nước, dự án “LAO CAI HERITAGE AI" của nhóm đã được đánh giá cao nhờ tính thực tiễn, giá trị giáo dục và định hướng gắn công nghệ với bảo tồn, quảng bá văn hóa địa phương. Việc đội “Những Anh Chàng AI Vùng Cao” đoạt Giải Triển vọng toàn quốc là cột mốc đầu tiên, đánh dấu sự ghi nhận đối với nỗ lực của một đội thi đến từ vùng cao. Các em đã chứng minh rằng, công nghệ không chỉ dành cho những đô thị lớn mà có thể bắt đầu từ chính những lớp học vùng cao, ý tưởng giản dị nhưng đầy trách nhiệm với nơi mình sinh ra và lớn lên.
Có thể thấy, chuyển đổi số đang trở thành “đòn bẩy” quan trọng nâng cao chất lượng giáo dục vùng cao Lào Cai. Bởi nó không chỉ giúp các em tiếp cận tri thức sinh động và phong phú hơn mà còn phát huy, khai thác tốt tiềm năng sáng tạo vô hạn trong mỗi học sinh - những tố chất đặc biệt quan trọng trong giáo dục hiện đại.
Dành 900 tỷ đồng cho giáo dục số
Theo UBND tỉnh Lào Cai, giai đoạn 2021 - 2025, công tác chuyển đổi số trong giáo dục của tỉnh đã đạt nhiều kết quả tích cực với 98% giáo viên có khả năng ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học; 965 phòng tin học được kết nối internet; 100% cơ sở giáo dục phổ thông triển khai học bạ số và sổ điểm điện tử.
Tại Trường Trung học phổ thông số 4 Văn Bàn, xã Khánh Yên, thời gian qua, việc ứng dụng các nền tảng trực tuyến vào dạy học đã được vận dụng sáng tạo, linh hoạt. Hiện nay, trường có 32 giáo viên và cán bộ quản lý, 100% đã được tập huấn ứng dụng công nghệ thông tin và AI trong dạy học. Trung bình mỗi tuần, khoảng 70% tiết học đã khai thác AI để tổ chức hoạt động học tập, hướng dẫn học sinh và sử dụng học liệu số.
Thầy Cao Cường, Phó Hiệu trưởng Trường Trung học phổ thông số 4 Văn Bàn cho biết, 100% giáo viên thường xuyên sử dụng nền tảng dạy học trực tuyến OLM, coi đây là công cụ đắc lực hỗ trợ việc giảng dạy, giao bài cho học sinh trên nền tảng trực tuyến để học sinh luyện tập nhằm ghi nhớ kiến thức kỹ hơn.
Tại phường Sa Pa, công tác chuyển đổi số cũng được triển khai đồng bộ, với 100% cơ sở giáo dục ứng dụng công nghệ trong dạy và học. Hiện, 15/15 trường đã có phòng máy tính, phòng học thông minh. Việc tổ chức giáo dục STEM/STEAM (tích hợp liên môn) trong dạy học được quan tâm, chỉ đạo và đẩy mạnh tại các cơ sở giáo dục; tích cực sử dụng thí nghiệm ảo, phần mềm mô phỏng, học liệu số để tổ chức dạy học.
Anh Nguyễn Bá Diện (tổ dân phố Phan xi păng 1) có con đang theo học tại Trường Trung học cơ sở Lê Văn Tám phấn khởi cho biết, việc học qua học liệu số giúp con trai anh hứng thú hơn và hỗ trợ tiếp cận bài học dễ dàng hơn. Con có thể tiếp cận kiến thức theo tốc độ riêng, dễ dàng ôn tập hoặc mở rộng nội dung; giáo viên theo dõi được quá trình tiến bộ để có hỗ trợ kịp thời, phù hợp.
"Quan trọng nhất là không chỉ dừng lại trong không gian lớp học, con có thể học mọi lúc, mọi nơi, tiếp cận nguồn tài nguyên phong phú, từ đó, nâng cao năng lực tự học", anh Nguyễn Bá Diện chia sẻ.
Nhằm tiếp tục xây dựng môi trường giáo dục số hiện đại, linh hoạt, an toàn, góp phần nâng cao chất lượng dạy và học, hiệu quả quản lý và bảo đảm công bằng trong tiếp cận giáo dục, giai đoạn 2026 - 2030, Lào Cai dự kiến chi khoảng 900 tỷ đồng, từ ngân sách Trung ương, ngân sách tỉnh và các nguồn xã hội hóa thực hiện Kế hoạch tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số trong giáo dục và đào tạo.
Đến năm 2030, Lào Cai phấn đấu 100% cơ sở giáo dục có kết nối internet tốc độ cao, ổn định, phục vụ hiệu quả quản lý và dạy học trên môi trường số; 100% trường phổ thông có đủ phòng tin học phục vụ giảng dạy và học tập; 100% giáo viên được đào tạo kỹ năng số cơ bản; phấn đấu đủ về số lượng giáo viên Tin học giảng dạy tại các trường phổ thông.
Địa phương đặt mục tiêu có 80% học sinh, sinh viên được đào tạo kỹ năng số cơ bản; 100% cơ sở giáo dục duy trì, khai thác hiệu quả hệ thống quản lý nhà trường trên môi trường số, phục vụ công tác quản lý, điều hành và tương tác với phụ huynh, người học; 100% nguồn lực giáo dục, chương trình giáo dục và đối tượng giáo dục trong hệ thống giáo dục quốc dân được quản lý trên môi trường số...
Lào Cai cũng sẽ triển khai giáo dục STEM/STEAM tại các cơ sở giáo dục, bảo đảm phù hợp điều kiện thực tiễn của từng địa phương, đơn vị; phấn đấu 20% trường phổ thông có phòng thực hành giáo dục STEM.
Để đạt mục tiêu trên, tỉnh sẽ đầu tư nâng cấp hạ tầng công nghệ thông tin, phát triển phòng học tin học, phòng STEM; xây dựng mô hình “trường học số”; đào tạo, bồi dưỡng nguồn nhân lực số cho đội ngũ giáo viên và học sinh; tăng cường hợp tác với doanh nghiệp, tổ chức công nghệ để triển khai các giải pháp giáo dục số.../.
