Thời gian qua, Trung tâm Dịch vụ Nông nghiệp Khu vực 15 (tỉnh Đồng Nai) đã tích cực triển khai xây dựng các mô hình trình diễn nông nghiệp công nghệ cao tại vùng biên. Mỗi năm, Trung tâm thực hiện từ 14-15 mô hình trình diễn, góp phần phổ biến những phương thức canh tác tiên tiến cho nhiều hộ dân.
Nhờ sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ trong sản xuất, nhiều hộ dân vùng biên thuộc xã Thiện Hưng, Hưng Phước, Tân Tiến của tỉnh Đồng Nai đã từng bước thay đổi hình thức canh tác truyền thống bằng việc áp dụng công nghệ hiện đại. Các công cụ như ứng dụng công nghệ tưới thông mình bằng cảm biến độ ẩm đất, độ ẩm không khí, cảm biến nhiệt độ. Việc áp dụng công nghệ này giúp người nông dân chủ động chăm sóc vườn tược, giảm đáng kể chi phí nhân công, tiết kiệm thời gian, chủ động trung việc phòng trừ sâu bệnh và từ đó nâng cao hiệu quả kinh tế một cách rõ rệt.
Điển hình cho hiệu quả của việc áp dụng công nghệ cao là mô hình quản lý vườn bưởi da xanh và dưa lưới bằng phần mềm thông minh của hộ ông Nguyễn Văn ở ấp 5 (xã Thiện Hưng). Trên diện tích rộng hơn 15 ha bưởi da xanh và 2 ha dưa lưới, ông Văn đã “giải thể” máy nổ bơm nước thay thế hệ thống tưới tự động sử dụng điện thoại thông minh để điều khiển mở và tắt.
Năm 2023, mô hình trình diễn công nghệ cao tại hộ gia đình ông Nguyễn Văn được Trung tâm Dịch vụ Nông nghiệp khu vực 15 hỗ trợ xây dựng và lắp đặt. Hệ thống tưới nay được tích hợp bằng cảm biến đo lường các thông số quan trọng như: độ ẩm đất, nhiệt độ, pH, EC... Dữ liệu từ cảm biến được truyền liên tục về phần mềm chuyên dụng, cho phép ông Văn điều chỉnh chính xác lượng nước và phân bón theo từng giai đoạn sinh trưởng của cây trồng.
Ông Nguyễn Văn cho biết, trước đây, gia đình tưới nước cho vườn cây cả ngày chưa xong do diện tích rộng. Trong khi đó, nhân công phải mất thời gian khá lớn vận chuyển ống nước từ khu vực này sang khu vực khác. Nhưng giờ đây, sau khi thực hiện mô hình trình diễn nông nghiệp công nghệ cao, chỉ cần bấm điện thoại là hệ thống tưới nước vườn cây tự vận hành hoàn toàn. Việc này giúp gia đình có thời gian làm những công việc khác như: kiểm tra sâu bệnh, chăm sóc cho cây trồng kỹ hơn.
Hiện nay, ông Văn chỉ cần vài thao tác trên điện thoại, hệ thống tưới thông minh lập tức khởi động. Theo trình tự cài đặt, nước và phân bón được đưa chính xác đến từng gốc cây bưởi, từng luống dưa lưới đúng liều lượng cụ thể.
“Hiện nay, vườn của gia đình tôi nhờ tưới nhỏ giọt tự động đã tiết kiệm đến 50% lượng nước, giảm 70% nhân công và nâng năng suất lên 50–80% so với canh tác truyền thống trước chưa thực hiện mô hình. Với cách làm này, tôi thấy cây trồng sinh trưởng đồng đều, trái đẹp, chất lượng ổn định và giúp đầu ra sản phẩm thuận lợi hơn”, ông Văn chia sẻ thêm.
Cũng theo ông Văn, khi áp dụng công nghệ đã giúp bản thân và gia đình lao động nhàn hơn rất nhiều. Áp dụng công nghệ còn tiết kiệm nước, giảm chi phí mang lại hiệu quả rõ rệt. Trung tâm Dịch vụ Khuyến nông đã hỗ trợ từ giống, phân đến hệ thống tưới. Việc Trung tâm đồng hành đã giúp cho gia đình ông yên tâm sản xuất, không còn vất vả như trước đây.
Tại vườn gia đình ông Trần Văn Huân ở xã Tân Tiến thực hiện mô hình trình diễn canh tác hồ tiêu hữu cơ bền vững đang mang lại hiệu quả bền vững. Nhờ sớm chuyển sang hướng canh tác hồ tiêu hữu cơ, nên sản lượng ổn định quanh năm. Vườn tiêu của ông Huân với 1.500 trụ phát triển xanh tốt quanh năm. Chi phí đầu tư chỉ khoảng 45 triệu đồng/ha/năm, giảm hàng chục triệu so với trước đó.
Theo ông Trần Văn Huân, thời gian đầu trồng tiêu gia đình chủ yếu sử dụng phân hóa học nuôi dưỡng cây. Những năm đầu hiệu quả năng suất cao, nhưng càng về sau năng suất lại giảm thấp do sản lượng không điều. Tuy nhiên, gia đình ông Huân sau khi Trung tâm Dịch vụ nông nghiệp Khu vực 15 hướng dẫn chuyển sang mô hình trình diễn canh tác hữu cơ vườn tiêu đã thay đổi từ chất lượng đến sản lượng ổn định. Vườn tiêu hiện chủ yếu sử dụng phần hữu cơ và vi sinh đã qua xử lý.
“Gia đình tôi gắn bó nhiều năm với cây tiêu hàng chục năm. Từ khi tôi chuyển sang mô hình trình diễn canh tác hữu cơ trong những năm gần đây, hiệu quả trên cây tiêu ổn định các năm. Ngoài ra, vườn tiêu của gia đình tôi xanh tươi tốt quanh năm. Với 1.500 trụ, mỗi năm gia đình thu về trên 3 tấn. Đặc biệt hơn, khi thực hiện mô hình hữu cơ này thì cây tiêu ít bị sâu bệnh hơn lúc chưa thực hiện mô hình”, ông Huân chia sẻ.
Tại các xã thuộc Trung tâm Dịch vụ Nông nghiệp khu vực 15, mỗi năm đơn vị xây dựng từ 14-15 mô hình trình diễn nông nghiệp công nghệ cao, trải rộng trên nhiều loại cây trồng và vật nuôi. Các mô hình làm trình diễn còn được làm điểm để tổ chức tham quan, hướng dẫn, tập huấn cho nông dân địa phương khi có nhu cầu.
Với cách xây dựng các mô hình trình diễn ứng dụng khoa học công nghệ, người dân vùng biên đã quen với từ VietGAP, GlobalGAP, ứng dụng IoT, điện toán đám mây, sổ tay điện tử… Hiện nay, nhà nông đã học cách truy xuất nguồn gốc, ghi nhật ký điện tử, giám sát sâu bệnh bằng phần mềm điện tử.
Kỹ sư Nguyễn Văn Thuyên, cán bộ Trung tâm Dịch vụ Nông nghiệp khu vực 15 cho biết, chúng tôi không chỉ đưa máy móc về rồi để đó, mà mục tiêu là giúp nông dân hiểu và làm chủ công nghệ. Khi nông dân có tri thức, họ mới thực sự thoát nghèo bền vững. Ngoài “cầm tay chỉ việc”, cán bộ khuyến nông còn tìm các tài liệu kỹ thuật, video hướng dẫn để lập nhóm Zalo hỗ trợ kỹ thuật và tư vấn trực tuyến. Người nông dân khi gặp sự cố trong thực hiện sản xuất nông nghiệp chỉ cần chụp hình ảnh chuyển qua Zalo và kỹ sư sẽ hướng dẫn.
Thời gian tới, Trung tâm Dịch vụ Nông nghiệp khu vực 15 tiếp tục nhân rộng các mô hình, ưu tiên số hóa và truy xuất nguồn gốc. Mục tiêu là đưa nông sản địa phương tham gia chuỗi giá trị, tiếp cận thị trường khó tính, nâng cao giá trị gia tăng.
Có thể thấy, với sự đồng hành và hỗ trợ kỹ thuật sát sao từ Trung tâm Dịch vụ Nông nghiệp Khu vực 15, người nông dân vùng biên ở tỉnh Đồng Nai không chỉ làm chủ công nghệ mà còn yên tâm sản xuất phát triển kinh tế bền vững hơn. Trung tâm tiếp tục xây dựng, nhân rộng nhiều mô mô hình, ưu tiên số hóa, truy xuất nguồn gốc nhằm đưa nông sản địa phương tiếp cận thị trường khó tính và nâng cao giá trị gia tăng bền vững hơn./.
