Trong dòng chảy của cuộc cách mạng công nghiệp 4.0, chuyển đổi số trong giáo dục không còn là lựa chọn mà đã trở thành yêu cầu tất yếu. Tại tỉnh Quảng Ngãi, mô hình đổi mới thư viện trường học - nơi giao thoa giữa kho tàng tri thức truyền thống và nền tảng công nghệ hiện đại đang trở thành đòn bẩy quan trọng để lan tỏa văn hóa đọc, hình thành thế hệ học sinh có tư duy tự học và khả năng hội nhập cao.
Bước đột phá từ không gian số
Tại Trường Trung học phổ thông Sơn Mỹ (xã Tịnh Khê), mô hình thư viện số vận hành từ tháng 9/2025 đã nhanh chóng khẳng định vai trò là “trái tim” của các hoạt động học thuật. Đây là thành quả từ sự chung tay của nhà trường, học sinh và các thế hệ cựu học sinh, trở thành biểu tượng cho tinh thần gắn kết và khát vọng vươn tới công nghệ của thầy và trò nơi đây.
Khác với thư viện truyền thống vốn bị giới hạn bởi không gian và thời gian, thư viện số mở ra khả năng tiếp cận tri thức không giới hạn. Chỉ với thiết bị thông minh và mã QR cá nhân, mỗi học sinh sở hữu một “thư viện bỏ túi” khổng lồ. Em Lê Huỳnh Hồng Phúc, học sinh lớp 10A5, chia sẻ: Từ khi có thư viện số, việc đọc sách trở nên linh hoạt hơn. Kho học liệu điện tử phong phú đã hỗ trợ em đắc lực trong môn Ngữ văn, giúp em cải thiện đáng kể vốn từ vựng và tư duy ngôn ngữ.
Không chỉ dừng lại ở việc đọc, nền tảng này còn tích hợp tính năng nghe sách nói và tra cứu tài liệu nghiên cứu chuyên sâu. Em Trần Gia Thịnh, học sinh lớp 10A5 cho biết, hệ thống số hóa giúp các em tiếp cận được những đầu sách hiếm mà thư viện giấy chưa kịp cập nhật, giúp việc tự học trở nên khoa học và tiết kiệm thời gian hơn.
Học sinh trường THCS Hành Minh, xã Phước Giang cùng tìm tài liệu học tập tại thư viện. Ảnh: Đinh Hương - TTXVN
Nhận thức rõ công nghệ là công cụ, con người là trung tâm, nhà trường đã lồng ghép khéo léo các “tiết đọc thư viện” vào thời khóa biểu để rèn luyện tư duy phản biện. Thầy Phạm Bách Khoa, Hiệu trưởng nhà trường, nhận định: Thư viện số phải đóng vai trò là ‘bộ lọc’. Nhà trường thực hiện chọn lọc sách kỹ lưỡng để đưa vào phần mềm, giúp học sinh tiếp cận tri thức chính thống dưới sự định hướng của giáo viên chủ nhiệm và giáo viên bộ môn.
Song song với làn sóng số hóa, việc duy trì các thư viện truyền thống nhưng làm mới không gian và phương thức tiếp cận đang trở thành “thỏi nam châm” thu hút học sinh. Đó là cách mà Trường Trung học cơ sở Hành Minh (xã Phước Giang) đang triển khai hiệu quả. Tại đây, với hơn 1.000 đầu sách, báo và tạp chí được bày trí trong một không gian thoáng mát, thư viện không còn là kho lưu trữ khô khan mà đã trở thành điểm hẹn văn hóa lý tưởng của các em sau mỗi giờ học.
Cô Lê Thị Nhật Thảo, Hiệu trưởng nhà trường, khẳng định: “Sách không phải để trưng bày cho đẹp đội hình, mà phải 'sống' trong bàn tay của học sinh”. Bằng việc khéo léo sắp xếp các góc đọc sách sáng tạo, sử dụng gam màu tươi sáng và hệ thống bàn ghế linh hoạt, thư viện tạo cảm giác thư thái như một không gian văn hóa hiện đại. Việc mở cửa liên tục và tổ chức các ngày hội đọc sách, kể chuyện theo sách hay vẽ tranh minh họa đã biến nơi đây thành "điểm hẹn tri thức" thu hút đông đảo thầy và trò.
Hướng tới hệ sinh thái học tập bền vững
Học sinh trường THPT Sơn Mỹ, xã Tịnh Khê, quét mã QR Code để đọc sách trong thư viện số.
Dù công nghệ phát triển, nhiều học sinh vẫn tìm thấy sức hút kỳ lạ từ những trang sách giấy. Em Nguyễn Thị Cẩm Tiên, học sinh lớp 6 Trường Trung học cơ sở Hành Minh, bày tỏ: Em vẫn thích đến thư viện vì không gian ở đây giúp em tập trung hơn. Cảm giác được cùng bạn bè lật mở từng trang sách là trải nghiệm mà màn hình điện thoại không thể thay thế được. Những buổi học tại đây không chỉ bổ sung kiến thức mà còn rèn luyện cho học sinh sự kiên nhẫn và trân trọng giá trị hữu hình của tri thức.
Thực tế tại Quảng Ngãi cho thấy, sự kết hợp giữa thư viện truyền thống và thư viện số chính là giải pháp tối ưu trong kỷ nguyên 4.0. Tuy nhiên, theo lãnh đạo Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Quảng Ngãi, để văn hóa đọc thực sự bám rễ sâu, cần một chiến lược đồng bộ. Đó không chỉ là đầu tư kinh phí làm phong phú học liệu, mà còn cần sự gắn kết chặt chẽ giữa nhà trường và gia đình, nơi phụ huynh phải là người làm gương khơi gợi niềm đam mê sách cho con trẻ.
Bên cạnh sử dụng thư viện số, trường THPT Sơn Mỹ, xã Tịnh Khê vẫn sử dụng thư viện truyền thống để học sinh có nhu cầu đến đọc.
Ông Nguyễn Ngọc Thái, Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Quảng Ngãi cho biết: Ngành giáo dục tỉnh khuyến khích các trường học không chỉ dừng lại ở việc đầu tư hạ tầng thư viện hiện đại, mà quan trọng hơn là phải 'thổi hồn' vào những không gian đó. Đa dạng hóa các hình thức trải nghiệm, từ tiết đọc thư viện đến các câu lạc bộ sách, nhằm biến việc đọc thành một thói quen tự thân, một nhu cầu hằng ngày của học sinh. Mục tiêu cuối cùng là xây dựng một hệ sinh thái giáo dục mà ở đó, tri thức từ sách giấy hay sách số đều trở thành hành trang giúp các em tự tin bước vào kỷ nguyên số.
Việc đổi mới hệ thống thư viện trường học tại Quảng Ngãi không chỉ là câu chuyện của ngành giáo dục mà là sự đầu tư trọng điểm cho tương lai. Những không gian này đang từng ngày nuôi dưỡng tâm hồn, rèn luyện nhân cách và trang bị cho học sinh "chiếc chìa khóa vạn năng" để mở cánh cửa thế giới. Trong kỷ nguyên số, văn hóa đọc chính là thước đo của sự văn minh và là động lực để xây dựng một xã hội học tập bền vững./.
