Nâng tầm giá trị ca cao Việt Nam - Bài 1: Tái cấu trúc nông nghiệp xanh Tây Nguyên

Ca cao ở Việt Nam đến nay vẫn tồn tại ở vị trí khá khiêm tốn. Không phải cây trồng chủ lực, không chiếm diện tích lớn, càng không phải ngành hàng được nhắc đến đầu tiên mỗi khi bàn về chiến lược nông nghiệp, nhưng vào thời điểm nông nghiệp vùng Tây Nguyên có sự chuyển dịch về tổ chức sản xuất, hướng về gia tăng giá trị, giảm phát thải trở thành áp lực, cây ca cao lại nổi lên như một lựa chọn chiến lược.

ca-cao01.jpg
Tại vùng Tây Nguyên hiện có 7 giống ca cao chính đang được canh tác.

Bài 1: Tái cấu trúc nông nghiệp xanh Tây Nguyên

Trung tâm Khuyến nông quốc gia nhận định sơ bộ, tổng diện tích trồng ca cao của Việt Nam khoảng 3.500 ha, tổng sản lượng nguyên liệu đạt khoảng gần 5.000 tấn/năm; trong đó, vùng Tây Nguyên có điều kiện tự nhiên thuận lợi để phát triển cây ca cao (chiếm khoảng 48% diện tích) đang có điều kiện để khẳng định lại ví trí của mình trong hành trình tái cấu trúc nền nông nghiệp xanh, tuần hoàn.

Lựa chọn của nông nghiệp xanh

Trong nhiều năm, ca cao ở Tây Nguyên tồn tại như một loại cây “đi kèm”, không phải cây chủ lực, cũng chưa từng được xếp vào nhóm ngành hàng chiến lược; mà chỉ là loại cây được trồng xen trong vườn cà phê, vườn tiêu, vườn cây ăn trái. Nhưng trong bối cảnh nông nghiệp vùng Tây Nguyên đang thực hiện chuyển đổi mô hình tăng trưởng về sản phẩm giá trị cao, yêu cầu giảm phát thải, ca cao đang dần được nhìn nhận bằng một vị thế khác, không phải cây thay thế, mà là cây điều chỉnh cấu trúc sinh thái và giá trị của nông nghiệp vùng.

Gần đây, cả các cơ quan quản lý và các nhà khoa học đều đánh giá ca cao là một trong số rất ít cây trồng phù hợp với điều kiện sinh thái Tây Nguyên theo cả hai tiêu chí, sinh học và thị trường. Có được đánh giá này vì thực tế rất nhiều hộ nông dân, hợp tác xã đã phát triển cây ca cao theo hướng bền vững.

Thạc sỹ Nguyễn Thị Thanh Mai, Viện Khoa học Kỹ thuật Nông Lâm nghiệp Tây Nguyên (WASI), đánh giá từ các nghiên cứu khoa học: “Ca cao có lợi thế đặc biệt khi vừa thích nghi tốt với đất bazan, vừa có khả năng tham gia vào phân khúc chocolate chất lượng cao trên thị trường thế giới. Ca cao có biên độ thích nghi rộng, có thể trồng xen dưới tán cây che bóng, phù hợp với mô hình nông – lâm kết hợp. Quan trọng hơn, chất lượng hạt ca cao Việt Nam, nhất là ở Tây Nguyên, hoàn toàn có thể đi vào phân khúc có giá trị cao nhất của ngành hàng chocolate”.

Nhận định này chạm đúng bản chất của câu chuyện ca cao, không phải là cây trồng đại trà để chạy theo sản lượng, mà là cây trồng hướng đến giá trị, chất lượng và tính bền vững.

Ca cao như một giải pháp sinh thái trong cấu trúc nông nghiệp truyền thống, Tây Nguyên từng phát triển theo mô hình “đơn trục” gần như cố định: cà phê – hồ tiêu – cao su. Mô hình này giúp tăng nhanh sản lượng ngành hàng có giá trị xuất khẩu, nhưng cũng kéo theo hệ quả sau thời gian dài, đất suy thoái, nguồn nước cạn kiệt, rủi ro cả về môi trường và thị trường.

Ở tỉnh Lâm Đồng và Gia Lai, ca cao cũng đang đi theo logic tương tự, không phát triển như cây trồng đại trà, nhưng dần được nhìn nhận như một mảnh ghép sinh thái trong tái cơ cấu nông nghiệp địa phương. Tại Lâm Đồng, ca cao được trồng xen trong các vùng chuyển đổi cây trồng, gắn với mô hình nông nghiệp hữu cơ và nông nghiệp công nghệ cao. Tỉnh định hướng ca cao như một cây trồng bổ trợ, góp phần đa dạng hóa sinh kế và cải thiện hệ sinh thái đất trong bối cảnh nhiều vùng sản xuất đang chịu áp lực suy thoái.

Ở Gia Lai, ca cao xuất hiện rải rác trong các mô hình trồng xen cà phê, hồ tiêu và cây ăn trái, chủ yếu ở những vùng có điều kiện canh tác phù hợp và quỹ đất chuyển đổi. Các cơ quan chuyên môn của tỉnh đánh giá ca cao có lợi thế ở khả năng thích nghi, ít cạnh tranh trực tiếp với cây trồng chủ lực, đồng thời mở ra hướng phát triển các sản phẩm nông nghiệp giá trị cao gắn với chế biến. Trong bối cảnh nông nghiệp Gia Lai đang tìm kiếm những cây trồng vừa bền vững sinh thái vừa có tiềm năng thị trường, ca cao được xem là một lựa chọn chiến lược hướng tới chất lượng và giá trị gia tăng.

Tái định vị cây ca cao

Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Đắk Lắk Đặng Thị Thủy thông tin: Cây ca cao tại Đắk Lắk đang từng bước khẳng định vai trò của mình trong hành trình tái cơ cấu nông nghiệp. Đây là loại cây trồng có chu kỳ phát triển dài ngày, kỹ thuật trồng, chăm sóc và yêu cầu về điều kiện thổ nhưỡng không quá phức tạp, vốn đầu tư vừa phải và đặc biệt phù hợp với điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng, sản phẩm ca cao đáp ứng được thị trường đa dạng của tỉnh.

Là địa phương có diện tích cây ca cao nhiều nhất cả nước và được đánh giá là nơi có điều kiện lý tưởng để cây ca cao phát triển đặc biệt là đối với những vùng có đất xám bạc màu chưa xác định được cây trồng phù hợp.

Theo Trung tâm Khuyến nông tỉnh Đắk Lắk, tỉnh này hiện có khoảng 1.998 ha trồng ca cao (có số liệu đánh giá diện tích này là 1.140 ha), năng suất hạt khô bình quân đạt hơn 15,38 tạ/ha, sản lượng năm 2025 ước tính đạt 1.650 tấn. Đánh giá chung từ các nhà khoa học, ca cao Đắk Lắk có chất lượng tốt nhất cả nước bởi tỉnh có điều kiện đất đai, khí hậu thổ nhưỡng phù hợp cho ca cao sinh trưởng, phát triển tốt.

Ngoài ra, theo tài liệu thống kê cho thấy, cây ca cao rất phù hợp với điều kiện trồng dưới tán cây khác, các phụ phẩm từ cây ca cao cũng được xác định là nguồn nguyên liệu quan trọng trong sản xuất trồng trọt theo mô hình kinh tế tuần hoàn. Điều kiện này chính là yếu tố then chốt giúp cây ca cao có vị trí vững chắc trong xu hướng phát triển nông nghiệp gắn với tăng trưởng xanh và chống biến đổi khí hậu.

ca-cao04.jpg
Nông dân tham khảo mô hình trồng ca cao tại Đắk Lắk.

Các hợp tác xã, doanh nghiệp thường áp dụng đầy đủ quy trình chế biến ca cao từ lên men cho đến thành phẩm. Thị trường ca cao Đắk Lắk không chỉ cung cấp sản phẩm hạt thô, mà còn cung cấp nhiều thành phẩm vào hệ thống từ chợ truyền thống đến hệ thống siêu thị, cửa hàng thực phẩm sạch, bếp ăn tập thể, đơn hàng từ các tỉnh lân cận và hướng đến xuất khẩu. Ngoài ra, quả ca cao cũng được xem là một loại trái cây có mùi vị hấp dẫn, có giá trị dinh dưỡng cao, trở thành sản phẩm mang đậm nét văn hóa và bản địa, thu hút nhiều khách du lịch trong, ngoài tỉnh và du khách quốc tế tìm đến tham quan, thưởng thức và trải nghiệm.

Dù là một trong những loại cây công nghiệp có giá trị kinh tế cao, tuy nhiên cây ca cao vẫn chưa có chỗ đứng vững chắc trong cơ cấu nông nghiệp của khu vực Tây Nguyên. Ngược lại, còn phải chịu sự cạnh tranh khốc liệt với rất nhiều loại cây trồng lâu năm khác như cà phê, tiêu, cao su và với cả các loại cây ăn quả như bơ, sầu riêng…

Riêng tỉnh Đắk Lắk đang xây dựng "Đề án phát triển ngành hàng ca cao" nhằm xây dựng ngành hàng ca cao phát triển theo chuỗi giá trị, đảm bảo bền vững đáp ứng nhu cầu tiêu dùng ca cao ngày càng tăng ở thị trường xuất khẩu và nội địa./.

Bài 2: Hình thành chuỗi ngành hàng giá trị cao

Bài và ảnh: Kha Phạm/TTXVN

Có thể bạn quan tâm

Đồng bào Khmer Nam Bộ - Bài 2: Nâng tầm giáo dục cho thế hệ trẻ

Đồng bào Khmer Nam Bộ - Bài 2: Nâng tầm giáo dục cho thế hệ trẻ

Hiện nay, ngày càng nhiều thanh thiếu niên Khmer ở Nam Bộ có điều kiện học tập tốt hơn, từ bậc phổ thông đến đại học. Nhờ đó, các em có thêm cơ hội tiếp thu kiến thức, rèn luyện kỹ năng, lựa chọn nghề nghiệp phù hợp để xây dựng tương lai, góp phần phát triển quê hương.

Đồng bào Khmer Nam Bộ - Bài 1: Giải pháp sinh kế hiệu quả

Đồng bào Khmer Nam Bộ - Bài 1: Giải pháp sinh kế hiệu quả

Nhờ chính sách đầu tư đồng bộ của Đảng, Nhà nước cùng ý chí vươn lên, vùng đồng bào Khmer Nam Bộ đang khởi sắc toàn diện. Từ đổi mới sinh kế, nâng cao chất lượng giáo dục đến gìn giữ bản sắc văn hóa, bà con đang từng bước xây dựng cuộc sống ấm no, bền vững.

Đồng bào Raglai đoàn kết, nâng cao đời sống gắn với phát huy bản sắc văn hóa dân tộc

Đồng bào Raglai đoàn kết, nâng cao đời sống gắn với phát huy bản sắc văn hóa dân tộc

Hưởng ứng Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11 gắn với Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc, chiều 21/11, tại thôn Giá, xã vùng cao Phước Hà (tỉnh Khánh Hòa), Ủy viên Trung ương Đảng, Chánh Văn phòng Trung ương Đảng Nguyễn Hải Ninh cùng đoàn công tác của Văn phòng Trung ương Đảng và các cơ quan Trung ương, lãnh đạo tỉnh Khánh Hòa đến dự và chung vui với đồng bào Raglai.

Tạo nền tảng phát triển cho các xã vùng cao

Tạo nền tảng phát triển cho các xã vùng cao

Chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi đã góp phần cải thiện hạ tầng, thúc đẩy sản xuất và nâng cao đời sống người dân tại nhiều xã vùng cao tỉnh Phú Thọ.

Lãnh đạo Phòng Văn hóa - Xã hội xã Tả Lèng cùng các học viên tham dự lễ bế giảng lớp đào tạo nghề chăn nuôi gia cầm tại bản Mào Phô

30 lao động vùng cao Tả Lèng có thêm nghề chăn nuôi gia cầm

Sau hai tháng học tập, 30 lao động tại bản Mào Phô, xã Tả Lèng, tỉnh Lai Châu đã hoàn thành lớp đào tạo nghề chăn nuôi gia cầm. Khóa học giúp người dân nắm thêm kỹ thuật chăm sóc, phòng bệnh cho vật nuôi để áp dụng vào sản xuất tại gia đình.

Quảng Lập mở lớp nghề dịch vụ, tạo sinh kế cho lao động vùng cao

Quảng Lập mở lớp nghề dịch vụ, tạo sinh kế cho lao động vùng cao

Nhằm nâng cao kỹ năng nghề, mở rộng cơ hội việc làm cho người lao động, xã Quảng Lập, tỉnh Lâm Đồng đang triển khai các lớp đào tạo nghề chế biến món ăn và sửa chữa xe máy, góp phần tạo thêm lựa chọn sinh kế cho người dân tại địa bàn có đông người dân tộc thiểu số.

Số hóa thủ tục y tế, giảm khó khăn cho người dân vùng cao

Số hóa thủ tục y tế, giảm khó khăn cho người dân vùng cao

Tỉnh Lạng Sơn đang tích cực triển khai việc tích hợp thẻ bảo hiểm y tế trên ứng dụng VNeID, tổ chức khám sức khỏe và lập sổ sức khỏe điện tử cho nhân dân. Việc tích hợp thẻ bảo hiểm y tế trên ứng dụng VNeID giúp người dân thuận tiện hơn khi đi khám, chữa bệnh.

Thắp lên tương lai tươi sáng cho trẻ vùng cao

Thắp lên tương lai tươi sáng cho trẻ vùng cao

Điểm trường Lũng Khỉnh, Trường Tiểu học và Trung học cơ sở Thị Xuân, xã Thông Nông, tỉnh Cao Bằng là nơi học tập của nhiều học sinh là con em đồng bào dân tộc Mông. Để mang được con chữ đến nơi này, các thầy cô giáo phải vượt núi vào bản, đến từng nhà vận động học sinh đến lớp.

Cao Bằng: Gieo chữ giữa ngàn mây Lũng Khỉnh

Cao Bằng: Gieo chữ giữa ngàn mây Lũng Khỉnh

Điểm trường Lũng Khỉnh (Trường Tiểu học và Trung học cơ sở Thị Xuân, xã Thông Nông, tỉnh Cao Bằng) nằm cheo leo trên đỉnh núi cao, là nơi học tập của những học sinh dân tộc Mông lớn lên giữa núi đá.

Ưu tiên đào tạo nghề cho học sinh dân tộc thiểu số

Ưu tiên đào tạo nghề cho học sinh dân tộc thiểu số

Tỉnh Khánh Hòa xác định đào tạo nghề là một giải pháp quan trọng trong định hướng triển khai Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững, phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2026-2030.

Học nghề giúp người trẻ Lai Châu mở lối thoát nghèo

Học nghề giúp người trẻ Lai Châu mở lối thoát nghèo

Tại Lai Châu, học nghề đang mở ra cơ hội việc làm và cải thiện cuộc sống cho nhiều thanh niên dân tộc thiểu số, nhất là những em thuộc hộ nghèo, cận nghèo. Không chỉ hỗ trợ chi phí học tập, các chính sách giáo dục nghề nghiệp còn hướng tới đào tạo kỹ năng gắn với nhu cầu tuyển dụng.

Hướng tới đào tạo nghề cho 70% người dân tộc thiểu số trong độ tuổi

Hướng tới đào tạo nghề cho 70% người dân tộc thiểu số trong độ tuổi

Thành phố Đồng Nai  đẩy mạnh đào tạo nghề gắn với nhu cầu sản xuất, tạo việc làm và phát triển sinh kế cho đồng bào dân tộc thiểu số.  Địa phương đặt mục tiêu 70% người dân tộc trong độ tuổi được học nghề phù hợp với thực tế, tỷ lệ có việc làm sau đào tạo đạt 85%.

Đồng hành xây dựng môi trường giáo dục an toàn nơi biên cương

Đồng hành xây dựng môi trường giáo dục an toàn nơi biên cương

Những ngày tháng 11, khi cả nước hướng về Ngày Nhà giáo Việt Nam 20/11, tại các trường phổ thông nội trú liên cấp tiểu học và trung học cơ sở ở vùng biên giới tỉnh Quảng Trị, bên cạnh những thầy cô tận tụy với học sinh còn có sự đồng hành của những người lính mang quân hàm xanh.