Theo UBND tỉnh Khánh Hòa, đến thời điểm này (16/6) mọi công tác chuẩn bị cho Ngày hội văn hóa dân tộc Chăm lần thứ VI do Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch phối hợp với tỉnh tổ chức, diễn ra tại phường Phan Rang và Đông Hải từ ngày 26 - 28/6 đã cơ bản hoàn tất. Đây là sự kiện chính trị, văn hóa quy mô cấp quốc gia, được Khánh Hòa đăng cai tổ chức. Tỉnh Khánh Hòa rất phấn khởi và sẵn sàng cho ngày hội lớn.
![dong-bao-cham-22112025-08jpg1jpg1.jpg](https://media3.baotintuc.vn/images/kiFmUazOf-4n7gmg883MAykZS4U0m9FC7fo5GL8XF7KZKKlwnq8fM06lSPTPAUtmi1Gl1VmbcXX8PKjbPElm71ZnNYKtlGBHNnvaWwrtyyg/dong-bao-cham-22112025-08jpg1jpg1.jpg.avif "Chương trình dân ca, dân vũ "Hoa đất tháp" giới thiệu các điệu múa, ca khúc trên đền tháp về sắc màu văn hóa cộng đồng dân tộc Chăm Bà-la-môn với nghệ thuật dân ca dân vũ, dân nhạc gắn với đền tháp. Ảnh minh họa: Khánh Hoà/TTXVN")
Với chủ đề “Bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Chăm trong kỷ nguyên mới”, Ngày hội văn hóa dân tộc Chăm lần thứ VI quy tụ hàng trăm nghệ nhân, nghệ sĩ, diễn viên quần chúng của 7 tỉnh, thành gồm: Khánh Hòa, Gia Lai, Đắk Lắk, Lâm Đồng, An Giang, Tây Ninh và Thành phố Hồ Chí Minh cùng tham gia, hứa hẹn sẽ mang đến ngày hội nhiều nét đặc sắc về văn hóa truyền thống của đồng bào để cùng khám phá, trải nghiệm.
Theo lãnh đạo Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Khánh Hòa, ngày hội không chỉ góp phần bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào Chăm, tăng cường giao lưu, gắn kết cộng đồng giữa các địa phương, mà còn quảng bá hình ảnh văn hóa, con người và tiềm năng phát triển du lịch của các địa phương có đồng bào Chăm sinh sống.
Ngày hội cũng đồng thời tôn vinh những giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của đồng bào Chăm, góp phần nâng cao ý thức trách nhiệm của các cấp, các ngành và cộng đồng trong công tác bảo tồn, phát huy di sản văn hóa dân tộc gắn với phát triển du lịch bền vững và xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc.
Với ý nghĩa và tầm quan trọng đó, ngoài công tác chuẩn bị và đảm bảo về cơ sở vật chất phục vụ sân khấu, không gian trưng bày, hội thảo…, công tác tập luyện biểu diễn nghệ thuật chào đón ngày hội của các nghệ nhân, nghệ sĩ chuyên và không chuyên đang bước vào giai đoạn nước rút. Công tác đảm bảo cơ sở lưu trú; đảm bảo an ninh trật tự, an toàn giao thông… cũng đã sẵn sàng để ngày hội thực sự diễn ra vui tươi, thành công rực rỡ.
Điểm nhấn của ngày hội là Chương trình nghệ thuật khai mạc với chủ đề "Lung linh sắc màu văn hóa Chăm". Chương trình được dàn dựng công phu, kết hợp nghệ thuật truyền thống với công nghệ trình diễn hiện đại, tái hiện những huyền thoại, sử tích, tín ngưỡng cùng chiều sâu văn hóa của cộng đồng người Chăm trong dòng chảy văn hóa Việt Nam.
Trong khuôn khổ ngày hội sẽ diễn ra nhiều hoạt động văn hóa, thể thao và du lịch đặc sắc như trình diễn lễ hội; nghi thức sinh hoạt văn hóa truyền thống; liên hoan văn nghệ quần chúng; trình diễn trang phục dân tộc; giới thiệu nghề thủ công truyền thống; không gian văn hóa Chăm; trưng bày sản phẩm OCOP và ẩm thực đặc trưng của mỗi địa phương.
Ngoài ra, trong chương trình ngày hội còn có hội thảo chuyên đề về bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa Chăm gắn với phát triển du lịch bền vững; các hoạt động quảng bá du lịch cộng đồng; triển lãm và không gian nghệ thuật đa phương tiện…
Với chuỗi hoạt động phong phú, ngày hội sẽ góp phần tái hiện sinh động đời sống văn hóa tinh thần của đồng bào Chăm; đồng thời mở ra cơ hội kết nối giữa bảo tồn di sản, phát triển du lịch và chuyển đổi số. Sự kiện tiếp tục khẳng định tinh thần đại đoàn kết dân tộc, lan tỏa thông điệp về sự thống nhất trong đa dạng của nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc. Đồng thời hứa hẹn mang đến cho công chúng trong và ngoài nước một không gian văn hóa đặc sắc, nơi tinh hoa văn hóa Chăm được tôn vinh, lan tỏa và kết nối trong kỷ nguyên mới.
Ông Nguyễn Long Biên, Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Khánh Hòa cho biết, ngày hội là sự kiện chính trị, văn hóa mang tầm quốc gia, nhằm tôn vinh các giá trị văn hóa của đồng bào Chăm trong cả nước. Do đó, UBND tỉnh yêu cầu các đơn vị cần rà soát kỹ lưỡng từng nội dung hoạt động để đảm bảo tính trang trọng, mang đậm bản sắc văn hóa dân tộc nhưng vẫn hiện đại và thu hút được du khách. Các sở, ngành liên quan và chính quyền phường Đông Hải, phường Phan Rang cần chú trọng công tác vệ sinh an toàn thực phẩm, vệ sinh môi trường; đẩy mạnh công tác tuyên truyền bằng nhiều hình thức trực quan, sinh động để góp phần quảng bá rộng rãi hình ảnh văn hóa Chăm và tiềm năng du lịch của tỉnh Khánh Hòa trong giai đoạn mới.
Đồng bào dân tộc Chăm ở Khánh Hòa hiện có khoảng 106.222 người (chiếm 4,75% tổng số dân toàn tỉnh). Đồng bào dân tộc Chăm luôn một lòng theo Đảng, luôn thủy chung son sắt, đoàn kết cùng với 53 dân tộc anh em trong cả nước chung tay xây dựng quê hương, đất nước ngày càng giàu đẹp, văn minh, phồn vinh và hạnh phúc, vững tin bước vào kỷ nguyên mới./.
Tên gọi khác: Chàm, Chiêm, Chiêm Thành, Chăm Pa, Hời...
Nhóm địa phương: Chăm Hroi, Chăm Poổng, Chà Và Ku, Chăm Châu Ðốc.
Dân số: 161.729 người (Theo số liệu Tổng điều tra dân số và nhà ở năm 2009).
Ngôn ngữ: Tiếng nói thuộc nhóm ngôn ngữ Malayô - Polynéxia (ngữ hệ Nam Ðảo).
Lịch sử: Dân tộc Chăm vốn sinh tụ ở duyên hải miền Trung Việt Nam từ rất lâu đời, đã từng kiến tạo nên một nền văn hoá rực rỡ với ảnh hưởng sâu sắc của văn hoá Ấn Ðộ. Ngay từ những thế kỉ thứ XVII, người Chăm đã từng xây dựng nên vương quốc Chăm pa. Hiện tại cư dân gồm có hai bộ phận chính: Bộ phận cư trú ở Ninh Thuận và Bình Thuận chủ yếu theo đạo Bà la môn (một bộ phận nhỏ người Chăm ở đây theo đạo Islam truyền thống gọi là người Chăm Bà ni). Bộ phận cư trú ở một số địa phương thuộc các tỉnh Châu Ðốc, Tây Ninh, An Giang, Ðồng Nai và thành phố Hồ Chí Minh theo đạo Islam (Hồi giáo) mới.
Hoạt động sản xuất: Người Chăm có truyền thống nông nghiệp ruộng nước, giỏi làm thuỷ lợi và làm vườn trồng cây ăn trái. Bên cạnh việc làm ruộng nước vẫn tồn tại loại hình ruộng khô một vụ trên sườn núi. Bộ phận người Chăm ở Nam Bộ lại sinh sống chủ yếu bằng nghề chài lưới, dệt thủ công và buôn bán nhỏ, nghề nông chỉ là thứ yếu.
Nghề thủ công phát triển ở vùng Chăm nổi tiếng là dệt lụa tơ tằm và nghề gốm nặn tay, nung trên các lò lộ thiên. Việc buôn bán với các dân tộc láng giềng đã xuất hiện từ xưa. Vùng duyên hải miền Trung đã từng là nơi hoạt động của những đội hải thuyền nổi tiếng trong lịch sử.
Ăn: Người Chăm ăn cơm, gạo được nấu trong những nồi đất nung lớn, nhỏ. Thức ăn gồm cá, thịt, rau củ, do săn bắt, hái lượm và chăn nuôi, trồng trọt đem lại. Thức uống có rượu cần và rượu gạo. Tục ăn trầu cau rất phổ biến trong sinh hoạt và trong các lễ nghi phong tục cổ truyền.
Mặc: Nam nữ đều quấn váy tấm. Ðàn ông mặc áo cánh ngắn xẻ ngực cài khuy. Ðàn bà mặc áo dài chui đầu. Màu chủ đạo trên y phục là màu trắng của vải sợi bông. Ngày nay, trong sinh hoạt hằng ngày, người Chăm ăn mặc như người Việt ở miền Trung, chỉ có chiếc áo dài chui đầu là còn thấy xuất hiện trong giới nữ cao niên.
Ở: Người Chăm cư trú tại Ninh Thuận, Bình Thuận, ở nhà đất (nhà trệt). Mỗi gia đình có những ngôi nhà được xây cất gần nhau theo một trật tự gồm: nhà khách, nhà của cha mẹ và các con nhỏ tuổi, nhà của các cô gái đã lập gia đình, nhà bếp và nhà tục trong đó có kho thóc, buồng tân hôn và là chỗ ở của vợ chồng cô gái út.
Phương tiện vận chuyển: Chủ yếu và thường xuyên vẫn là cái gùi cõng trên lưng. Cư dân Chăm cũng là những người thợ đóng thuyền có kỹ thuật cao để hoạt động trên sông và biển. Họ làm ra những chiếc xe bò kéo, trâu kéo có trọng tải khá lớn để vận chuyển trên bộ.
Quan hệ xã hội: Gia đình người Chăm mang truyền thống mẫu hệ, mặc dù xã hội Chăm trước đây là xã hội đẳng cấp, phong kiến. Ở những vùng theo Hồi giáo Islam, tuy gia đình đã chuyển sang phụ hệ, vai trò nam giới được đề cao, nhưng những tập quán mẫu hệ vẫn tồn tại khá đậm nét trong quan hệ gia đình, dòng họ với việc thờ cúng tổ tiên. Cư dân Chăm vốn được phân thành hai thị tộc: Cau và Dừa như hai hệ dòng Niê và Mlô ở dân tộc Ê đê. Về sau thị tộc Cau biến thành tầng lớp của những người bình dân, trong khi thị tộc Dừa trở thành tầng lớp của quý tộc và tăng lữ. Dưới thị tộc là các dòng họ theo huyết hệ mẹ, đứng đầu là một người đàn bà thuộc dòng con út. Mỗi dòng họ lại có nhiều chi họ. Xã hội cổ truyền Chăm được phân thành các đẳng cấp như xã hội Ấn Ðộ cổ đại. Họ có những vùng cư trú riêng và có những ngăn cách rõ rệt: không được thiết lập quan hệ hôn nhân, không sống cùng một xóm, không ăn cùng một mâm...
Cưới xin: Phụ nữ chủ động trong quan hệ luyến ái. Hôn nhân cư trú phía nhà vợ, con sinh ra đều theo họ mẹ. Sính lễ do nhà gái lo liệu. Gia đình một vợ một chồng là nguyên tắc trong hôn nhân.
Ma chay: Người Chăm có hai hình thức đưa người chết về thế giới bên kia là thổ táng và hoả táng. Nhóm cư dân theo đạo Bà la môn thường hoả táng theo giáo luật, còn các nhóm cư dân khác thì thổ táng. Những người trong cùng một dòng họ thì được chôn cất cùng một nơi theo huyết hệ mẹ.
Nhà mới: Người Chăm ở Ninh Thuận, Bình Thuận khi dựng nhà mới phải thực hiện một số nghi lễ cúng thần như: cúng Thổ thần để đốn gỗ tại rừng. Khi gỗ vận chuyển về làng phải làm lễ đón cây. Lễ phạt mộc được tổ chức để khởi công cho việc xây cất ngôi nhà.
Lễ tết: Người ta thực hiện nhiều nghi lễ nông nghiệp trong một chu kỳ năm như: lễ khai mương đắp đập, lễ hạ điền, lễ mừng lúa con, lễ mừng lúa ra đòng. Nhưng lễ lớn nhất vẫn là lễ Bon katê được tổ chức linh đình tại các đền tháp vào giữa tháng mười âm lịch.
Lịch: Người Chăm có nông lịch cổ truyền tính theo lịch âm.
Học: Dân tộc Chăm có chữ từ rất sớm. Hiện tồn tại nhiều bia kí, kinh bằng chữ Chăm. Chữ Chăm được sáng tạo dựa vào hệ thống văn tự Sascrit, nhưng việc sử dụng chữ này còn rất hạn hẹp trong tầng lớp tăng lữ và quý tộc xưa. Việc học hành, truyền nghề, vẫn chủ yếu là truyền khẩu và bắt chước, làm theo.
Văn nghệ: Nhạc cụ Chăm nổi bật có trống mặt da Paranưng, trống vỗ, kèn xaranai. Nền dân ca - nhạc cổ Chăm đã để lại nhiều ảnh hưởng đến dân ca - nhạc cổ của người Việt ở miền Trung như trống cơm, nhạc nam ai, ca hò Huế... Dân vũ Chăm được thấy trong các ngày hội Bon katê diễn ra tại các đền tháp.
Chơi: Trẻ em thích đánh cù và thả diều, đánh trận giả, thi cướp cờ, chơi trò bịt mắt bắt dê.
Theo cema.gov.vn
