Bản Na Ngân (xã Nga My, Nghệ An) có hơn 150 hộ với gần 740 nhân khẩu, đều là đồng bào dân tộc Thái, nằm biệt lập giữa đại ngàn Pù Huống. Bản cách trung tâm xã và Quốc lộ 48C hơn 20 km, chỉ có tuyến đường độc đạo xuyên rừng, men theo lưng đồi, lưng núi và suối Nậm Ngân. Sau những ngày mưa lớn kéo dài, tuyến đường xuất hiện hàng chục điểm sạt lở, sụt trượt, nhiều đoạn bị đứt gãy khiến bản Na Ngân bị cô lập từ chiều 19/8.
Nguy hiểm hiện hữu
Sau khi chuẩn bị đèn pin, lương khô, nước uống cùng các vật dụng cần thiết, chúng tôi lên đường tiếp cận bản Na Ngân. Qua nhiều km đường bê tông ban đầu, hành trình nhanh chóng trở nên khó khăn khi tuyến đường chuyển sang những đoạn đất đá trơn trượt, dốc cao, nhiều vị trí có nguy cơ sạt lở, đá lăn từ vách núi xuống.
Từ khu vực bản Xốp Kho, hành trình vào Na Ngân càng gian nan. Nhiều đoạn đường đất nhão nhoét, trơn trượt khiến bánh xe máy liên tục sa lầy. Có thời điểm, chúng tôi nhiều lần không thể đưa xe vượt qua con dốc cao, dài hơn 10 m. Để tăng độ bám, dây thun, dây thừng được quấn vào lốp bánh sau, tạo ma sát với mặt đường mới có thể vượt dốc.
Càng đi sâu vào vùng lõi đại ngàn Pù Huống, dấu vết sạt lở càng dày đặc. Đất đá từ sườn núi tràn xuống phủ kín mặt đường, nhiều đoạn chỉ còn lối nhỏ vừa đủ cho xe máy. Cây rừng, tre nứa, lau lách cùng đất đá nằm chắn ngang đường. Những tảng đá lớn từ vách núi lăn xuống khiến tuyến đường vốn nhỏ hẹp càng trở nên khó đi.
Mỗi lần vượt qua một điểm sạt lở hay vũng bùn, chúng tôi phải dừng xe gạt đất, bùn nhão bám vào bánh và gầm xe, đồng thời kiểm tra, buộc lại dây thừng quanh lốp. Gặp người dân bản Xốp Kho đang đi kiểm tra lán nương, chăn trâu, bò hoặc tìm cây thuốc, chúng tôi được cảnh báo phía trước còn nhiều điểm sạt lở lớn và nguy cơ mất an toàn nếu trời tiếp tục mưa. Người dân cũng chỉ những lán nương có thể tạm trú nếu gặp mưa lớn giữa đường.
Tại dốc Co Ngóa, một trong những điểm sạt lở nghiêm trọng nhất, gần 30 m mặt đường đã bị đứt gãy, sụt trượt. Phần nền đường cũ trượt xuống ta-luy âm, tạo khoảng hụt sâu gần 2 m. Mặt đường nứt vỡ, nhiều mảng đất vẫn có dấu hiệu dịch chuyển. Cây rừng, đất đá từ vách núi tiếp tục nằm ngổn ngang trên nền đường. Trên độ cao gần 20 m tại cung sạt lở, hiện tượng đá lăn, bùn nhão dịch chuyển và tiếng tre, nứa gãy đổ vẫn diễn ra từng hồi. Xe máy gần như không thể tự di chuyển qua mà phải có nhiều người hỗ trợ khiêng, kéo xe vượt qua khoảng hụt sâu ở hai bên mảng địa chất bị sụt trượt.
Người dân đi bộ qua cung sạt lở dốc Có Ngóa trên con đường độc đạo Xốp Kho - Na Ngân (xã Nga My, Nghệ An). Ảnh: Xuân Tiến/TTXVN
Vượt dốc Co Ngóa chưa phải đã hết khó khăn. Trên tuyến đường còn nhiều điểm sạt lở tại dốc Hin Nam, Co Phắc Pặp, Co Pọng, Nứa... Đất đá, cây rừng phủ kín mặt đường. Nhiều đoạn, người và xe phải dò dẫm tìm từng lối nhỏ nằm sát vách núi và vực sâu. Phía dưới là dòng Nậm Ngân cuồn cuộn chảy về hạ lưu.
Nguy hiểm luôn hiện hữu khi các vách núi cao bên đường và ta-luy âm phía suối Nậm Ngân còn nham nhở dấu vết sạt lở mới. Chỉ một trận mưa lớn tiếp tục trút xuống, đất đá từ trên cao có thể đổ xuống, tiếp tục cắt đứt tuyến đường.
Không chỉ đối mặt với sạt lở, người đi đường còn phải vượt qua những đoạn suối nước chảy xiết. Tại khe Đền, khe Pống trên suối Nậm Ngân, nước từ thượng nguồn đổ về cuốn theo bùn đất, cành cây. Cầu tạm tại khe Hưng bắc qua hai mỏm đá vượt suối Nậm Ngân cũng đứng trước nguy cơ bị lũ cuốn trôi.
Tại những vị trí nước tràn qua đường, chúng tôi phải dừng lại quan sát, chờ nước rút bớt mới tiếp tục. Riêng tại khe Đền, phải nhờ nhiều thanh niên trong bản hỗ trợ khiêng xe máy qua. Thời điểm nước dâng cao, mực nước sâu gần 1 m, dòng chảy rất mạnh.
Sau hơn 5 giờ di chuyển, vượt qua hàng chục điểm sạt lở và những đoạn suối bị nước chia cắt, chúng tôi mới tiếp cận được bản Na Ngân, đúng lúc trời tiếp tục đổ mưa lớn. Quần áo lấm lem bùn đất, ướt sũng mồ hôi; chân tay nhiều người bị xước xát do cây rừng cào và vắt rừng bám.
Chồng chất khó khăn
Trong đêm 23 và rạng sáng 24/8, mưa lớn tiếp tục xảy ra khiến một số điểm sạt lở, sụt trượt tái diễn, tăng quy mô. Nước suối Nậm Ngân qua khu vực khe Đền tiếp tục dâng cao, nguy cơ bản Na Ngân tiếp tục bị cô lập vẫn hiện hữu.
Sau 4 ngày bị chia cắt, cuộc sống của hơn 150 hộ dân với gần 740 nhân khẩu gặp nhiều khó khăn. Tuyến đường độc đạo là đường đi lại, vận chuyển lương thực, thực phẩm, thuốc men, hàng hóa và kết nối người dân với các dịch vụ thiết yếu bên ngoài.
Người dân bản Xốp Kho (xã Nga My, Nghệ An) khó khăn khi tìm cách di chuyển qua điểm sạ lở trên tuyến đường Xốp Kho- Na Ngân. Ảnh: Xuân Tiến/TTXVN
Ông Lương Văn Nghiệp, bản Na Ngân, cho biết ông có việc rất quan trọng phải rời bản để bắt xe về miền xuôi. Sau nhiều nỗ lực, ông chỉ di chuyển được khoảng nửa quãng đường. Khi đến điểm sạt lở tại dốc Co Ngóa, xe máy không thể đi tiếp. Ông phải gọi điện, chờ người từ bản Canh vào hỗ trợ khiêng, kéo xe qua điểm sạt lở. “Nếu đi một mình thì chẳng ai có thể di chuyển qua điểm sạt lở này”, ông Nghiệp chia sẻ.
Anh Kha Văn Luận, bản Na Ngân, cho biết nhiều năm qua, cứ vào mùa mưa, tuyến đường đất dốc đá cheo leo thường xuyên xảy ra sạt lở, sụt trượt đất đá, cây rừng. Người dân đi lại gặp nhiều khó khăn, hiểm nguy. Thực trạng này ảnh hưởng lớn đến vận chuyển hàng hóa, lương thực, thực phẩm cũng như phát triển kinh tế - văn hóa của bản làng. Việc tuyến đường bị chia cắt cũng tác động trực tiếp đến việc học tập của trẻ em khi năm học mới đang đến gần.
Ông Lô Khăm Kha, Chủ tịch UBND xã Nga My, cho biết mưa lớn từ ngày 19/8 gây thiệt hại về giao thông vào các bản; trong đó Na Ngân là nơi chịu thiệt hại nặng nề nhất. Đến trưa 23/8, sau nỗ lực xuyên rừng, băng qua các điểm sạt lở, đoàn công tác của UBND xã Nga My mới tiếp cận được bản. Đường vào bản còn nhiều khó khăn, nguy hiểm, các lực lượng phải hỗ trợ nhau khiêng xe máy qua những điểm sạt lở lớn. Qua khảo sát, tuyến đường vào Na Ngân có 12 điểm sạt trượt; trong đó 5 điểm sạt lở, sụt trượt lớn cần sử dụng máy móc chuyên dụng và nhân lực để khắc phục, san gạt, giải phóng hiện trường, đưa mặt đường trở lại trạng thái cũ. Với sức người và phương thức thủ công, người dân không thể tự khắc phục.
“Đây là tuyến đường độc đạo nên việc đi lại của bà con nhân dân gặp rất nhiều khó khăn. Nhất là trong giai đoạn các cháu học sinh chuẩn bị vào năm học mới. Việc giao thương, phát triển kinh tế của người dân còn gặp rất nhiều khó khăn, làm tăng chi phí vận chuyển cho bà con. Trước mắt, UBND xã Nga My sẽ xây dựng phương án bố trí phương tiện, máy móc vào san gạt các vị trí sạt lở nặng, bảo đảm người dân có thể di chuyển an toàn bằng xe máy; đồng thời tạo điều kiện để học sinh kịp thời ra lớp, đến trường theo kế hoạch”, ông Lô Khăm Kha cho biết.
Theo ông Lô Khăm Kha, ngay từ đầu năm, Đảng ủy, UBND xã đã làm việc với Chi bộ, Ban quản lý bản Na Ngân để tuyên truyền, vận động người dân chủ động tích trữ lương thực, lúa gạo tại bản, bảo đảm không xảy ra thiếu đói trong khoảng 10-15 ngày nếu bản bị cô lập.
Chính quyền địa phương cũng vận động người dân chủ động phòng, chống các loại hình thiên tai cực đoan. Khi mưa lớn kéo dài, Ban quản lý bản cần kiểm tra các khe suối, khu vực có nguy cơ sạt lở để kịp thời di dời những hộ dân đã được xác định trong phương án di dời khẩn cấp.
Người dân không thể di chuyển tại điểm sụt trượt tại dốc Có Ngóa trên con đường độc đạo Xốp Kho - Na Ngân (xã Nga My, Nghệ An). Ảnh: Xuân Tiến/TTXVN
Về lâu dài, địa phương mong các cấp, các ngành sớm xem xét, có chủ trương hỗ trợ kinh phí đầu tư xây dựng tuyến đường từ bản Xốp Kho vào bản Na Ngân, bảo đảm giao thông thuận tiện cả trong mùa mưa, giúp người dân ổn định cuộc sống và phát triển kinh tế.
Một trong những vấn đề được chính quyền địa phương và người dân trong bản Na Ngân đặc biệt quan tâm là việc chuẩn bị cho học sinh Na Ngân trở lại trường khi năm học mới sắp bắt đầu.
Theo ông Lô Khăm Kha, UBND xã đã chỉ đạo Trường Tiểu học và Trường Mầm non cử giáo viên trực tiếp vào bản Na Ngân dọn dẹp khuôn viên, chuẩn bị cơ sở vật chất, bảo đảm các điều kiện phục vụ công tác khai giảng.
Theo kế hoạch, ngày 24/8 là ngày tựu trường. Tuy nhiên, do bản đang bị cô lập, đường đến trường còn rất nguy hiểm, xã chỉ đạo nhà trường không bắt buộc học sinh Na Ngân phải tựu trường vào ngày này. Địa phương phấn đấu trước ngày 5/9 đưa các em ra khỏi bản để tham dự khai giảng năm học mới; đồng thời yêu cầu phụ huynh trực tiếp đưa học sinh ra trường.
Sau 4 ngày bị cô lập, người dân Na Ngân vẫn chủ động ứng phó với thiên tai. Tuy nhiên, mỗi trận mưa lớn lại khiến nguy cơ tuyến đường độc đạo tiếp tục bị chia cắt. Trước mắt, việc khắc phục các điểm sạt lở là yêu cầu cấp thiết để bảo đảm an toàn cho người dân; về lâu dài, một tuyến đường bảo đảm giao thông quanh năm sẽ giúp Na Ngân giảm nguy cơ bị cô lập, tạo điều kiện giao thương, phát triển kinh tế và đưa trẻ em đến trường./.
