Phật giáo Nam tông và sứ mệnh bảo tồn bản sắc văn hóa vùng đồng bào Khmer

Tại thành phố Cần Thơ, Phật giáo Nam tông tiếp tục thể hiện rõ vai trò trụ cột trong việc gìn giữ và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào Khmer. Không chỉ là điểm tựa tâm linh thiêng liêng, thiết chế này còn là không gian giáo dục, bảo vệ di sản và thắt chặt đại đoàn kết dân tộc.

Tôn giáo gắn bó “máu thịt” với đồng bào Khmer

Thành phố Cần Thơ hiện là nơi sinh sống của nhiều dân tộc thiểu số, trong đó dân tộc Khmer có trên 543.000 người, chiếm hơn 14% dân số thành phố. Hầu hết đồng bào Khmer tại đây đều theo Phật giáo Nam tông Khmer, với các sinh hoạt tôn giáo tập trung tại 120 ngôi chùa và 37 salatel (nơi gửi gắm niềm tin của bà con đồng bào dân tộc Khmer) trên địa bàn.

Từ xa xưa, đời sống của đồng bào Khmer đã gắn bó mật thiết với Phật giáo Nam tông Khmer. Hòa thượng Đào Như, Trưởng Ban Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam thành phố Cần Thơ khẳng định: "Trong dân tộc Khmer và Phật giáo Nam tông Khmer, giữa tôn giáo và dân tộc luôn có sự gắn kết với nhau như một, luôn chia ngọt sẻ bùi, chia vui sẻ buồn trong mọi hoàn cảnh dù chiến tranh hay hòa bình".

Theo Hòa thượng Đào Như, với tập quán lâu đời, người Khmer luôn ưu tiên xây chùa ở giữa các Srok (khu dân cư của đồng bào Khmer). Nguyên nhân vì các chùa được định vị là trung tâm sinh hoạt cộng đồng toàn diện, đây là nơi thực hiện các nghi lễ theo giới luật Phật giáo, lễ hội theo phong tục tập quán của giới sư sãi và đồng bào dân tộc Khmer, là nơi giữ gìn tiếng nói, chữ viết, phong tục tập quán tốt đẹp của đồng bào.

Giữa nhịp sống hối hả của quá trình đô thị hóa, các ngôi chùa Phật giáo Nam tông Khmer vẫn giữ vai trò “cột mốc văn hóa”, lưu giữ vẹn nguyên các kiến trúc nghệ thuật độc đáo; đồng thời, là nơi sinh hoạt các lễ hội truyền thống như: Chôl Chnăm Thmây, Sene Đolta, Ok Om Bok theo nếp sống mới, vừa mang đậm bản sắc dân tộc.

Đánh giá về giá trị gắn kết của các hoạt động này, Hội Đoàn kết Sư sãi Yêu nước thành phố Cần Thơ cho biết, qua những hoạt động sinh hoạt văn hóa, mỗi ngôi chùa tiếp tục khẳng định vững chắc vị thế là trung tâm sinh hoạt tôn giáo, văn hóa, đồng thời là không gian thiêng liêng gắn kết cộng đồng nhằm giữ gìn và phát huy bản sắc dân tộc. Đáng quý hơn, không chỉ dừng lại ở các dịp lễ trọng, các chùa còn duy trì thường xuyên việc dạy chữ Khmer và tổ chức các hoạt động giáo dục đạo đức, lối sống cho thế hệ thanh thiếu niên. Chính sự lan tỏa từ các không gian văn hóa này đã âm thầm góp phần xây dựng nếp sống mới trong từng gia đình, thắt chặt thêm tình làng nghĩa xóm và khuyến khích đồng bào tương trợ lẫn nhau để cùng vươn lên phát triển.

Từ những kết quả đạt được, để tiếp tục phát huy những giá trị cốt lõi của Phật giáo Nam tông Khmer, Hội Đoàn kết Sư sãi Yêu nước thành phố Cần Thơ xác định ưu tiên hàng đầu là việc duy trì và nâng cao chất lượng sinh hoạt tôn giáo, đảm bảo cho các hoạt động tín ngưỡng cùng các lễ hội bám sát các giá trị truyền thống tốt đẹp.

Bên cạnh đó, sứ mệnh bảo tồn bản sắc văn hóa tiếp tục được Hội đặc biệt chú trọng thông qua việc duy trì đều đặn các lớp dạy chữ Khmer và tổ chức các sinh hoạt văn hóa truyền thống ngay tại không gian chùa, xem đây là “chiếc nôi” nuôi dưỡng gốc rễ văn hóa cho thế hệ trẻ.

Hội cũng đề ra khuyến nghị các vị trụ trì cùng ban quản trị các chùa Khmer đảm bảo vai trò tiên phong trong động viên sư sãi, đồng bào phật tử; qua đó, khơi dậy truyền thống đoàn kết, khuyến khích hăng hái thi đua lao động sản xuất, cải thiện đời sống và tích cực chung tay xây dựng nếp sống văn hóa lành mạnh tại các khu dân cư.

Cầu nối "Đạo pháp - Dân tộc - Chủ nghĩa xã hội"

Những giá trị văn hóa của Phật giáo Nam tông Khmer không chỉ nằm ở bề sâu tâm linh, còn chuyển hóa thành hành động thiết thực. Với phương châm "Đạo pháp - Dân tộc - Chủ nghĩa xã hội", thời gian qua, hệ phái luôn đồng hành cùng chính quyền trong các phong trào thi đua yêu nước.

Chia sẻ về thực tiễn hoạt động tại cơ sở, ông Điền Vôn, thành viên Ban quản trị chùa Chrôi Tưm Chăs (phường Mỹ Xuyên) cho biết, Ban Quản trị chùa đóng vai trò nòng cốt trong tuyên truyền chính sách, đoàn kết dân tộc, giữ gìn bản sắc văn hóa và xây dựng nông thôn mới. Các sư trụ trì và thành viên Ban quản trị thường là những người có uy tín cao, am hiểu và nói được tiếng dân tộc thiểu số, hiểu biết phong tục tập quán nên "rất thuận lợi trong các cuộc nói chuyện, tuyên truyền, vận động"; giúp bà con xóa bỏ hủ tục, thực hiện tốt chính sách của Đảng và Nhà nước.

Nhìn về sự đồng hành của Phật giáo Nam tông Khmer với sự phát triển của thành phố, Phó Chủ tịch Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam thành phố Cần Thơ Triệu Thị Ngọc Diễm nhận định, Phật giáo Nam tông Khmer tại thành phố Cần Thơ là một bộ phận không thể tách rời của khối đại đoàn kết toàn dân tộc, luôn có đóng góp quan trọng và là cầu nối vững chắc giữa Đảng, chính quyền với đồng bào dân tộc Khmer.

Những đóng góp này được thể hiện rất rõ nét tại các phum sóc, nơi các vị sư sãi cùng Ban Quản trị chùa luôn khéo léo vận động phật tử hăng hái tăng gia sản xuất, tự nguyện hiến đất và góp công làm đường. Nhờ đó, nhiều cơ sở thờ tự đã trở thành điểm sáng tiêu biểu về công tác bảo vệ môi trường. Đặc biệt, với tinh thần từ bi cứu khổ, Phật giáo Nam tông Khmer thời gian qua đã huy động hàng tỷ đồng để xây dựng nhà Đại đoàn kết, trao học bổng và từng kề vai sát cánh cùng chính quyền vượt qua giai đoạn đại dịch COVID - 19 đầy cam go.

Bên cạnh việc chăm lo đời sống vật chất, các vị chức sắc còn là điểm tựa tinh thần uy tín, giúp hòa giải nhiều vướng mắc ngay từ cơ sở, đồng thời tích cực tuyên truyền pháp luật và nhắc nhở bà con cảnh giác trước các thủ đoạn xuyên tạc, chia rẽ.

Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam thành phố nhấn mạnh định hướng sẽ bám sát tâm tư và nguyện vọng chính đáng của các vị chức sắc cùng đồng bào phật tử để kịp thời tháo gỡ khó khăn trong đời sống sinh hoạt đồng bào Khmer; đồng thời; tích cực phối hợp với Ban Trị sự Giáo hội Phật giáo thành phố tiếp sức cho các lớp học chữ Khmer dịp hè và không ngừng nâng tầm đời sống tinh thần cho đồng bào Khmer.

Nhận thức sâu sắc vị trí trung tâm của Phật giáo Nam tông Khmer trong đời sống đồng bào, Hòa thượng Đào Như, Trưởng Ban Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam thành phố Cần Thơ khẳng định, công tác nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo các tăng sư thời gian tới được đặt lên hàng đầu. Việc chú trọng đào tạo này không chỉ nhằm thực hiện mục tiêu “hoằng dương chánh pháp” gắn với phương châm “Đạo pháp - Dân tộc - Chủ nghĩa xã hội”, còn trực tiếp góp phần phát triển nguồn nhân lực cho địa phương và đồng bào Khmer.

Ban Trị sự định hướng củng cố mối quan hệ gắn bó mật thiết giữa Giáo hội với Phật giáo Nam tông Khmer và cộng đồng, nhấn mạnh vai trò quan trọng của chùa và các cơ sở đào tạo trong việc bảo tồn văn hóa truyền thống, phù hợp với chính sách dân tộc của Đảng và Nhà nước. Các hoạt động thiết thực được định hướng bao gồm giữ gìn kiến trúc chùa Khmer, nghệ thuật, lễ hội và công tác truyền dạy chữ Khmer cùng các nghi lễ truyền thống./.