Giữ sức hút của điểm đến
Nằm ở thôn Làng Giang (xã Thông Nguyên), hơn 20 năm qua, khu nghỉ dưỡng Panhou Retreat lựa chọn phát triển dựa vào thiên nhiên và văn hóa Dao đỏ, thay vì mở rộng bằng những công trình quy mô lớn. Rừng, nguồn nước, ruộng bậc thang và đời sống bản địa không chỉ tạo nên cảnh quan cho điểm đến, mà còn trở thành nền tảng của mô hình du lịch gắn với cộng đồng.
Không có những khối bê tông đồ sộ hay các hạng mục tách biệt với cảnh quan, Panhou tạo cảm giác như một phần của núi rừng Thông Nguyên. Tre, gỗ, đá suối, đất nén và mái lá được sử dụng trong kiến trúc. Các công trình được bố trí theo dáng rừng, hạn chế san gạt, giữ lại cây xanh và những đường nét vốn có của địa hình. Khu nghỉ dưỡng ưu tiên sử dụng năng lượng mặt trời, xử lý nước thải bằng giải pháp sinh thái, giảm đồ nhựa dùng một lần, sử dụng nông sản hữu cơ tại địa phương và thực hiện mô hình 3R - giảm thiểu, tái sử dụng, tái chế. Cách làm này đòi hỏi sự kiên nhẫn. Thay vì tăng nhanh số phòng hoặc bê tông hóa không gian để đáp ứng lượng khách lớn, Panhou lựa chọn tăng trưởng chậm, chú trọng chất lượng trải nghiệm và sức chịu tải của môi trường.
Không gian nghỉ dưỡng giữa núi rừng tại Panhou Retreat, xã Thông Nguyên (tỉnh Tuyên Quang).
Năm 2025, Panhou Retreat được World Travel Awards vinh danh là “Khu nghỉ dưỡng xanh hàng đầu châu Á”. Danh hiệu quốc tế là một sự ghi nhận, song giá trị đáng chú ý hơn nằm ở quá trình biến lợi thế tự nhiên thành một sản phẩm du lịch mà không làm suy giảm chính nguồn lực tạo ra sản phẩm đó. Trong bối cảnh nhiều điểm đến miền núi chịu sức ép xây dựng, rác thải và thương mại hóa, lựa chọn giữ quy mô phù hợp cho thấy phát triển du lịch xanh trước hết là kỷ luật tự giới hạn.
Ông Lê Quang Huy, Quản lý vận hành Panhou Retreat cho biết, mục tiêu khu nghỉ dưỡng theo đuổi không phải là phát triển nhanh, mà là hài hòa với thiên nhiên và cộng đồng địa phương. Du khách tìm đến Panhou để nghỉ dưỡng, đồng thời trải nghiệm không gian văn hóa Dao đỏ hiện diện trong nếp nhà, món ăn, bài thuốc và sinh hoạt hằng ngày. Vì vậy, giữ rừng, cảnh quan và bản sắc cũng là điều kiện để hoạt động du lịch tồn tại lâu dài.
Người Dao đỏ biểu diễn múa sạp, góp phần đưa văn hóa bản địa vào các chương trình trải nghiệm du lịch.
Theo ông Vũ Thế Phương, Chủ tịch UBND xã Thông Nguyên, sự phát triển của du lịch sinh thái đã góp phần thay đổi nhận thức của người dân. Trước đây, sinh kế tại nhiều thôn, bản chủ yếu dựa vào nông nghiệp và khai thác các nguồn lợi sẵn có. Khi rừng xanh, nguồn nước, ruộng bậc thang và tri thức bản địa trở thành lý do để du khách tìm đến, người dân nhìn thấy mối liên hệ trực tiếp giữa bảo vệ tài nguyên với thu nhập lâu dài. Điểm đáng quý của mô hình là phát triển du lịch nhưng không đánh đổi môi trường. Những cánh rừng, nguồn nước, kiến trúc truyền thống và văn hóa Dao đỏ không bị đẩy ra ngoài quá trình phát triển mà trở thành giá trị trung tâm để thu hút khách. Giữ rừng cũng chính là giữ sinh kế lâu dài.
Đặt bảo tồn vào trung tâm hoạt động kinh doanh
Các công trình nghỉ dưỡng nằm dưới tán rừng, hạn chế tác động đến địa hình và cây xanh sẵn có.
Cộng đồng nơi đây từ lâu đã gắn đời sống với rừng như: sử dụng cây thuốc, gìn giữ nguồn nước, lấy vật liệu dựng nhà và hình thành nhiều tập quán, nghi lễ từ môi trường tự nhiên. Vì thế, bảo tồn rừng và văn hóa không phải hai việc tách rời. Tại Panhou Retreat, du khách có thể tắm lá thuốc của người Dao đỏ, học làm giấy dó, vẽ tranh truyền thống, nấu món ăn dân tộc, thưởng trà thảo dược hoặc trekking qua rừng. Buổi tối, tiếng khèn, lời hát và điệu múa bên bếp lửa giúp câu chuyện văn hóa được truyền tải bằng trải nghiệm, thay vì chỉ trưng bày như một vật trang trí.
Tại Panhou, toàn bộ nhân sự là người dân tộc thiểu số ở địa phương. Nhiều phụ nữ trước đây quen với nương rẫy được đào tạo kỹ năng phục vụ, giao tiếp với khách và hướng dẫn trải nghiệm. Trang phục, tiếng nói, hiểu biết về cây thuốc, ẩm thực và phong tục trở thành năng lực nghề nghiệp của họ. Đây là chuyển biến quan trọng, bởi cộng đồng không chỉ cung cấp lao động phổ thông mà từng bước trở thành chủ thể kể câu chuyện về vùng đất.
Ông Triệu Mềnh Quyên, Trưởng phòng Văn hóa - Xã hội xã Thông Nguyên cho biết, từ khi Panhou Retreat hoạt động, nhiều giá trị truyền thống của người Dao đỏ được khơi dậy. Người dân thêm tự hào về văn hóa bản địa; đồng thời có điều kiện phát triển nghề thủ công, trồng rau sạch, duy trì lễ hội và bảo vệ cảnh quan. Du khách đến Thông Nguyên vì muốn nhìn thấy rừng xanh và trải nghiệm văn hóa nguyên bản. Nếu rừng mất đi, sức hút của du lịch cũng không còn.
Nhân viên Panhou Retreat giới thiệu hoạt động vẽ tranh truyền thống tới du khách.
Sự tham gia của cộng đồng còn được mở rộng qua liên kết cung ứng. Rau, thực phẩm và một số sản phẩm bản địa được đưa vào hoạt động của khu nghỉ dưỡng, tạo đầu ra cho người dân. Một phần doanh thu lưu trú được trích lập Quỹ phát triển bền vững để phục vụ trồng cây, bảo vệ nguồn nước, hỗ trợ sinh kế và đào tạo kỹ năng. Cơ chế này giúp một phần lợi ích từ khách du lịch quay trở lại nơi đã tạo ra cảnh quan và văn hóa cho điểm đến. Từ thực tế Panhou có thể thấy, đây chưa phải lời giải cho mọi bài toán phát triển ở miền núi, nhưng là một gợi ý đáng chú ý về cách đặt bảo tồn vào trung tâm hoạt động kinh doanh. Khi người dân có thể sống được từ việc giữ gìn những giá trị của quê hương, bảo tồn không còn đứng bên lề phát triển mà trở thành nền tảng của một sinh kế bền vững./.
