Dân tộc Thổ là một cộng đồng yêu thích văn nghệ. Bởi tình yêu đó, các làn điệu dân ca, dân vũ và những khúc hát đồng dao của đồng bào Thổ ở làng Mo Mới, xã Nghĩa Xuân, huyện Quỳ Hợp (Nghệ An) đã được bảo tồn, truyền dạy với mong muốn tôn vinh, phát huy những giá trị truyền thống tốt đẹp...
Theo lời kể của các cụ cao niên, từ thời xa xưa, khi khai trương lập làng, người làng Mo thấy nơi đây có mó nước, sông, suối, địa hình hiểm trở, lại có thế chiến lược “dễ thủ, khó công” nên đã ưu tiên cho bà tổ quả phụ dựng làng ở mảnh đất này. Họ cũng biết rằng, nơi đây có nhiều ưu thế về địa lý, rất linh thiêng nên đã chăm lo thờ phụng, bảo vệ tôn tạo và quý trọng Mó nước.
Cúng thần Mó và làm lễ Bốc Mó thường diễn ra vào dịp mồng 10/3 (âm lịch) hằng năm. Nếu hạn hán kéo dài có thể làm lễ cúng vào mồng 10/6 (âm lịch). Đồng bào Thổ dịp này cúng các vị thần linh như: thần Núi, thần Cây, thần Mó, cúng thổ công long mạch, thổ thần bản địa, đặc biệt là cầu cúng cho vua cha Ngọc Hoàng luôn luôn chứng giám, phù hộ độ trì cho nguồn nước chảy mãi không cạn, mưa thuận gió hòa, ao chuôm đầy nước, đồng ruộng tốt tươi, người dân ấm no, hạnh phúc.
Ngoài các hoạt động của buổi lễ, đồng bào Thổ tổ chức biểu diễn các làn điệu dân ca, dân vũ và những khúc hát đồng dao. Những làn điệu dân ca, dân vũ độc đáo, mang đậm dấu ấn đặc trưng ấy còn được ngân lên trong các cuộc vui, ngày Tết, ngày hội. Khi đó, đồng bào Thổ thường tổ chức hát đối đáp nam - nữ, gọi là hát giả bạn, hát ví… Ca từ được mượn từ những câu ca dao thể thơ lục bát, phát âm bằng tiếng Thổ.
Bà Trương Thị Kim Chi, Phó trưởng Phòng Văn hóa - Thông tin huyện Quỳ Hợp cho biết, đến nay, trên địa bàn huyện Quỳ Hợp đã xây dựng được 7 câu lạc bộ văn hóa dân gian dân tộc Thổ, trong đó có 1 câu lạc bộ cấp tỉnh, 1 câu lạc bộ cấp huyện và 5 câu lạc bộ cấp xã. Hầu hết các câu lạc bộ hoạt động hiệu quả, trong đó phải ghi nhận sự tích cực phát triển hội viên, công tác sưu tầm, tổ chức dàn dựng, giao lưu, biểu diễn văn hóa văn nghệ rất nhuần nhuyễn.
Trong số các câu lạc bộ bà Trương Thị Kim Chi nhắc đến, tiêu biểu có Câu lạc bộ văn hóa dân gian dân tộc Thổ ở xóm Đột Và, xã Nghĩa Xuân. Ngoài những bài hát, điệu múa, tập tục được các nghệ nhân sưu tầm, lưu giữ, đồng bào Thổ tại đây còn phục dựng lại nhà sàn cổ trong khuôn viên Nhà văn hóa cộng đồng xóm Mo Mới. Công trình này đã góp phần lưu giữ những giá trị truyền thống của ông cha để lại cho thế hệ mai sau.
Từ bao đời nay, các làn điệu dân ca, dân vũ và những khúc hát đồng dao đã gắn bó, thấm sâu vào máu thịt của đồng bào dân tộc Thổ. Bởi vậy, việc giữ gìn và phát huy các giá trị truyền thống của đồng bào Thổ rất cần sự quan tâm, hỗ trợ từ phía Nhà nước, để các làn điệu dân ca, dân vũ và những khúc hát đồng dao có sức sống trường tồn trong đời sống tinh thần của đồng bào Thổ cũng như các dân tộc ở Nghệ An.
Đình Tuyên
