Từ một thôn nghèo nơi địa đầu Tổ quốc, Lô Lô Chải (Tuyên Quang) đã vươn mình trở thành “Làng du lịch tốt nhất thế giới”, minh chứng sinh động cho hiệu quả của phát triển nông thôn mới gắn với bảo tồn bản sắc và du lịch cộng đồng. Câu chuyện “đi cùng nhau” của người dân Lô Lô Chải là lát cắt tiêu biểu cho phong trào thi đua “Cả nước chung sức xây dựng nông thôn mới”, nơi người dân thực sự trở thành chủ thể, động lực và trung tâm của phát triển bền vững.
Giữ gìn bản sắc, phát triển du lịch cộng đồng – con đường thoát nghèo bền vững
Nằm dưới chân Cột cờ Lũng Cú – nơi địa đầu Tổ quốc, Lô Lô Chải (xã Lũng Cú) là một trong những thôn làng hiếm hoi vẫn lưu giữ nguyên vẹn bản sắc văn hóa của người Lô Lô với những ngôi nhà trình tường đất cổ kính, mái ngói âm dương nhuốm màu thời gian, tường rào đá xếp tay thủ công mang vẻ đẹp mộc mạc, độc đáo. Nơi đây, vào tháng 10/2025, đã được Tổ chức Du lịch Liên hợp quốc (UN Tourism) công nhận là một trong những "Làng du lịch tốt nhất thế giới", đánh dấu bước chuyển mình mạnh mẽ của một ngôi làng từng có hơn 90% hộ nghèo trên cao nguyên đá.
Từ xuất phát điểm khó khăn, Lô Lô Chải đã trở thành điểm sáng trong phát triển du lịch cộng đồng bền vững với một "hệ sinh thái" độc đáo. Việc giữ gìn sự “nguyên bản” trong kiến trúc truyền thống, cảnh quan tự nhiên và nếp sinh hoạt bản địa đã trở thành giá trị cốt lõi, là “tài nguyên mềm” để địa phương phát triển kinh tế.
“Muốn đi nhanh thì đi một mình, muốn đi xa thì phải đi cùng nhau”, hơn 100 hộ dân ở Lô Lô Chải đã đồng thuận cùng liên kết, cùng làm, cùng hưởng lợi và cùng chia sẻ trách nhiệm. Mỗi hộ gia đình tham gia đều có vai trò cụ thể: hộ làm homestay, hộ nấu ăn phục vụ du khách, hộ biểu diễn văn nghệ dân gian, hộ làm hướng dẫn viên bản địa, hộ sản xuất sản phẩm thủ công và nông sản. Sự phân công linh hoạt giúp mọi người đều có việc làm, có thu nhập, hạn chế cạnh tranh không lành mạnh.
Ông Sình Dỉ Gai, Trưởng thôn Lô Lô Chải, người tiên phong trong phát triển du lịch cộng đồng cho biết, bà con mong muốn vừa bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc Lô Lô, vừa phát triển du lịch để có cuộc sống tốt hơn. Khi du khách đến đây, họ không chỉ được tham quan mà còn hòa mình vào đời sống của người dân, cảm nhận sự chân thành, mộc mạc của vùng cực Bắc.
Nhờ cách làm đồng bộ, thu nhập của người dân Lô Lô Chải tăng rõ rệt, tỷ lệ hộ nghèo giảm nhanh qua từng năm, chỉ còn 4 hộ nghèo và 4 hộ cận nghèo. Nhiều gia đình trước đây sống dựa vào nương rẫy nay có thêm nguồn thu ổn định từ du lịch, tăng gấp 3-4 lần so với trước đây. Trung bình các hộ làm du lịch mỗi năm thu về 200 – 300 triệu đồng/hộ, nhờ đó, nhiều gia đình thoát nghèo bền vững. Song, điều quan trọng hơn là người dân tự hào về văn hóa của mình, chủ động bảo tồn thay vì thụ động “giữ hộ” cho quá khứ.
Câu chuyện từ Lô Lô Chải cho thấy, khi nông thôn mới gắn với du lịch cộng đồng và bản sắc văn hóa, khi người dân thật sự “đi cùng nhau”, thì những vùng đất khó khăn nhất cũng có thể vươn lên trở thành điểm sáng trên bản đồ du lịch thế giới.
Cùng với Lô Lô Chải, hiện trên cả nước có hơn 600 mô hình du lịch nông nghiệp, nông thôn đang hoạt động. Mỗi vùng, miền đã và đang hình thành các mô hình sản phẩm du lịch nông nghiệp đậm bản sắc văn hóa, gắn với tập quán canh tác, đời sống người dân nông thôn, hài hòa phát triển kinh tế - xã hội - môi trường, thể hiện sự tôn trọng tự nhiên và gìn giữ giá trị bản địa trong quá trình khai thác, phát triển kinh tế du lịch. Những mô hình này đã trở thành những điển hình trong phát triển nông thôn mới gắn với du lịch cộng đồng bền vững, qua đó làm thay đổi bộ mặt nông thôn.
Phó Chủ tịch UBND tỉnh Đồng Tháp Nguyễn Thành Diệu cho biết, trên địa bàn tỉnh hiện có 106 điểm du lịch cộng đồng, du lịch làng nghề, du lịch nông nghiệp, nông thôn hoạt động thường xuyên. Các sản phẩm du lịch nông thôn đã và đang thể hiện sự phát triển hài hòa giữa kinh tế và bảo vệ môi trường, sinh thái, gìn giữ văn hóa, tạo sức hút với du khách.
Huy động sức dân, phát huy nội lực
Xác định công tác xây dựng nông thôn mới là nhiệm vụ trọng tâm, xuyên suốt, các bộ, ban, ngành, địa phương đã tích cực triển khai thực hiện Quyết định số 587/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về Kế hoạch tổ chức thực hiện Phong trào thi đua “Cả nước chung sức xây dựng nông thôn mới” giai đoạn 2021 - 2025. Phong trào được triển khai sâu rộng, đồng bộ, huy động sức mạnh của cả hệ thống chính trị, hướng vào thực hiện thắng lợi các mục tiêu của Chương trình Mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới.
Các bộ, ban, ngành trung ương tập trung tham mưu, hoàn thiện thể chế, chính sách phát triển nông nghiệp, nông dân, nông thôn; chỉ đạo các đơn vị trực thuộc cụ thể hóa nhiệm vụ, gắn với hoàn thành các tiêu chí xây dựng nông thôn mới nâng cao, kiểu mẫu. Đồng thời, chủ động hỗ trợ, tháo gỡ khó khăn trong sản xuất, tiêu thụ sản phẩm nông nghiệp; xây dựng và triển khai các chương trình khuyến khích doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân đầu tư phát triển nông nghiệp, nông thôn.
Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội tích cực hưởng ứng phong trào thông qua lồng ghép nội dung xây dựng nông thôn mới vào các cuộc vận động, chương trình giám sát; vận động hội viên, đoàn viên và nhân dân tham gia hiến đất, đóng góp công sức, giữ gìn vệ sinh môi trường, phát triển cảnh quan xanh - sạch - đẹp, xây dựng đời sống văn hóa, du lịch cộng đồng.
Công trình “Sao sáng buôn làng” kết hợp với việc hỗ trợ sinh kế cho người dân vùng khó khăn và khu vực biên giới các tỉnh: Gia Lai, Quảng Ngãi, Quảng Trị của Binh đoàn 15 (Bộ Quốc phòng) được cấp ủy, chính quyền và người dân địa phương đánh giá thiết thực, hiệu quả và nhân văn, góp phần bảo vệ an ninh trật tự, an toàn giao thông, hoàn thành mục tiêu xây dựng nông thôn mới.
Các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương đã đồng loạt ban hành kế hoạch, cơ chế, chính sách phù hợp với đặc thù địa phương; đổi mới nội dung, hình thức tổ chức phong trào theo hướng thực chất, bền vững. Tập trung huy động, đa dạng hóa nguồn lực; đầu tư phát triển hạ tầng kinh tế - xã hội nông thôn, ứng dụng công nghệ cao, xây dựng nền nông nghiệp sinh thái, hiện đại, hiệu quả; phát triển chuỗi sản xuất - cung ứng - giá trị gắn với thương hiệu sản phẩm.
Giai đoạn 2021 – 2025, Chương trình Mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới đánh dấu sự trưởng thành về chất lượng thông qua việc hoàn thiện khung khổ pháp lý và áp dụng các tiêu chí nâng cao. Thành công lớn nhất của giai đoạn này là đã huy động được tổng nguồn lực khoảng 3,7 triệu tỷ đồng, trong đó vốn tín dụng và vốn đóng góp từ cộng đồng dân cư, doanh nghiệp chiếm tỷ trọng lớn.
Phong trào “Mỗi xã một sản phẩm” (OCOP) tiếp tục được đẩy mạnh, tạo dấu ấn trong xây dựng thương hiệu đặc trưng của địa phương, nâng cao giá trị và năng lực cạnh tranh của sản phẩm Việt Nam với 16.855 sản phẩm đạt 3 sao trở lên, trong đó có 126 sản phẩm 5 sao (cấp quốc gia), khẳng định vị thế nông sản Việt trên thị trường quốc tế. Bên cạnh đó, nhiều chuyên đề được triển khai hiệu quả như: ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong xây dựng nông thôn mới; phát triển kinh tế nông nghiệp tuần hoàn, thích ứng biến đổi khí hậu; cơ cấu lại ngành nông nghiệp gắn với mục tiêu phát triển xanh, bền vững.
Phong trào thi đua “Cả nước chung sức xây dựng nông thôn mới” giai đoạn 2021 - 2025 đã thực sự đi vào chiều sâu, bền vững và thực chất, góp phần thay đổi căn bản diện mạo nông thôn, nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của nhân dân; thúc đẩy cơ cấu lại ngành nông nghiệp, phát triển kinh tế nông thôn gắn với đô thị hóa, bảo vệ môi trường và giữ gìn bản sắc văn hóa truyền thống.
Đến thời điểm tổng kết phong trào (trước khi vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp từ ngày 1/7/2025), cả nước có 6.084/7.669 xã (79,3%) đạt chuẩn nông thôn mới, trong đó 2.567 xã (42,4%) đạt chuẩn nông thôn mới nâng cao, vượt mục tiêu giai đoạn và 743 xã (12,3%) đạt chuẩn nông thôn mới kiểu mẫu; bình quân đạt 17,5 tiêu chí/xã. Ở cấp huyện, 329/646 đơn vị (51%) đã hoàn thành nhiệm vụ/đạt chuẩn nông thôn mới, trong đó 48 huyện (20%) đạt chuẩn nông thôn mới nâng cao; cấp tỉnh có 12 tỉnh, thành phố hoàn thành nhiệm vụ xây dựng nông thôn mới. Hàng triệu hộ dân hiến trên 98,2 triệu m² đất, đóng góp hàng chục nghìn tỷ đồng và hàng triệu ngày công, thể hiện tinh thần đoàn kết, đồng thuận, sáng tạo của nhân dân trong phong trào thi đua yêu nước./.
