Đảng, Nhà nước ta luôn quan tâm, chỉ đạo việc bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa các dân tộc thiểu số trong suốt quá trình lãnh đạo, điều hành đất nước với phương châm "Văn hóa các dân tộc thiểu số là một bộ phận quan trọng của nền văn hóa Việt Nam thống nhất, đa dạng". Các chủ trương, chính sách đã ban hành, thực hiện thời gian qua đã góp phần quan trọng vào việc bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc, tạo điều kiện để các dân tộc thiểu số phát triển kinh tế - xã hội.
Nhờ đó, vùng dân tộc thiểu số, miền núi đã có nhiều chuyển biến tích cực. Kinh tế - xã hội phát triển, trình độ học vấn, dân trí được nâng lên, đời sống vật chất, tinh thần được cải thiện, giá trị văn hóa truyền thống được bảo tồn phát huy, trật tự an ninh xã hội được đảm bảo, bình đẳng và đại đoàn kết dân tộc được thực hiện…, góp phần quan trọng vào sự phát triển chung của đất nước.
Hướng tới phát triển toàn diện, bền vững vùng đồng bào dân tộc thiểu số
Triển khai Quyết định số 1719/QĐ-TTg ngày 14/10/2021 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2021 - 2030, giai đoạn I (2021-2025), Dự án 6 "Bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của các dân tộc thiểu số gắn với phát triển du lịch" đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch triển khai trên toàn quốc.
Thông tin về Dự án, ông Trịnh Ngọc Chung, Cục trưởng Cục Văn hóa các dân tộc Việt Nam, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch khẳng định: Dự án gồm 19 nhiệm vụ thành phần, triển khai đồng bộ trên phạm vi cả nước, hướng đến mục tiêu khôi phục, bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa truyền thống; gắn văn hóa với phát triển du lịch bền vững; nâng cao mức hưởng thụ văn hóa, đời sống tinh thần của đồng bào; góp phần thực hiện thắng lợi Nghị quyết số 88/2019/QH14 của Quốc hội và Nghị quyết số 12/NQ-CP của Chính phủ.
Công tác bảo tồn, phát huy văn hóa truyền thống các dân tộc thiểu số giai đoạn 2021 - 2025 đã tạo chuyển biến tích cực, rõ nét trên nhiều phương diện, góp phần củng cố khối đại đoàn kết dân tộc, tăng cường niềm tự hào, ý thức gìn giữ văn hóa truyền thống trong cộng đồng; nâng cao mức hưởng thụ văn hóa và phát triển du lịch cộng đồng bền vững, gắn văn hóa với sinh kế, giúp nhiều hộ dân thoát nghèo. Việc này cũng khơi dậy tinh thần sáng tạo của nghệ nhân dân tộc, truyền dạy thế hệ trẻ, hình thành lực lượng kế cận trong công tác bảo tồn văn hóa; tạo tiền đề vững chắc cho việc triển khai Dự án 6 giai đoạn 2026 - 2030, hướng tới phát triển toàn diện, bao trùm, bền vững vùng đồng bào dân tộc thiểu số.
Việc bảo tồn phục hồi di sản văn hóa vật thể và phi vật thể, việc tổ chức các lễ hội truyền thống tiêu biểu của các dân tộc thiểu số đã được nghiên cứu, phục dựng và tổ chức bảo tồn. Nhiều lễ hội đã được đưa vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, góp phần khôi phục bản sắc văn hóa vùng miền; trong đó nhiều lễ hội như Lễ hội Gầu Tào (H’Mông), Lễ hội Cồng chiêng (Tây Nguyên), Lễ hội Then - Đàn tính (Tày, Nùng, Thái)… trở thành điểm nhấn văn hóa - du lịch đặc sắc.
Các cấp, ngành xây dựng mô hình trải nghiệm, tìm hiểu văn hóa đặc thù, mô hình "di sản kết nối" gắn với phát triển du lịch cộng đồng, mô hình xây dựng đời sống văn hóa cơ sở được xây dựng, trở thành sản phẩm trong khai thác phát triển du lịch; quan tâm hỗ trợ tu bổ, tôn tạo di tích, gìn giữ giá trị lịch sử - văn hóa đặc trưng vùng dân tộc góp phần xây dựng sản phẩm du lịch tâm linh cho địa phương.
Các câu lạc bộ văn hóa dân gian, đội văn nghệ truyền thống được hỗ trợ thành lập, duy trì hoạt động thường xuyên, thu hút đông đảo nghệ nhân, già làng, trưởng bản, thanh, thiếu niên dân tộc tham gia. Nhiều địa phương mở lớp tập huấn, truyền dạy văn hóa phi vật thể, nghiệp vụ du lịch cộng đồng, giúp nâng cao năng lực thực hành, bảo tồn, khai thác giá trị văn hóa tại chỗ. Các Ngày hội, Liên hoan văn hóa, nghệ thuật, thể thao dân tộc quy mô khu vực và toàn quốc được tổ chức định kỳ, tạo diễn đàn giao lưu, tôn vinh, giới thiệu bản sắc văn hóa các dân tộc thiểu số đến đông đảo công chúng.
Gắn bảo tồn văn hóa với phát triển du lịch cộng đồng, các điểm du lịch tiêu biểu vùng dân tộc thiểu số được cải tạo, nâng cấp hạ tầng, sản phẩm du lịch, trong đó nhiều điểm đã hình thành mô hình du lịch cộng đồng bền vững, kết hợp bảo tồn văn hóa truyền thống với phát triển sinh kế, như bản Nà Hang - Tuyên Quang, bản Lác - Hòa Bình, Plei Ơi - Gia Lai, Sin Suối Hồ - Lai Châu…
Việc bảo tồn làng, bản văn hóa truyền thống tiêu biểu được hỗ trợ đầu tư, vừa là "bảo tàng sống" lưu giữ văn hóa dân tộc, vừa là điểm đến du lịch văn hóa đặc sắc, góp phần tạo việc làm, tăng thu nhập cho người dân. Kết quả trên góp phần quan trọng nâng tỷ lệ 93,8% thôn có nhà sinh hoạt cộng đồng, 66,1% thôn có đội văn hóa, văn nghệ truyền thống hoạt động thường xuyên, vượt chỉ tiêu Nghị quyết Quốc hội đề ra (80% và 50%).
Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam tiếp tục khẳng định vai trò là trung tâm giao lưu, bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa các dân tộc, gắn với phát triển du lịch bền vững. Thời gian qua, Làng đã tổ chức hàng trăm sự kiện quy mô quốc gia, thu hút hàng trăm nghìn lượt khách trong và ngoài nước, tạo sức lan tỏa mạnh mẽ, khơi dậy niềm tự hào dân tộc, thúc đẩy quảng bá văn hóa Việt Nam đến bạn bè thế giới.
Có thể nói, Dự án 6 của Chương trình Mục tiêu quốc gia theo Quyết định số 1719/QĐ-TTg đã đạt được nhiều kết quả nổi bật, thực chất, có sức lan tỏa mạnh mẽ, khẳng định vai trò của văn hóa như nguồn lực nội sinh quan trọng cho phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi - Cục trưởng Cục Văn hóa các dân tộc Việt Nam Trịnh Ngọc Chung khẳng định.
Bảo tồn, phát huy bền vững các giá trị văn hóa truyền thống
Nhằm khôi phục, bảo tồn, phát huy bền vững các giá trị văn hóa truyền thống; xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh, đa dạng, sáng tạo, gắn với phát triển du lịch cộng đồng; nâng cao đời sống văn hóa tinh thần, góp phần phát triển kinh tế - xã hội vùng dân tộc thiểu số, miền núi, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đề xuất nhiệm vụ trọng tâm, hạng mục thực hiện giai đoạn 2026 - 2030 gồm nhiều nhóm hoạt động.
Trong đó, nhóm hoạt động đầu tư - xây dựng gồm 5 nhiệm vụ: Bảo tồn, phát huy làng, bản văn hóa truyền thống tiêu biểu; bảo quản, tu bổ di tích quốc gia đặc biệt, di tích tiêu biểu của đồng bào dân tộc; xây dựng, cải tạo thiết chế văn hóa, thể thao, trang thiết bị nhà văn hóa thôn, bản; xây dựng, phát triển điểm du lịch cộng đồng, điểm đến du lịch đặc thù vùng dân tộc thiểu số; hỗ trợ xây dựng bảo tàng sinh thái vùng đồng bào dân tộc thiểu số.
Nhóm hoạt động hỗ trợ - phát triển với 10 nhiệm vụ: Khôi phục, bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc rất ít người; tổ chức Ngày hội, Liên hoan, giao lưu văn hóa, thể thao, du lịch vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi; bảo tồn, phát huy lễ hội truyền thống và các hình thức sinh hoạt văn hóa dân gian; nghiên cứu, trình diễn di sản văn hóa phi vật thể, bảo tồn tiếng nói - chữ viết dân tộc thiểu số; tổ chức tập huấn, truyền dạy, bồi dưỡng chuyên môn, kỹ năng cho nghệ nhân, cộng đồng, cán bộ; hỗ trợ trang thiết bị, tủ sách cộng đồng, phương tiện hoạt động văn hóa - thể thao cơ sở.
Các nhiệm vụ tiếp theo là: Hỗ trợ duy trì, phát triển câu lạc bộ văn hóa, đội văn nghệ truyền thống; xây dựng mô hình bảo tồn văn hóa gắn phát triển du lịch, mô hình thể thao dân tộc đặc thù; xây dựng hệ thống thông tin - cơ sở dữ liệu văn hóa dân tộc thiểu số Việt Nam; tuyên truyền, quảng bá, xúc tiến du lịch văn hóa dân tộc thiểu số trên các nền tảng truyền thông.
Giai đoạn 2026 - 2030, công tác bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống cần tiếp tục đổi mới phương thức, tăng cường đầu tư có trọng tâm, đẩy mạnh xã hội hóa, ứng dụng công nghệ số, nhằm hướng tới mục tiêu: “Bảo tồn bản sắc - Phát triển bền vững - Nâng cao đời sống văn hóa đồng bào dân tộc thiểu số Việt Nam"; triển khai có hiệu quả các Chương trình mục tiêu quốc gia, đặc biệt là Chương trình mục tiêu quốc gia Phát triển văn hóa giai đoạn 2025 - 2035.
Bên cạnh đó, Chính phủ, Quốc hội thống nhất về chủ trương về việc tích hợp 3 Chương trình Mục tiêu quốc gia: Xây dựng nông thôn mới, Giảm nghèo bền vững, Phát triển kinh tế xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi thành một Chương trình mục tiêu quốc gia chung để sớm phê duyệt, tiếp tục triển khai thực hiện, nhằm hướng đến giải quyết căn cơ những vấn đề của vùng khó khăn nhất, bảo đảm mọi chính sách đều quy tụ về một mục tiêu chung, vì cuộc sống tốt đẹp hơn cho người dân - Cục trưởng Cục Văn hóa các dân tộc Việt Nam Trịnh Ngọc Chung nêu rõ./.
