Tại vùng biên giới tỉnh Đồng Nai, cuộc sống của nhiều hộ đồng bào dân tộc thiểu số trồng lúa nước đang dần khởi sắc nhờ mạnh dạn áp dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật vào sản xuất. Việc thay đổi tư duy canh tác truyền thống đã mang lại những kết quả tích cực, không chỉ nâng cao năng suất mà còn tạo ra nguồn thu nhập ổn định, góp phần cải thiện đời sống người dân.
Điển hình là gia đình ông Điểu Minh Tâm, ở thôn Thiện Cư (xã Thiện Hưng), được nhiều người biết đến với câu chuyện vươn lên nhờ ứng dụng khoa học kỹ thuật vào canh tác lúa nước. Với diện tích hơn 1,5 ha, mỗi vụ gia đình ông thu về hơn 5 tấn/ha.
Trước đây, năng suất lúa rất thấp do ông Tâm vẫn canh tác theo lối truyền thống: ít bón phân, không dùng thuốc bảo vệ thực vật, chỉ làm một vụ mỗi năm. Tuy nhiên, sau khi được ngành nông nghiệp và Trung tâm Dịch vụ Nông nghiệp hỗ trợ kỹ thuật – từ khâu chọn giống, bón phân đến phòng trừ sâu bệnh – mọi thứ đã thay đổi. Năng suất lúa tăng từ 1–2 tạ/sào lên hơn 4–5 tạ/sào.
Ông Tâm chia sẻ: "Trước kia, bà con chỉ làm một vụ lúa mỗi năm, giống cũ, ít bón phân, không dùng thuốc bảo vệ thực vật. Sau này, nhờ tham gia các lớp tập huấn, học cách bón phân, sử dụng giống mới như Đài Thơm 8, ST24… nên đã chuyển sang canh tác 2 vụ, nơi đủ nước thì làm được 3 vụ. Năng suất tăng rất rõ."
Không chỉ thay đổi cách canh tác, gia đình ông Tâm và nhiều hộ khác trong vùng đã dần cơ giới hóa nông nghiệp. Máy cày, máy gặt đập liên hợp thay thế sức người và trâu bò, giúp giảm chi phí nhân công, làm việc đồng loạt, kịp thời vụ. Nhờ cùng gieo trồng theo lịch chung, tình trạng sâu bệnh cũng được kiểm soát tốt hơn, năng suất ổn định hơn.
Từ một hộ nghèo, nay gia đình ông Tâm đã vươn lên thành hộ khá, với thu nhập trên 300 triệu đồng mỗi năm. Ngoài trồng lúa, ông còn trồng thêm cao su để tăng nguồn thu. Không chỉ làm kinh tế giỏi, ông Tâm còn thường xuyên chia sẻ kinh nghiệm, khuyến khích bà con trong xóm từ bỏ lối canh tác cũ, cùng nhau phát triển kinh tế bền vững.
Cũng tại thôn Thiện Cư, ông Điểu Cần là một điển hình khác về việc đổi mới tư duy sản xuất. Dù chỉ sở hữu hơn 1 ha ruộng, nhờ chuyển sang canh tác 2 vụ/năm và áp dụng đúng kỹ thuật, gia đình ông thu hoạch khoảng 10 tấn lúa mỗi năm. Ông Cần cho biết: "Trước đây, năng suất thấp vì tôi dùng giống cũ, không bón phân, lúa dễ sâu bệnh. Từ khi được hướng dẫn kỹ thuật, mọi thứ đã thay đổi. Bây giờ, tôi trồng thêm, chăn nuôi thêm, thu nhập cao hơn hẳn."
Tận dụng nguồn phụ phẩm từ trồng lúa, ông Cần kết hợp chăn nuôi lợn, mỗi năm xuất chuồng hơn 20 con. Ngoài ra, ông còn nuôi dê để tận dụng nguồn thức ăn tự nhiên và tạo phân hữu cơ phục vụ trồng trọt, hình thành mô hình kinh tế tuần hoàn khép kín ngay tại gia đình. Nhờ đó, cuộc sống gia đình ông ổn định, thu nhập tăng đều.
Những tấm gương như ông Tâm, ông Cần đã chứng minh rằng chỉ cần thay đổi tư duy, tiếp cận tri thức mới, người nông dân hoàn toàn có thể làm giàu từ chính mảnh đất quê hương.
Tiến sĩ nông học Nguyễn Văn Bắc, Giám đốc Trung tâm Dịch vụ Nông nghiệp Khu vực 15 (tỉnh Đồng Nai) cho biết, trước đây đời sống bà con dân tộc thiểu số vùng biên rất khó khăn. Họ chủ yếu trồng lúa theo tập quán truyền thống, một năm một vụ, năng suất thấp.
Tuy nhiên, nhờ sự hỗ trợ từ các cán bộ khuyến nông và chính quyền địa phương, bà con đã được hướng dẫn cách chọn giống, bón phân hợp lý, ứng dụng kỹ thuật canh tác hiện đại. Nhờ đó, năng suất lúa từ 200–300 kg/sào đã tăng lên 400–500 kg/sào. Nhiều hộ đã đạt 6–7 tấn/ha, gấp đôi so với trước đây.
Theo ông Bắc, Trung tâm đã triển khai nhiều mô hình trình diễn ngay tại địa phương để bà con “mắt thấy tai nghe”, dễ học theo. Bên cạnh đó là các lớp tập huấn chuyên biệt về kỹ thuật trồng trọt, chăn nuôi, giúp bà con nâng cao kỹ năng sản xuất.
Những kết quả này không chỉ cho thấy hiệu quả rõ rệt trong ứng dụng tiến bộ kỹ thuật mà còn mở ra hướng phát triển kinh tế bền vững cho đồng bào vùng biên./.
