Chương trình hỗ trợ rừng và trang trại giúp người dân Yên Bái phát triển sinh kế bền vững

Sản xuất quế hữu cơ tại Hợp tác xã Quế hồi Đào Thịnh (huyện Trấn Yên, tỉnh Yên Bái). Ảnh: Việt Dũng - TTXVN
Sản xuất quế hữu cơ tại Hợp tác xã Quế hồi Đào Thịnh (huyện Trấn Yên, tỉnh Yên Bái). Ảnh: Việt Dũng - TTXVN

Chương trình hỗ trợ rừng và trang trại do Tổ chức Nông lương Liên hợp quốc (FAO) tài trợ, thông qua chương trình này đã tạo sự thay đổi rõ rệt về tư duy, nhận thức của người nông dân trong sản xuất nông nghiệp, phát triển sinh kế dưới tán rừng một cách đa lợi ích, nhất là một tỉnh có lợi thế về kinh tế rừng như Yên Bái.

Chương trình hỗ trợ rừng và trang trại giúp người dân Yên Bái phát triển sinh kế bền vững ảnh 1Đoàn công tác của Tổ chức Nông lương Liên hợp quốc (FAO) và Hội Nông dân tỉnh Yên Bái thăm các mô hình trồng rừng và trang trại tại huyện Trấn Yên. Ảnh: Việt Dũng - TTXVN

Thay đổi tư duy

Với trên 75 ha rừng trồng, gia đình anh Lê Mai Hiền ở thôn Tân Phong, xã Tân Nguyên, huyện Yên Bình, là một trong những hộ trồng rừng với diện tích lớn. Năm 2016, anh Hiền đã tham gia dự án trồng rừng gỗ lớn của Chương trình hỗ trợ rừng và trang trại (gọi tắt là FFF) do Tổ chức Nông lương Liên hợp quốc tài trợ giai đoạn I tại tỉnh Yên Bái với diện tích 5 ha. Thông qua chương trình hỗ trợ trồng rừng gỗ lớn đã giúp anh Hiền có cách nhìn mới về sản xuất lâm nghiệp bền vững góp phần nâng cao thu nhập.

Theo anh Lê Mai Hiền, trước đây, gỗ rừng trồng đa số tiêu thụ trên thị trường tự do, tự sản, tự tiêu. Từ khi tham gia chương trình FFF, được tập huấn về trồng rừng gỗ lớn, đã góp phần thay đổi tư duy trồng rừng sản xuất, người dân đã hướng đến trồng những cây gỗ có chu kỳ dài, năng suất cao, giá trị kinh tế lớn, để có nguồn thu nhập lâu dài và ổn định.

Xã Tân Nguyên là xã thuần nông; trong đó, có diện tích rừng lớn với trên 2.600 ha. Do vậy, xã xác định phát triển kinh tế rừng là nhiệm vụ quan trọng. Thông qua chương trình hỗ trợ rừng và trang trại đã mang lại những hiệu quả thiết thực cho người dân bản địa.

Đến nay, trên địa bàn xã đã có hơn 10 hộ gia đình tham gia, với mức hỗ trợ của chương trình là 2 triệu đồng/ha, đã giúp cho người dân thay đổi tư duy, cách làm kinh tế rừng bằng cách tận dụng phát triển chăn nuôi dưới tán rừng, góp phần nâng cao thu nhập thường xuyên.

Chương trình hỗ trợ rừng và trang trại giúp người dân Yên Bái phát triển sinh kế bền vững ảnh 2Sản xuất quế hữu cơ tại Hợp tác xã Quế hồi Đào Thịnh (huyện Trấn Yên, tỉnh Yên Bái). Ảnh: Việt Dũng - TTXVN

Ông Vũ Đức Đoàn, Phó Chủ tịch UBND xã Tân Nguyên cho biết, sau khi tham gia chương trình FFF, xã đã hỗ trợ 2 hộ dân, đến giờ nhân rộng ra thành hơn 10 hộ, bước đầu đã mang lại hiệu quả kinh tế và tăng thêm thu nhập cho các hộ gia đình tham gia.

Với sự tài trợ của Chương trình hỗ trợ rừng và trang trại của FAO, trong giai đoạn I của chương trình, Hội Nông dân tỉnh Yên Bái đã cấp chứng chỉ sản xuất rừng bền vững với diện tích 1.750 ha; xây dựng 1 xưởng xẻ theo tiêu chuẩn; phát triển 500 ha quế hữu cơ, xây dựng 1 nhà máy chế biến quế tại xã Đào Thịnh, huyện Trấn Yên, tỉnh Yên Bái.

Trong gia đoạn 2 của chương trình, Ban Quản lý Chương trình FFF tỉnh và Hội Nông dân tỉnh Yên Bái đã xây dựng kế hoạch triển khai thực hiện dự án tại 4 xã của 2 huyện Trấn Yên và Yên Bình, hỗ trợ các nhóm hộ phát triển mô hình sinh kế; tổ chức tập huấn kỹ thuật trồng, thu hái và sơ chế dược liệu, khai thác bảo quản mật ong, lập kế hoạch sản xuất kinh doanh; hỗ trợ xây dựng mô hình sinh kế dưới tán rừng, xây dựng chứng nhận sản phẩm OCOP.

Tham gia Chương trình FFF, Hợp tác xã Nông lâm nghiệp Bình Minh, xã Phú Thịnh, huyện Yên Bình đã họp khởi động dự án, tập huấn kỹ thuật, đào tạo tay nghề, xây dựng mô hình vườn ươm theo tiêu chuẩn, hỗ trợ các hộ nông dân, hợp tác xã, tổ hợp tác tiếp tục phát triển sản xuất; xây dựng và nhân rộng các mô hình phát triển rừng và trang trại, rừng gỗ lớn, phát triển sinh kế bền vững thích ứng với biến đổi khí hậu.

Chị Nguyễn Thị Mỹ Huệ, Hợp tác xã Nông lâm nghiệp Bình Minh, xã Phú Thịnh, huyện Yên Bình cho biết, để có chất lượng gỗ đảm bảo nhu cầu của Hợp tác xã cũng như của thị trường thì phải tham gia trực tiếp từ khâu lựa chọn và trồng cây giống, nắm rõ được chất lượng cây thì khi đưa vào cho bà con nhân dân trồng mới đảm bảo tiêu chuẩn.

Chương trình hỗ trợ rừng và trang trại giúp người dân Yên Bái phát triển sinh kế bền vững ảnh 3Đoàn công tác của Tổ chức Nông lương Liên hợp quốc (FAO) và Hội Nông dân tỉnh Yên Bái tham quan Hợp tác xã Quế hồi Đào Thịnh. Ảnh: Việt Dũng - TTXVN

Phát triển kinh tế rừng bền vững

Được Chương trình FFF tập huấn kỹ thuật sản xuất theo hướng hữu cơ và hình thành các tổ nhóm sản xuất, từ năm 2016, xã Đào Thịnh, huyện Trấn Yên đã thành lập Hợp tác xã Quế hồi với 23 thành viên chính thức và hơn 700 hộ nông dân kí kết tham gia. Trong giai đoạn II, FFF tiếp tục hỗ trợ người dân khả năng tiếp cận thị trường và tài chính cung cấp dịch vụ cho thành viên, thành lập tổ hợp tác dược liệu Đào Thịnh.

Ông Chu Đức Hiền, Chủ tịch UBND xã Đào Thịnh - một trong những xã được hưởng lợi từ Chương trình FFF II chia sẻ, đối với Đào Thịnh, Chương trình FFF đã góp sức rất lớn trong việc xây dựng thành công xã nông thôn mới kiểu mẫu đầu tiên của huyện Trấn Yên.

Từ khi tham gia chương trình, toàn bộ lãnh đạo cấp ủy, chính quyền, các đoàn thể và nhân dân địa phương đã có cái nhìn rất khác, tư duy có chiều sâu hơn trong làm kinh tế rừng, gìn giữ giá trị văn hóa tinh thần và môi trường. Đối với các tổ hợp tác, hợp tác xã, họ dần hiểu được lợi ích làm việc theo nhóm, sự hợp tác, các thành viên cùng nhau góp vốn đầu tư kinh doanh, chế biến tăng giá trị rừng trồng…

Chương trình hỗ trợ rừng và trang trại giúp người dân Yên Bái phát triển sinh kế bền vững ảnh 4Đoàn công tác của Tổ chức Nông lương Liên hợp quốc (FAO) và Hội Nông dân tỉnh Yên Bái tham quan Hợp tác xã Quế hồi Đào Thịnh. Ảnh: Việt Dũng - TTXVN

Thực hiện Chương trình FFF giai đoạn II, Hội Nông dân tỉnh Yên Bái đã duy trì hoạt động của các nhóm nòng cốt tại 4 xã, tổ chức 8 hội nghị bàn tròn cấp xã, 2 hội nghị cấp huyện và 1 hội nghị cấp tỉnh nhằm bàn bạc tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong phát triển sản xuất, kinh doanh cho nông dân. Cùng đó, tiến hành 11 cuộc họp triển khai kế hoạch, thực hiện dự án nhỏ trên địa bàn các xã, các tổ hợp tác, hợp tác xã tham gia chương trình. Đồng thời, khảo sát, lựa chọn trao Quỹ tín dụng xanh cho 3 hợp tác xã và 2 tổ hợp tác.

Ông Hoàng Xuân Long - Phó Chủ tịch Thường trực Hội Nông dân tỉnh, Phó Ban Quản lý Chương trình FFF II tỉnh Yên Bái cho biết, mô hình nông nghiệp hữu cơ, trồng rừng gỗ lớn, nông lâm kết hợp đã mang lại hiệu quả rất tốt cho bà con nông dân tại các cơ sở.

Đặc biệt, từ những hội viên Hội Nông dân, thành viên tổ hợp tác, hợp tác xã, những cách làm hay, sáng tạo từ chương trình FFF đã lan tỏa sang cả bà con chưa vào tổ hợp tác, hợp tác xã. Bà con đã thấy được nhiều lợi ích, không chỉ lợi ích kinh tế mà cả lợi ích về sức khỏe con người nên ngày càng có nhiều người đồng hành, muốn tham gia vào chương trình. Đây chính là sự lan tỏa mà FFF hướng đến.

Phó Chủ tịch Thường trực Hội Nông dân tỉnh Yên Bái cho biết thêm, bước sang giai đoạn II, Hội Nông dân tiếp tục triển khai các hoạt động tác động đến các thành viên từ tổ hợp tác, hợp tác xã và những người trồng rừng, thông qua các hoạt động, tập trung thúc đẩy người trồng rừng có sự tham gia của cấp hội phụ nữ, đoàn thanh niên cũng như là phát triển rừng thích nghi với biến đổi khí hậu và khai thác các giá trị văn hóa bản địa.

Hiện nay kết quả đạt được là các chuỗi sản phẩm khai thác những giá trị dưới tán rừng như mật ong, lá khôi nhung đang được xây dựng thương hiệu để cấp chứng chỉ OCOP và đưa sản phẩm ra thị trường tiêu thụ.

Với sự hỗ trợ của chương trình FFF thông qua 2 giai đoạn đã tạo sự thay đổi rõ rệt về tư duy, nhận thức của người dân trong sản xuất nông lâm nghiệp và hoàn toàn có cơ sở phát triển bền vững đa lợi ích dựa trên tiềm năng, lợi thế sẵn có về kinh tế rừng của tỉnh miền núi như Yên Bái.

Việt Dũng

(TTXVN)

Có thể bạn quan tâm

Nhiều mô hình nông nghiệp công nghệ cao phát huy hiệu quả

Nhiều mô hình nông nghiệp công nghệ cao phát huy hiệu quả

Trong bối cảnh yêu cầu về chất lượng nông sản, an toàn thực phẩm và phát triển xanh ngày càng cao, tỉnh Phú Thọ đang xác định khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo là động lực then chốt để tái cơ cấu ngành nông nghiệp theo hướng hiện đại, sinh thái và bền vững. Nhiều mô hình sản xuất ứng dụng kỹ thuật tiên tiến đã mang lại hiệu quả rõ rệt, góp phần thay đổi tư duy sản xuất và nâng cao giá trị nông sản địa phương.

Khoa học đồng hành cùng sinh kế vùng chè di sản

Khoa học đồng hành cùng sinh kế vùng chè di sản

Trong dòng chảy phát triển hôm nay, quần thể chè Shan tuyết cổ thụ đang được nhìn nhận không chỉ như một nguồn gen quý hiếm, mà còn là "di sản sống" cần được bảo tồn, phát huy gắn với nâng cao đời sống người dân. Và để đánh thức trọn vẹn giá trị ấy, khoa học đang được đặt vào vị trí đồng hành cùng cộng đồng địa phương.

Trồng dâu tây - hướng phát triển kinh tế mới ở xã biên giới Dào San

Trồng dâu tây - hướng phát triển kinh tế mới ở xã biên giới Dào San

Cây dâu tây đang dần trở thành cây trồng mang lại giá trị kinh tế cao tại nhiều địa phương của tỉnh Lai Châu. Tại xã biên giới Dào San, mô hình trồng dâu tây đang mở ra hướng phát triển mới, giúp người dân nâng cao thu nhập, từng bước thay đổi tư duy trong sản xuất nông nghiệp truyền thống.

Để giấc mơ không đứt đoạn giữa đại ngàn

Để giấc mơ không đứt đoạn giữa đại ngàn

Từng là địa bàn có tỷ lệ tảo hôn khá cao, xã Pu Sam Cáp (Lai Châu) đã có những chuyển biến rõ rệt trong việc ngăn chặn hủ tục này. Sự vào cuộc đồng bộ của chính quyền, nhà trường và cộng đồng đã từng bước thay đổi nhận thức, giúp nhiều em nhỏ có cơ hội tiếp tục học tập, hướng tới tương lai bền vững.

Nông dân trồng mía liên kết đầu tư hệ thống tưới nước nhỏ giọt

Nông dân trồng mía liên kết đầu tư hệ thống tưới nước nhỏ giọt

Nhằm thích ứng với tình hình nắng hạn kéo dài, nhiều nông dân trồng mía tại tỉnh Đắk Lắk đã liên kết với doanh nghiệp để đầu tư hệ thống tưới nước nhỏ giọt. Ứng dụng công nghệ này, người dân không chỉ giải quyết “bài toán” chống hạn mà còn nâng cao năng suất cây mía, đem lại hiệu quả kinh tế cao.

Đồng bào Cơ Tu phát triển kinh tế dưới tán rừng

Đồng bào Cơ Tu phát triển kinh tế dưới tán rừng

Giữa đại ngàn phía Tây thành phố Đà Nẵng, những cánh rừng pơ mu vẫn vươn lên giữa mây núi, trầm mặc và bền bỉ qua hàng trăm năm. Ở đó, người Cơ Tu không chỉ sống cùng rừng, mà còn giữ rừng như một phần máu thịt. Từ những giá trị văn hóa được gìn giữ qua nhiều thế hệ, đến những mô hình sinh kế mới dưới tán rừng, một cách tiếp cận bền vững đang dần hình thành, mở ra hướng đi lâu dài cho vùng cao.

Tái cấu trúc chuỗi giá trị lúa gạo theo hướng bền vững

Tái cấu trúc chuỗi giá trị lúa gạo theo hướng bền vững

Trong bối cảnh ngành lúa gạo chịu áp lực từ biến đổi khí hậu, chi phí tăng và yêu cầu thị trường ngày càng cao, việc triển khai Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp trên địa bàn tỉnh An Giang đang mở ra hướng đi mới. Đề án không chỉ đổi mới phương thức canh tác mà còn tái cấu trúc chuỗi giá trị lúa gạo theo hướng sản xuất bền vững, giảm chi phí, giảm phát thải, nâng cao chất lượng hạt gạo và gắn chặt với chuỗi liên kết tiêu thụ.

Khởi nghiệp thành công với mô hình 'kinh tế nông nghiệp xanh'

Khởi nghiệp thành công với mô hình 'kinh tế nông nghiệp xanh'

Gần đây, nhiều nông dân ở tỉnh An Giang đã khai thác tốt các thế mạnh, nguồn nguyên liệu sẵn có của địa phương để phát triển sản xuất, kinh doanh, qua đó tạo thu nhập, việc làm cho nhiều công nhân lao động, góp phần chung vào sự phát triển kinh tế - xã hội của địa phương.

Hồi chuông cảnh báo từ những vụ đuối nước trẻ em

Hồi chuông cảnh báo từ những vụ đuối nước trẻ em

Chỉ trong vòng vài ngày, trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk liên tiếp xảy ra 3 vụ đuối nước, khiến 5 trẻ em từ 9 - 14 tuổi tử vong. Những mất mát dồn dập không chỉ để lại nỗi đau không thể bù đắp cho các gia đình mà còn đặt ra cảnh báo cấp thiết về nguy cơ đuối nước đang hiện hữu, đặc biệt trong thời điểm nắng nóng.

Chuẩn hóa vùng trồng, tạo đà nâng giá trị nông sản Gia Lai

Chuẩn hóa vùng trồng, tạo đà nâng giá trị nông sản Gia Lai

Trước yêu cầu ngày càng khắt khe của thị trường xuất khẩu, tỉnh Gia Lai đang chuyển hướng mạnh từ phát triển sản lượng sang chuẩn hóa chất lượng thông qua việc cấp mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói. Đây được xem là giải pháp căn cơ giúp nông sản địa phương nâng cao năng lực cạnh tranh, mở rộng thị trường theo hướng bền vững.

Những 'thầy giáo quân hàm xanh' xóa mù công nghệ nơi biên giới Lai Châu

Những 'thầy giáo quân hàm xanh' xóa mù công nghệ nơi biên giới Lai Châu

Thực hiện Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, thời gian qua, những người lính Biên phòng tỉnh Lai Châu không chỉ chắc tay súng bảo vệ chủ quyền an ninh biên giới quốc gia mà còn đang miệt mài mang “ánh sáng số” đến với đồng bào các dân tộc tại các bản qua mô hình đầy nhân văn: “Thầy giáo quân hàm xanh, đẩy nhanh chuyển đổi số”.

Tiếng dân tộc - 'Chìa khóa' mở cửa lòng dân biên giới

Tiếng dân tộc - 'Chìa khóa' mở cửa lòng dân biên giới

Trong hai ngày 8 - 9/4/2026, tại tỉnh Lào Cai, Bộ Tư lệnh Bộ đội Biên phòng đã tổ chức thành công Hội thi tiếng Mông trong Bộ đội Biên phòng khu vực 2 năm 2026. Hoạt động có ý nghĩa thiết thực nhằm cụ thể hóa chủ trương của Bộ Quốc phòng và Bộ đội Biên phòng về tăng cường học tập ngoại ngữ và tiếng dân tộc thiểu số trong toàn lực lượng.

Chuyển đổi cơ cấu sản xuất, mở hướng sinh kế cho người dân miền núi

Chuyển đổi cơ cấu sản xuất, mở hướng sinh kế cho người dân miền núi

Xác định thế mạnh của từng vùng, địa phương trong chuyển dịch cơ cấu cây trồng, vật nuôi, thời gian qua, xã Châu Quế (tỉnh Lào Cai) đẩy mạnh tuyên truyền, vận động người dân trên địa bàn từng bước thay đổi tư duy sản xuất, chủ động tiếp cận thị trường, ứng dụng khoa học công nghệ nhằm gia tăng giá trị sản xuất. Từ đó, xã xuất hiện nhiều mô hình phát triển kinh tế hiệu quả đem lại giá trị kinh tế cao cho người dân.

Hành trình 'viết lại' cuộc đời cho cây nấm rơm

Hành trình 'viết lại' cuộc đời cho cây nấm rơm

Rời phố về quê, chị Nguyễn Hoàng Ngọc Yến (xã Bình Hòa, An Giang) đã chọn cây nấm rơm làm điểm tựa để hiện thực hóa khát vọng nâng tầm nông sản địa phương qua dòng bánh phồng độc đáo. Bằng tư duy đổi mới và tinh thần “khởi nghiệp xanh”, chị Yến không chỉ khẳng định thương hiệu bánh phồng nấm rơm bằng những giải thưởng uy tín mà còn mở ra cánh cửa xuất khẩu cho nông sản quê hương, trở thành điểm sáng trong phong trào khởi nghiệp nông thôn hiện nay.

Mở lối làm giàu từ hộ nông dân đến chi hội nghề nghiệp

Mở lối làm giàu từ hộ nông dân đến chi hội nghề nghiệp

Với hiệu quả kinh tế từ nuôi dê thương phẩm, Hội Nông dân xã Thọ Phong (Quảng Ngãi) đã thành lập Chi hội nghề nghiệp chăn nuôi dê, mở ra hướng đi mới cho phát triển kinh tế bền vững. Mô hình nuôi dê tại Thọ Phong không chỉ nâng cao hiệu quả sản xuất mà còn khẳng định sức mạnh liên kết, giúp nông dân cải thiện thu nhập và ổn định cuộc sống.

Chuyển đổi số, nâng giá trị nhung hươu

Chuyển đổi số, nâng giá trị nhung hươu

Sản phẩm nhung hươu ở Hà Tĩnh từ lâu trở thành thương hiệu đặc sắc. Tại vùng nuôi hươu sao các xã miền núi Hương Sơn, Quang Diệm, Sơn Giang..., không khí thu hoạch nhung hươu diễn ra nhộn nhịp. Khác với trước đây, hiện nay nhờ ứng dụng chuyển đổi số và công nghệ chế biến sâu, đặc sản “tứ đại danh dược” này không chỉ nâng cao giá trị kinh tế cho người dân mà còn dễ dàng tiếp cận người tiêu dùng cả nước.

Chắp cánh ước mơ cho trẻ em vùng biên

Chắp cánh ước mơ cho trẻ em vùng biên

Giữa đại ngàn núi rừng, hai ngôi trường phổ thông nội trú liên cấp Tiểu học và Trung học cơ sở tại các xã A Lưới 3, A Lưới 4 (thành phố Huế) đang dần hình thành với quy mô khang trang, hiện đại. Đây là hai trong những công trình được Đảng, Nhà nước đầu tư xây dựng ở các xã vùng biên gồm: A Lưới 1, A Lưới 2, A Lưới 3, A Lưới 4, A Lưới 5.

Khoa học kỹ thuật nâng giá trị cây thanh trà Vĩnh Long

Khoa học kỹ thuật nâng giá trị cây thanh trà Vĩnh Long

Phường Đông Thành, tỉnh Vĩnh Long là vùng trồng đặc sản thanh trà của địa phương với hai loại chủ yếu là ngọt và chua - loại trái cây từng được xác lập Kỷ lục Việt Nam với 135 món ẩm thực độc đáo được chế biến từ nguyên liệu này.

Nhà nông xây dựng thương hiệu hồ tiêu sạch hữu cơ

Nhà nông xây dựng thương hiệu hồ tiêu sạch hữu cơ

Với quyết tâm xây dựng vị thế cho hạt tiêu sạch, nhà nông ở tỉnh Đồng Nai đã chuyển dịch mạnh mẽ từ sản xuất truyền thống sang canh tác theo hướng hữu cơ vi sinh. Chính sự thay đổi từ tư duy đến hành động chính tại mỗi nông hộ trồng hồ tiêu đang góp phần nâng tầm giá trị nông sản địa phương, đồng thời mở ra hướng đi làm giàu bền vững.

Mang tri thức, thắp lên hy vọng ở miền biên viễn

Mang tri thức, thắp lên hy vọng ở miền biên viễn

Giữa núi rừng biên giới, Bộ đội Biên phòng đóng quân nơi bản Piêng Vai, xã Mỹ Lý (tỉnh Nghệ An) đang rất nỗ lực mang ánh sáng tri thức đến với bà con. Trong lớp học xóa mù chữ do Đồn Biên phòng Mỹ Lý tổ chức, những người phụ nữ Mông lần đầu tiên cầm bút, tập ghép vần, viết tên mình.

Chuyện nuôi ngựa thoát nghèo ở vùng biên Lạng Sơn

Chuyện nuôi ngựa thoát nghèo ở vùng biên Lạng Sơn

Hơn 10 năm qua, nhờ chăn nuôi ngựa bạch, gia đình ông Phùng Văn Lén ở thôn Vinh Tiên, xã Thống Nhất, tỉnh Lạng Sơn đã có của ăn của để. Thu nhập hằng năm ổn định, cao gấp nhiều lần so với làm kinh tế đồi rừng, giúp gia đình ông xây được nhà kiên cố và mua sắm đầy đủ trang thiết bị phục vụ đời sống, sinh hoạt.