Giữ hồn tiếng sáo mũi của người Khơ Mú

Giữa nhịp sống hiện đại đang đổi thay từng ngày, tiếng sáo mũi của người Khơ Mú, xã Mường Pồn vẫn ngân vang giữa núi rừng. Với âm thanh da diết, réo rắt, sáo mũi không chỉ là nhạc cụ dân gian mà còn góp phần lưu giữ bản sắc văn hóa dân tộc ở vùng cao Điện Biên.

Dân tộc Khơ Mú

Tên tự gọi: Kmụ, Kưm Mụ.

Tên gọi khác: Xá Cẩu, Khạ Klẩu, Mãng Cẩu, Tày Hạy, Mứn Xen, Pu Thềnh, Tềnh.

Dân số: 72.929 người (Theo số liệu Tổng điều tra dân số và nhà ở năm 2009).

Ngôn ngữ: Tiếng nói thuộc nhóm ngôn ngữ Môn-Khơ Me (ngữ hệ Nam Á).

Lịch sử: Khơ Mú là một trong những cư dân đã cư trú lâu đời nhất ở miền Tây Bắc Việt Nam. Bộ phận Khơ Mú cư trú tại miền núi các tỉnh Thanh Hóa, Nghệ An do chuyển cư từ Lào sang.

Hoạt động sản xuất: Là cư dân sinh sống chủ yếu bằng canh tác nương rẫy nên được gọi là "Xá ăn lửa". Ngoài hình thái du canh du cư là chủ yếu, bộ phận định cư thường canh tác nương theo chu trình vòng tròn khép kín. Cây trồng ngoài lúa ngô ra còn có bầu bí, đỗ và các loại cây có củ. Công cụ sản xuất gồm rìu, dao, cuốc, trong đó đáng lưu ý nhất là chiếc gậy chọc lỗ. Hoặc gậy đơn hoặc gậy kép (bịt sắt) có thể dùng nhiều năm. Hái lượm và săn bắn vẫn có vai trò quan trọng trong đời sống kinh tế. Nghề phụ gia đình chủ yếu là đan lát đồ gia dụng. Một số nơi biết thêm nghề rèn, mộc, dệt vải. Việc trao đổi, mua bán chủ yếu là hình thức hàng đổi hàng. Vỏ ốc "kxoong" trước kia được coi như vật ngang giá. Người Khơ Mú chăn nuôi trâu, bò, lợn, gà phục vụ sức kéo và nhu cầu tiêu dùng, tín ngưỡng.

Ăn: Người Khơ Mú thường đồ xôi hay đồ ngô, độn sắn. Họ thích ăn những món có vị cay, chua, đắng, các thức ăn nướng có mùi như chẻo, nậm pịa, cá chua...

Mặc: Người Khơ Mú mặc giống người Thái, nhưng có điều khác là cách trang trí những hàng tiền bạc và vỏ ốc ở phía thân áo của phụ nữ. Ngày nay, phần lớn người Khơ Mú, nhất là nam giới đều ăn mặc theo người Việt.

: Hiện nay họ cư trú tại các tỉnh: Yên Bái, Sơn La, Lai Châu. Vì điều kiện du canh, du cư nên bản làng thường nhỏ bé, rải rác. Nhà sàn chủ yếu dùng cột không ngoãm, vách phên, sàn bương. Hiện nay nhiều nơi đã làm nhà khang trang, vững chãi hơn.

Phương tiện vận chuyển: Cơ bản là gùi có dây đeo trên trán, có ách và các loại túi đeo, bộ phận người Khơ Mú làm ruộng dùng thêm sọt gánh.

Quan hệ xã hội: Người Khơ Mú quan hệ chặt chẽ giữa những người đồng tộc và những người láng giềng, nhất là người Thái. Mỗi bản gồm nhiều gia đình thuộc các dòng họ khác nhau. Mỗi họ có trưởng họ. Người dân bản trong bản đã có phân hoá giàu nghèo. Những dòng họ người Khơ Mú đều mang tên thú, chim, cây cỏ... có thể chia làm 3 nhóm tên họ. Nhóm tên thú gồm hổ, chồn, cầy hương... Nhóm tên chim gồm phượng hoàng đất, chìa vôi, cuốc, bìm bịp... Nhóm tên cây gồm guột, rau đớn, dương xỉ, tỏi ... Ngoài ra còn một số họ mang tên vật vô tri như: rọ lợn, môi múc canh...

Cưới xin: Hôn nhân theo nguyên tắc thuận chiếu, đặc biệt trong phạm vi một dòng họ. Trong hôn nhân, nhiều tàn dư mẫu hệ còn tồn tại như tục ở rể, chồng mang họ vợ, hôn nhân anh em vợ, chị em chồng... Ðám cưới được tiến hành qua các khâu dạm hỏi, ở rể, lễ cưới ở bên nhà vợ và lễ đón dâu... Trai gái được tự do tìm hiểu nhưng quyền quyết định do bố mẹ, đặc biệt là ông cậu. Ông cậu là người có ý kiến quyết định tiền thách cưới, đồ sính lễ.

Ma chay: Ðám ma của người Khơ Mú gồm nhiều nghi thức tín ngưỡng. Ðặc biệt bài cúng tiễn hồn người chết kéo dài hàng giờ sau đó mới đem thi hài đi chôn.

Nhà mới: Lên nhà mới là dịp vui của gia đình và cả bản. Chủ nhà thường mổ lợn thiết đãi bà con xóm giềng. Ðây là dịp dân bản trình diễn các sinh hoạt văn nghệ có tính cộng đồng.

vna_potal_dien_bien_doc_dao_sac_mau_khong_gian_van_hoa_cac_cong_dong_dan_toc_trong_le_hoi_hoa_ban_nam_2023_6626009.jpg
Không gian văn hóa truyền thống của đồng bào dân tộc Khơ-mú. Ảnh: Xuân Tiến – TTXVN

Lễ tết: Ngoài tết Nguyên đán ra, người Khơ Mú còn ăn tết cơm mới. Tết được tổ chức sau vụ gặt tháng 10 âm lịch. Ðây là dịp vui của cả bản sau một thời gian lao động mệt nhọc. Tết cơm mới của người Khơ Mú thể hiện hiện sắc thái văn hoá tộc người đậm nét. Họ còn duy trì nhiều nghi lễ liên quan đến nông nghiệp, trồng trọt.

Thờ cúng: Người Khơ Mú quan niệm có 5 loại ma quan trọng nhất là: ma trời, ma đất, ma thuồng luồng, ma tổ tiên và ma nhà. Ðó là các loại ma mang điều lành cho con người nhưng đôi khi giận dữ có thể gây tai hoạ trừng phạt con người.

Ngoài lễ cúng mường, người Khơ Mú còn lễ cúng bản, đặc biệt là lễ cúng ma nhà trong các dịp tết và khi con cháu trong nhà đau ốm. Bàn thờ ma nhà đặt trên gác bếp, còn ông bà thờ ở một gian riêng kín đáo và rất kiêng kỵ đối với người ngoài. Mỗi dòng họ vẫn duy trì tục thờ ma dòng họ với nghi thức và các động tác mang tính đặc trưng riêng.

Lịch: Ngoài theo lịch Thái, người Khơ Mú phổ biến cách tính ngày giờ căn cứ theo bảng cà la để vận dụng trong việc dựng nhà, cưới gả...

Học: Nhiều người biết đọc, viết chữ Thái.

Văn nghệ: Làn điệu dân ca quen thuộc nhiều người ưa thích là Tơm. Làn điệu này mang đậm tính sử thi, trữ tình. Cách hát theo kiểu đối đáp. Người Khơ Mú thích xoè, múa, thổi các loại sáo, các bộ gõ bằng tre, nứa tự tạo, đặc biệt là thổi kèn môi.

Chơi: Trong các ngày lễ tết, trẻ em hay đánh cầu lông làm bằng lông gà, đánh quay và các trò chơi dân gian khác.

Theo cema.gov.vn

Dân tộc Khơ Mú

Có thể bạn quan tâm

Đẩy mạnh tuyên truyền, giảm tảo hôn ở vùng cao

Đẩy mạnh tuyên truyền, giảm tảo hôn ở vùng cao

Tại tỉnh Điện Biên, tình trạng tảo hôn vẫn xảy ra ở một số vùng đồng bào dân tộc thiểu số do điều kiện kinh tế, trình độ dân trí và tập quán lạc hậu. Để từng bước đẩy lùi tình trạng này, các địa phương đang đẩy mạnh tuyên truyền, nâng cao nhận thức cho người dân.

Xây dựng 'xã không ma túy' ở vùng biên

Xây dựng 'xã không ma túy' ở vùng biên

Ma túy từng là nỗi lo thường trực ở nhiều bản làng vùng biên Điện Biên. Bằng sự vào cuộc đồng bộ của chính quyền, lực lượng Công an và người dân, nhiều địa phương đang từng bước xây dựng "xã không ma túy", tạo chuyển biến rõ nét về an ninh trật tự, mang lại cuộc sống bình yên cho đồng bào nơi phên dậu Tổ quốc.

Lào Cai giải bài toán thiếu cán bộ chuyên môn ở cơ sở

Lào Cai giải bài toán thiếu cán bộ chuyên môn ở cơ sở

Sau sáp nhập, chính quyền địa phương hai cấp vận hành theo hướng tinh gọn, nhưng nhiều xã, phường của tỉnh Lào Cai vẫn gặp khó khăn về thiếu cán bộ chuyên môn ở các lĩnh vực trọng yếu như đất đai, y tế, xây dựng. Điều này dẫn đến hiệu quả quản lý chưa cao. Việc giải bài toán thiếu cán bộ chuyên môn đang là yêu cầu đặt ra cho các địa phương.

Điểm tựa nơi phên dậu Tổ quốc

Điểm tựa nơi phên dậu Tổ quốc

Nơi những vùng biên còn nhiều gian khó, mỗi mái nhà mới được dựng lên không chỉ giúp người dân an cư, mà còn góp thêm một điểm tựa để giữ gìn biên cương Tổ quốc.

Vùng cao Điện Biên chủ động ứng phó mùa mưa lũ

Vùng cao Điện Biên chủ động ứng phó mùa mưa lũ

Mùa mưa đã bắt đầu tại tỉnh Điện Biên, kéo theo nguy cơ lũ quét, sạt lở đất ở nhiều địa bàn vùng cao. Trước những diễn biến thời tiết cực đoan, các địa phương đang chủ động triển khai nhiều giải pháp phòng, chống thiên tai, đồng thời đẩy nhanh sắp xếp dân cư khỏi vùng nguy hiểm nhằm bảo đảm an toàn tính mạng và tài sản của người dân.

Sức bật kinh tế của xã vùng biên phía Tây Lâm Đồng

Sức bật kinh tế của xã vùng biên phía Tây Lâm Đồng

Từ một xã biên giới đặc biệt khó khăn, Quảng Trực - xã vùng biên phía Tây tỉnh Lâm Đồng đang từng bước "thay da đổi thịt". Nhờ mạnh dạn chuyển đổi cơ cấu cây trồng, phát huy lợi thế đất đỏ bazan để phát triển cây mắc ca, cà phê gắn với chuỗi liên kết sản xuất và đầu tư hạ tầng, diện mạo vùng biên đang ngày một khởi sắc.

Đồng thuận sắp xếp thôn vùng biên Xứ Lạng

Đồng thuận sắp xếp thôn vùng biên Xứ Lạng

Nhằm tinh gọn bộ máy ở cơ sở và tạo điều kiện thuận lợi cho phát triển kinh tế - xã hội, từ 1.646 thôn, tổ dân phố trước đây, tỉnh Lạng Sơn đã sắp xếp, tinh gọn xuống còn 923 thôn, tổ dân phố. Ở địa phương có đông đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống, đa số người dân đều bày tỏ đồng thuận vì lợi ích lâu dài của việc sắp xếp đơn vị dân cư.

Siết lại công tác lưu trú cho người nước ngoài để phòng chống tội phạm

Siết lại công tác lưu trú cho người nước ngoài để phòng chống tội phạm

Thời gian gần đây, công an tỉnh Lào Cai đã phát hiện một số ổ nhóm, đối tượng người nước ngoài thuê nhà dân, khách sạn, cơ sở lưu trú, chủ yếu trên địa bàn phường Lào Cai để tổ chức hoạt động lừa đảo trên không gian mạng. Thực tế này cho thấy, việc siết chặt quản lý lưu trú, tăng cường các biện pháp nghiệp vụ kiểm tra, giám sát từ cơ sở có người nước ngoài thuê lưu trú là giải pháp then chốt để chủ động nhận diện, ngăn chặn các ổ nhóm tội phạm từ sớm, từ xa.

Phụ nữ Tuyên Quang tích cực học tập nâng cao kỹ năng số

Phụ nữ Tuyên Quang tích cực học tập nâng cao kỹ năng số

Chuyển đổi số đang hiện diện trong mọi mặt của đời sống, từ đô thị đến vùng sâu, vùng xa. Tại Tuyên Quang, nhiều hội viên phụ nữ đang chủ động học tập, nâng cao kỹ năng số để ứng dụng công nghệ vào lao động, sản xuất, kinh doanh và cuộc sống hằng ngày.

Điện Biên nỗ lực trong phòng chống nạn tảo hôn

Điện Biên nỗ lực trong phòng chống nạn tảo hôn

Tảo hôn vẫn là một trong những vấn đề nhức nhối tại nhiều địa bàn vùng cao của tỉnh Điện Biên. Hệ lụy này không chỉ kéo theo đói nghèo, thất nghiệp mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe, tương lai của trẻ em và chất lượng dân số.

Lai Châu - Đánh thức tiềm năng, khơi nguồn cơ hội

Lai Châu - Đánh thức tiềm năng, khơi nguồn cơ hội

Lai Châu - miền đất nơi hội tụ những giá trị khác biệt về vị trí địa chiến lược, tài nguyên thiên nhiên, bản sắc văn hóa và khát vọng phát triển. Với quy hoạch đồng bộ, hạ tầng từng bước hoàn thiện cùng quyết tâm cải thiện môi trường đầu tư, Lai Châu đang mở ra cơ hội mới cho các nhà đầu tư trong hành trình phát triển bền vững.

Lào Cai phân công đảng viên phụ trách giúp đỡ hộ nghèo

Lào Cai phân công đảng viên phụ trách giúp đỡ hộ nghèo

Để góp phần đẩy nhanh quá trình xóa đói, giảm nghèo, Đảng ủy, chính quyền phường Nam Cường (tỉnh Lào Cai) đã phân công đảng viên, cơ quan, đơn vị... trực tiếp phụ trách, giúp đỡ từng hộ gia đình phát triển kinh tế, vươn lên thoát nghèo.

Chạm công nghệ - mở tương lai

Chạm công nghệ - mở tương lai

Phát huy tinh thần xung kích, sáng tạo, tuổi trẻ Lai Châu đang tích cực tham gia xây dựng chính quyền số, xã hội số và phát triển kinh tế số. Những việc làm thiết thực của đoàn viên, thanh niên góp phần thúc đẩy chuyển đổi số, xây dựng quê hương ngày càng văn minh, hiện đại.

Vĩnh Long: Đảm bảo vùng nguyên liệu bưởi da xanh xuất khẩu

Vĩnh Long: Đảm bảo vùng nguyên liệu bưởi da xanh xuất khẩu

Lô bưởi da xanh đầu tiên của Vĩnh Long vừa chinh phục thị trường Australia, mở thêm cơ hội xuất khẩu cùng cánh cửa chính ngạch sang Trung Quốc. Đây là động lực để địa phương đẩy mạnh xây dựng vùng nguyên liệu đạt chuẩn, nâng cao chất lượng và giá trị cho loại trái cây đặc sản.

Nâng cao giá trị và thương hiệu khóm Tắc Cậu

Nâng cao giá trị và thương hiệu khóm Tắc Cậu

Để giải bài toán tiêu thụ cho hàng triệu trái khóm Tắc Cậu đang rớt giá, bà con An Giang đã tự mở lối đi riêng bằng cách khôi phục nghề làm bánh truyền thống. Dù còn nhiều khó khăn về máy móc, những nỗ lực tự thân này đang thắp lên hy vọng đổi đời cho nông sản địa phương nơi đây.

Tái hiện nghi thức sinh hoạt văn hóa truyền thống của dân tộc Chăm

Tái hiện nghi thức sinh hoạt văn hóa truyền thống của dân tộc Chăm

Những nghi lễ tín ngưỡng, lễ hội và phong tục truyền thống đặc sắc của đồng bào Chăm được tái hiện sinh động tại Ngày hội Văn hóa dân tộc Chăm lần thứ VI. Sự kiện góp phần tôn vinh, lan tỏa và gìn giữ những giá trị văn hóa đặc sắc của cộng đồng Chăm.

Nghề thêu thủ công giúp phụ nữ vùng cao tăng thu nhập

Nghề thêu thủ công giúp phụ nữ vùng cao tăng thu nhập

Những năm gần đây, nhiều phụ nữ tại xã Khun Há (Lai Châu) có thêm thu nhập ổn định từ nghề thêu thủ công. Không chỉ tranh thủ được thời gian nông nhàn, mà công việc này còn góp phần thay đổi nhận thức của người phụ nữ vùng cao trong phát triển kinh tế hộ gia đình.

Cao Bằng: Hàng trăm nhà dân bị ngập và cô lập trong mưa lũ

Cao Bằng: Hàng trăm nhà dân bị ngập và cô lập trong mưa lũ

Mưa lũ kéo dài tại Cao Bằng khiến hàng trăm nhà dân bị ngập, nhiều tuyến giao thông sạt lở, hàng trăm héc-ta hoa màu hư hại. Khi nước bắt đầu rút, người dân khẩn trương khắc phục hậu quả, trong khi nguy cơ thiên tai vẫn còn hiện hữu.

Lớp học chuyển đổi số đặc biệt nơi biên cương

Lớp học chuyển đổi số đặc biệt nơi biên cương

Mang nhịp sống công nghệ đến gần hơn với trẻ em vùng khó khăn, đó là câu chuyện đang diễn ra tại lớp học "chuyển đổi số" đặc biệt của Đồn Biên phòng Vĩnh Hải, thành phố Cần Thơ trong mùa hè này. Những học viên nhỏ tuổi đến đây đa phần đều có hoàn cảnh khó khăn.