Những năm qua, giáo dục tại các xã biên giới của tỉnh Tây Ninh đã có nhiều chuyển biến tích cực khi mạng lưới trường lớp ngày càng hoàn thiện, tỷ lệ huy động học sinh đến trường được duy trì ở mức cao, chất lượng giáo dục từng bước nâng lên. Tuy nhiên, vẫn còn đó không ít “điểm nghẽn” về điều kiện kinh tế, cơ sở vật chất và nguồn lực đầu tư đòi hỏi sớm được tháo gỡ nhằm phát triển nguồn nhân lực, giữ dân và giữ vững vùng biên giới.
Không chỉ là xây thêm trường lớp
Khánh Hưng là một trong những xã biên giới của tỉnh Tây Ninh, có đường biên giới dài gần 28,5 km tiếp giáp Campuchia. Địa bàn rộng, dân cư phân tán, đời sống người dân chủ yếu dựa vào sản xuất nông nghiệp theo mùa vụ. Trong điều kiện ấy, việc phát triển giáo dục luôn là nhiệm vụ nhiều thách thức.
Dẫu vậy, những năm gần đây, giáo dục địa phương đã đạt được nhiều kết quả tích cực. Năm học 2025 - 2026 vừa qua, kết quả lớn nhất của xã Khánh Hưng là mạng lưới trường học đã phủ kín các cấp học. Xã hiện có 3 trường mầm non, 1 trường tiểu học, 2 trường liên cấp tiểu học và trung học cơ sở đều đạt chuẩn quốc gia mức độ 1; 1 trường trung học cơ sở và trung học phổ thông trực thuộc Sở Giáo dục và Đào tạo nằm trên địa bàn xã, tạo điều kiện rất thuận lợi cho con em học tập lên cấp trung học phổ thông. Cơ sở vật chất các trường được đầu tư khang trang, bảo đảm việc dạy học 2 buổi/ngày, góp phần giảm khó khăn cho phụ huynh. Trang thiết bị phục vụ công tác quản lý và giảng dạy như phòng Tin học, phòng ngoại ngữ được trang bị đầy đủ.
Năm học 2025-2026, toàn xã có 2.219 học sinh các cấp. Tỷ lệ hoàn thành chương trình tiểu học đạt 99,23%, trung học cơ sở đạt 99,35%; duy trì sĩ số ở tất cả các cấp học đạt 100%. Công tác chuyển đổi số trong trường học cũng được đẩy mạnh với 100% trường ứng dụng hồ sơ điện tử, học bạ số và các phần mềm quản lý.
Tuy nhiên, thực tiễn vẫn còn nhiều khó khăn. Theo báo cáo của UBND xã Khánh Hưng, địa phương vẫn còn nhiều hộ dân có hoàn cảnh khó khăn, thu nhập phụ thuộc vào nông nghiệp, đời sống bấp bênh. Nhiều học sinh cần được hỗ trợ về phương tiện đến trường, bảo hiểm y tế và các chính sách an sinh giáo dục; trong khi nguồn lực xã hội hóa còn hạn chế.
Học sinh xã biên giới Tân Hoà chăm ngoan trong điều kiện còn nhiều khó khăn.
Đây cũng là thực trạng chung ở nhiều địa bàn biên giới của tỉnh. Dù các chính sách hỗ trợ học sinh vùng khó khăn đã được triển khai, nhưng nguy cơ học sinh bỏ học vì điều kiện kinh tế vẫn luôn hiện hữu.
Một điểm nghẽn khác là cơ sở vật chất và hạ tầng giáo dục chưa thật sự đồng bộ. Nhiều trường học đã được đầu tư nhưng vẫn thiếu phòng chức năng, thiết bị dạy học hiện đại, hạ tầng công nghệ thông tin và không gian phục vụ các hoạt động STEM. Việc triển khai chuyển đổi số trong giáo dục ở vùng biên cũng gặp khó khăn do nguồn lực đầu tư còn hạn hẹp. Đặc biệt, mô hình bán trú được xem là giải pháp hiệu quả đối với học sinh vùng biên nhưng ở một số nơi vẫn chưa có đủ điều kiện để tổ chức đồng bộ. Nhiều trường liên cấp còn thiếu nhà ăn, bếp ăn và các công trình phụ trợ phục vụ học sinh ở lại trường cả ngày.
Theo UBND xã Khánh Hưng, những điểm nghẽn này xuất phát từ đặc thù kinh tế thuần nông, nguồn ngân sách đầu tư còn hạn chế, công tác xã hội hóa chưa bền vững và việc lồng ghép các chương trình mục tiêu quốc gia vào phát triển hạ tầng giáo dục đôi lúc chưa linh hoạt, kịp thời.
Cần những giải pháp mang tính đột phá
Lãnh đạo xã biên giới Khánh Hưng đi kiểm tra cơ sở vật chất trường lớp trước thềm năm học mới 2026-2027.
Từ thực tiễn địa phương, lãnh đạo xã Khánh Hưng xác định các giải pháp trọng tâm gồm bảo đảm điều kiện học tập cho học sinh thông qua mở rộng chính sách an sinh, huy động nguồn lực hỗ trợ học sinh nghèo, nâng cấp bếp ăn bán trú và từng bước triển khai bán trú tại tất cả các trường trên địa bàn.
Theo Phó Chủ tịch UBND xã Khánh Hưng Lê Minh Ngọc, địa phương cũng tập trung nâng cao chất lượng giáo dục gắn với chuyển đổi số, đầu tư phòng máy tính, không gian STEM và bồi dưỡng kỹ năng công nghệ thông tin cho giáo viên. Đặc biệt, Khánh Hưng xác định đào tạo nguồn nhân lực tại chỗ là giải pháp đột phá, tập trung trang bị cho học sinh kiến thức về nông nghiệp công nghệ cao, nông nghiệp số, cơ giới hóa sản xuất và kinh tế biên mậu, gắn hướng nghiệp với nhu cầu phát triển của địa phương.
Để thực hiện mục tiêu này, địa phương kiến nghị tỉnh và ngành giáo dục ưu tiên nguồn lực đầu tư hạ tầng số, phòng STEM, nhà ăn bán trú, đồng thời hỗ trợ xây dựng các chương trình đào tạo nghề đặc thù cho học sinh vùng biên, tạo điều kiện để các em lập nghiệp ngay trên quê hương mình.
Các chuyên gia giáo dục cho rằng, đối với vùng biên giới, việc nâng cao chất lượng giáo dục không thể chỉ dừng ở xây thêm trường lớp mà cần một chiến lược tổng thể gồm hạ tầng, đội ngũ giáo viên, chính sách an sinh và định hướng phát triển nguồn nhân lực phù hợp với đặc thù từng địa phương.
Nhận diện rõ những thách thức đó, ngành giáo dục Tây Ninh đang xây dựng lộ trình đầu tư quy mô lớn cho giai đoạn 2026-2030. Theo Sở Giáo dục và Đào tạo, tổng nguồn kinh phí dự kiến tham mưu đầu tư cho giáo dục trong giai đoạn này khoảng 6.856 tỷ đồng. Trong đó, hơn 2.454 tỷ đồng dành cho xây dựng phòng học, phòng chức năng khối tiểu học và trung học cơ sở; 1.515 tỷ đồng dành cho thiết bị dạy học phổ thông; gần 1.500 tỷ đồng đầu tư cho giáo dục mầm non cùng nhiều hạng mục khác nhằm hoàn thiện hệ thống cơ sở vật chất toàn ngành.
Tây Ninh chú trọng đầu tư về giáo dục để không còn khoảng cách giữa đô thị và vùng biên giới.
Đặc biệt, Tây Ninh đang chuẩn bị đầu tư, nâng cấp và mở rộng 19 trường tiểu học và trung học cơ sở tại các xã biên giới để tổ chức bán trú, học hai buổi/ngày với tổng mức đầu tư dự kiến khoảng 1.669 tỷ đồng. Đây được xem là một trong những dự án trọng điểm nhằm tạo bước đột phá cho giáo dục vùng biên trong giai đoạn tới.
Hiện công tác chuẩn bị đầu tư cơ bản đã hoàn thành và ngành giáo dục đang chờ Trung ương xem xét việc điều chỉnh mô hình từ nội trú sang bán trú để phù hợp với điều kiện thực tế và nguồn vốn đầu tư.
Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Tây Ninh Nguyễn Quang Thái cho biết, một trong 10 nhiệm vụ trọng tâm của năm học 2026-2027 là ưu tiên đầu tư cơ sở vật chất, xây dựng trường chuẩn quốc gia và bảo đảm công bằng trong tiếp cận giáo dục. Theo đó, ngành sẽ tiếp tục triển khai các đề án hỗ trợ cơ sở vật chất gắn với xây dựng trường chuẩn quốc gia; rà soát phòng học, phòng bộ môn, thư viện, nhà vệ sinh, nước sạch, thiết bị và hạ tầng số để bổ sung những tiêu chí còn thiếu. Đồng thời, ngành tập trung tháo gỡ các vướng mắc liên quan đến đất đai, giải phóng mặt bằng, nguồn vốn và tiến độ để sớm triển khai các dự án trường học tại khu vực biên giới.
Bên cạnh đầu tư cơ sở vật chất, ngành giáo dục cũng xác định việc thực hiện đầy đủ các chính sách miễn giảm học phí, hỗ trợ chi phí học tập, sách giáo khoa, bữa ăn bán trú và các chính sách an sinh giáo dục là giải pháp quan trọng để giữ chân học sinh đến trường, đặc biệt là học sinh vùng biên giới, học sinh khuyết tật, con em công nhân và các nhóm có nguy cơ bỏ học.
Trong bối cảnh Tây Ninh đang đẩy mạnh phát triển kinh tế cửa khẩu, logistics, nông nghiệp công nghệ cao và các khu công nghiệp, việc đầu tư cho giáo dục vùng biên nhằm nâng cao dân trí, đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cho tương lai./.
