Sở hữu điều kiện tự nhiên “ôn đới trong lòng nhiệt đới”, là khu du lịch nổi tiếng trong và ngoài nước, phường Sa Pa (tỉnh Lào Cai) có rất nhiều lợi thế phát triển nông nghiệp hàng hóa đặc hữu với giá trị kinh tế cao. Tuy vậy, những năm qua, lợi thế này chưa được khai thác tương xứng với tiềm năng và nhu cầu thị trường.
Người dân địa phương thu hoạch tía tô trắng.
Sau khi sắp xếp lại đơn vị hành chính, địa phương triển khai nhiều giải pháp nhằm nâng tầm giá trị nông sản, xây dựng thương hiệu gắn với chỉ dẫn địa lý, hướng tới hiện thực hóa tầm nhìn “Sa Pa xanh - nông nghiệp sạch - du lịch bền vững”.
Thị trường tiềm năng
Với lợi thế là trung tâm du lịch - dịch vụ của toàn vùng, phường Sa Pa có tốc độ tăng trưởng du lịch mạnh mẽ, là thị trường tiềm năng rất lớn cho tiêu thụ nông sản và phát triển du lịch nông nghiệp.
Tại Sa Pa, không khó để bắt gặp những mô hình nông nghiệp đặc trưng: rau công nghệ cao, su su leo giàn, cây ăn quả ôn đới..., trong đó, nhiều mô hình chất lượng cao, hướng tới nhóm khách hàng khó tính, làm quà tặng, đặc sản phục vụ du lịch.
Những năm qua, Hợp tác xã rau quả Thắng Lợi đã tạo được chỗ đứng vững trên thị trường nhờ sản phẩm rau, quả được trồng và chăm sóc theo hướng nông nghiệp hữu cơ. Bà Đỗ Thị Kim Dung, Giám đốc Hợp tác xã chia sẻ, ngay từ khi thành lập, Hợp tác xã đã định hướng phát triển theo hướng sản xuất nông nghiệp công nghệ cao, kết hợp với phát triển du lịch; trong đó, sản phẩm chủ lực là trồng dâu tây và cà chua kết hợp với dịch vụ cho khách du lịch thăm quan”.
Đến thời điểm này, Hợp tác xã rau quả Thắng Lợi đã đầu tư gần 8 tỷ đồng, xây dựng 2,5 ha nhà lưới để sản xuất các sản phẩm nông nghiệp chất lượng cao, như: dâu tây, dưa lưới, cà chua, dưa pepino, dưa chuột… Hợp tác xã cũng tạo việc làm ổn định cho hơn 10 công nhân, với thu nhập trung bình khoảng 7 triệu đồng/người/tháng.
Nấm hương là một trong những sản phẩm đặc hữu nổi tiếng của Sa Pa. Công ty TNHH Nấm Linh Hương đã xây dựng mô hình sản xuất nấm hương hữu cơ gắn với định hướng nông nghiệp xanh, tuần hoàn và bền vững thông qua quản lý và vận hành quy trình sản xuất: không sử dụng hoá chất từ khâu sản xuất đến bảo quản; bảo vệ nguồn nước, không khí; công nghệ sạch; tuân thủ các chuẩn an toàn. Chính vì thế, nấm sản xuất đến đâu bán hết đến đó.
Ông Hà Mạnh Phong, Giám đốc Công ty cho biết, hiện, Công ty đã có sản phẩm nấm hương tươi, khô với chất lượng cao về dinh dưỡng, có tính dược lí hỗ trợ sức đề kháng cơ thể, ức chế tế bào tiền ung thư. "Sản phẩm đáp ứng được thị trường cho phân khúc khách hàng khó tính yêu cầu cao về chất lượng và an toàn vệ sinh thực phẩm".
Theo Chủ tịch UBND phường Sa Pa Tô Ngọc Liễn, hiện, phường có hơn 10 doanh nghiệp, hợp tác xã và khoảng 100 hộ gia đình đầu tư sản xuất nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao, với doanh thu bình quân đạt 1,4 tỷ đồng/ha/năm, lợi nhuận khoảng 520 triệu đồng/ha/năm.
Cùng với đó, Phường đang duy trì 5 nhãn hiệu tập thể gắn với địa danh Sa Pa là: Rau an toàn Sa Pa, Su su Sa Pa, Cá nước lạnh Sa Pa, hoa Sa Pa, Nấm hương Sa Pa; có 29 sản phẩm OCOP (Chương trình mỗi xã một sản phẩm), trong đó 2 sản phẩm đạt OCOP 5 sao cấp Trung ương. Giá trị sản xuất bình quân đạt khoảng 160 triệu đồng/ha đất trồng trọt và nuôi trồng thủy sản.
Ngoài ra, trên địa bàn còn có 2 Trung tâm nghiên cứu: Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển cây ôn đới và Trung tâm Nghiên cứu cá nước lạnh đều triển khai các mô hình thí điểm cho người dân và du khách tham quan, trải nghiệm, góp phần quảng bá và giới thiệu sản phẩm nông nghiệp.
Tuy nhiên, theo lãnh đạo phường Sa Pa, bên cạnh những thuận lợi, Sa Pa đang tồn tại những thách thức là điểm nghẽn không nhỏ trong sản xuất nông nghiệp hữu cơ và xây dựng liên kết chuỗi giá trị nông nghiệp.
Hợp tác xã Sapa Secrets tạo việc làm thường xuyên cho 15 lao động địa phương với mức thu nhập từ 7 - 9 triệu/tháng.
Gỡ điểm nghẽn bằng nông nghiệp thông minh
Vấn đề thương hiệu và lòng tin đang là một thách thức lớn với lĩnh vực nông nghiệp và du lịch Sa Pa. Các sản phẩm nông sản đặc trưng của Sa Pa như cá hồi, rau ôn đới, nấm hương, dược liệu của người Dao Đỏ... đều có tiềm năng lớn để xây dựng thương hiệu mạnh. Tuy nhiên, tình trạng sản phẩm giả mạo, nhái nhãn mác tràn lan đã làm tổn hại nghiêm trọng đến giá trị thương hiệu chung. Ông Tô Ngọc Liễn, Chủ tịch UBND phường Sa Pa cho biết điều này làm du khách hoang mang về nguồn gốc, chất lượng sản phẩm, ảnh hưởng xấu đến uy tín và thương hiệu du lịch Sa Pa.
Ngoài ra sản xuất nông nghiệp tại Sa Pa còn nhỏ lẻ, manh mún; chất lượng nông sản chưa đồng đều. Ứng dụng khoa học - công nghệ, đặc biệt trong sản xuất nông nghiệp hàng hóa hữu cơ, còn hạn chế; toàn phường mới có khoảng 1,5 ha diện tích sản xuất hữu cơ.
Trước thực trạng đó, việc đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, số hóa nông nghiệp đang được chính quyền phường Sa Pa coi là giải pháp căn cơ nhằm phát triển nông nghiệp hàng hóa theo hướng hữu cơ gắn với phát triển du lịch bền vững.
Với việc đặt mục tiêu tăng tỷ lệ ứng dụng công nghệ cao trong sản xuất nông nghiệp lên ít nhất 30% diện tích canh tác vào năm 2030, Chủ tịch UBND phường Sa Pa khẳng định: Việc xây dựng một Hệ sinh thái du lịch - nông nghiệp hữu cơ, thông minh không chỉ là một chiến lược phát triển mà còn là một cam kết về tính bền vững và trách nhiệm đối với cộng đồng và môi trường.
Theo đó, Sa Pa sẽ xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu số về sản phẩm OCOP, tích hợp mã QR để truy xuất nguồn gốc và quảng bá trên các nền tảng trực tuyến, đặc biệt cho các sản phẩm như: rượu “Sâu chua mỹ tửu”, nấm các loại, dâu tây và hoa các loại, hướng tới thị trường trong nước và quốc tế.
Điều này được kỳ vọng sẽ giải quyết triệt để điểm nghẽn về lòng tin, xây dựng thương hiệu “Hữu cơ Sa Pa” dựa trên bằng chứng cụ thể. Các sản phẩm có truy xuất nguồn gốc rõ ràng sẽ có giá trị cao hơn, mang lại lợi ích kinh tế trực tiếp và công bằng cho những người nông dân chân chính.
Ngoài ra, việc ứng dụng công nghệ số trong quảng bá sản phẩm qua các nền tảng thương mại điện tử và mạng xã hội đang được Sa Pa đặc biệt chú trọng. Chị Chảo Thị Yến, Giám đốc Hợp tác xã Tri thức - Bản địa Goong, người sáng tạo nội dung số, là một trong những tấm gương khởi nghiệp thành công từ việc truyền cảm hứng trong việc kinh doanh, livestream bán các mặt hàng đặc sản của người Dao như: nông sản, dược liệu, bài thuốc… qua mạng xã hội.
Chị Chảo Thị Yến chia sẻ, quá trình khởi nghiệp với các nông sản địa phương, khó khăn lớn nhất vẫn là yếu tố con người. Do đó, Hợp tác xã đang tập trung đào tạo nội bộ và gửi nhân sự đi học các khóa chuyên sâu về thương mại điện tử, truyền thông số. “Mục tiêu của chúng tôi không chỉ là bán nông sản, mà còn đưa hình ảnh bản làng, con người, và văn hóa địa phương lên các nền tảng số, để từ đó mở ra thị trường tiêu thụ rộng lớn hơn cho nông dân”, chị Chảo Thị Yến cho biết.
Sa Pa sẽ tổ chức các khóa đào tạo về chuyển đổi số, sử dụng công nghệ trong sản xuất cho 80% nông dân và các hợp tác xã trên địa bàn; tăng cường quảng bá sản phẩm cho nông dân và các hợp tác xã. Địa phương có chính sách hỗ trợ các hợp tác xã và hộ sản xuất tiếp cận nguồn vốn vay ưu đãi để đầu tư vào công nghệ sản xuất nấm, dâu tây, hoa và chưng cất rượu hiện đại; phối hợp với các viện nghiên cứu, doanh nghiệp trong nước và quốc tế để chuyển giao công nghệ cao như công nghệ tưới nhỏ giọt, nhà lưới, nuôi trồng nấm trong môi trường bán tự nhiên và sản xuất rượu theo quy trình an toàn thực phẩm./.
