Từng bước chuẩn hóa hệ thống trường phổ thông nội trú biên giới

Ngày mai (19/3), Lễ khởi công, động thổ đồng loạt các trường phổ thông nội trú ở các xã biên giới còn lại sẽ được tổ chức tại 17 tỉnh, thành phố. Dự kiến, có 121 trường phổ thông nội trú liên cấp sẽ khởi công trong đợt này.

Giữa địa hình đồi núi chia cắt, giao thông trắc trở, những đại công trường đang ngày đêm bứt tốc nhằm góp phần tạo nên diện mạo mới cho giáo dục, hướng tới mục tiêu nâng cao chất lượng đời sống nhân dân vùng biên giới, góp phần giữ gìn chủ quyền lãnh thổ quốc gia từ gốc rễ là con người.

Mô hình điểm, mang tính hình mẫu và có sức lan tỏa

Thực hiện chủ trương của Bộ Chính trị về xây dựng trường phổ thông nội trú biên giới, trong năm 2025, 108 trường nội trú ở các xã biên giới đã được khởi công. Theo báo cáo của Bộ Giáo dục và Đào tạo, đến nay, có 1 trường đã khánh thành, đưa vào sử dụng; 1 trường đã hoàn thành thi công phần thô và đang triển khai thi công phần hoàn thiện; khoảng 20-25 trường đã chuyển bước thi công tầng 3 và tiến tới hoàn thành thi công phần thô. Trên 70 trường đang thi công tầng 1, tầng 2 phần thô. Một số ít trường còn lại đang tập trung thi công phần móng và tầng 1. Bộ Giáo dục và Đào tạo đang tiếp tục phối hợp chặt chẽ, đôn đốc các địa phương đẩy nhanh tiến độ thi công và kịp thời tháo gỡ những vướng mắc, khó khăn, bảo đảm hoàn thành trước năm học 2026-2027.

Quyền Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn chia sẻ: Chủ trương xây dựng trường phổ thông dân tộc nội trú liên cấp là minh chứng cho sự quan tâm đặc biệt của lãnh đạo Đảng, Nhà nước và Chính phủ. Đặc biệt, cá nhân đồng chí Tổng Bí thư Tô Lâm đã dành sự quan tâm sâu sắc, chỉ đạo hết sức sát sao và quyết liệt để Bộ Giáo dục và Đào tạo cùng các bộ, ngành, địa phương tổ chức thực hiện dự án này.

Đây là sự quan tâm thiết thực nhằm giúp học sinh ở vùng biên giới vốn gặp rất nhiều khó khăn trong việc đi lại có điều kiện học tập nội trú. Các em sẽ được hưởng các chế độ chính sách, được học tập tập trung cùng học sinh từ nhiều dân tộc khác nhau trong điều kiện đầy đủ về cơ sở vật chất, ăn ở, sinh hoạt và có sự đồng hành của đội ngũ thầy cô giáo. Điều này mang lại cơ hội tiếp cận nền giáo dục có chất lượng, giúp các em phát triển toàn diện, góp phần thu hẹp khoảng cách giáo dục giữa các vùng miền, trước hết là tại các xã biên giới.

Theo Quyền Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn, thực tiễn triển khai thời gian qua cho thấy, việc xây dựng trường học ở vùng biên giới gặp rất nhiều khó khăn: từ việc tìm quỹ đất đủ diện tích, vận chuyển nguyên vật liệu, đến việc huy động đội ngũ nhân công có năng lực thiết kế, thi công. Trong bối cảnh đó, nhờ sự vào cuộc của các lực lượng vũ trang, đặc biệt là Công an và Quân đội, nơi nào có sự tham gia của lực lượng công an, quân đội thì việc triển khai diễn ra rất nhanh chóng và hiệu quả.

Các địa phương cũng đã linh hoạt, sáng tạo trong việc áp dụng chủ trương để thiết kế trường lớp phù hợp với đặc điểm địa hình, văn hóa và quy mô học sinh của từng vùng. Điều này giúp các công trình đáp ứng sát nhất yêu cầu thực tế, vừa tiết kiệm, hiệu quả, vừa bảo đảm tiêu chuẩn chất lượng.

Bên cạnh đó, Bộ Giáo dục và Đào tạo đánh giá cao năng lực huy động nguồn lực xã hội hóa của các địa phương. Dù dự án được ngân sách Trung ương hỗ trợ, nhiều địa phương vẫn chủ động bố trí thêm ngân sách địa phương hoặc kêu gọi sự đóng góp từ xã hội để xây dựng thêm các ngôi trường tương tự mà không cần sử dụng ngân sách nhà nước. Đó là những kinh nghiệm quý báu, rất đáng hoan nghênh để các địa phương khác học tập và áp dụng trong giai đoạn tiếp theo.

Quyền Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn khẳng định: Hệ thống trường nội trú sẽ là một mô hình điểm, mang tính hình mẫu và có sức lan tỏa. Thực tế thời gian qua, nhiều địa phương đã dựa trên thiết kế mẫu này để tự triển khai xây dựng các trường phổ thông khác. Theo đúng chủ trương, trước mắt là ưu tiên hoàn thiện mô hình này tại các xã biên giới, sau đó sẽ tiến dần đến các khu vực không giáp biên nhưng có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn. Với lộ trình đó, trong điều kiện ngân sách cho phép, chúng ta sẽ từng bước chuẩn hóa hệ thống trường phổ thông trên cả nước, tạo điều kiện tối đa để học sinh có môi trường ăn ở, học hành, phát triển toàn diện, đúng như mục tiêu căn bản mà nền giáo dục đặt ra.

Để đảm bảo chất lượng dạy và học tại các trường phổ thông nội trú, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban hành Thông tư quy định Điều lệ trường phổ thông dân tộc nội trú. Trong đó, quy định rõ về tổ chức bộ máy, đội ngũ giáo viên, đồng thời hướng dẫn các địa phương trong việc điều động, bố trí, đào tạo và bồi dưỡng nhằm bảo đảm trường lớp có đủ giáo viên đạt chuẩn.

Bộ cũng đã tham mưu và đang trình Chính phủ dự thảo Nghị định quy định về chế độ, chính sách liên quan. Theo đó, đội ngũ giáo viên giảng dạy tại các trường nội trú này sẽ được hưởng chế độ ưu đãi cao nhất trong khối các trường chuyên biệt. Không chỉ vậy, tại các dự án trường nội trú mới, điều kiện cơ sở vật chất dành cho giáo viên rất được chú trọng, khu nhà công vụ còn được thiết kế để đáp ứng nhu cầu sinh hoạt cho cả gia đình họ. Đây là một điều kiện thuận lợi để thu hút các giáo viên giỏi yên tâm công tác và gắn bó lâu dài.

Vượt khó đưa các dự án về đích đúng tiến độ

Chia sẻ kinh nghiệm từ thực tiễn triển khai Trường phổ thông nội trú liên cấp Tiểu học và Trung học Cơ sở xã Si Pa Phìn (Điện Biên), ngôi trường đầu tiên hoàn thành trong tổng số 248 trường học xây dựng cho các xã biên giới trên cả nước, Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Điện Biên cho biết: Trường phổ thông nội trú liên cấp xã Si Pa Phìn được khánh thành ngày 31/1/2026 với quy mô hiện đại, đồng bộ, tổng mức đầu tư hơn 200 tỷ đồng. Công trình gồm hệ thống lớp học, khu ở nội trú, nhà ăn và các hạng mục phụ trợ, đáp ứng nhu cầu học tập, sinh hoạt cho hơn 1.000 học sinh dân tộc thiểu số tại địa bàn biên giới đặc biệt khó khăn.

Ngay từ giai đoạn chuẩn bị, tỉnh Điện Biên đã tiến hành khảo sát kỹ nhu cầu học tập, nội trú của học sinh trên địa bàn. Trên cơ sở đó, nhà trường được quy hoạch với 31 lớp học, trong đó tỷ lệ học sinh có nhu cầu nội trú chiếm gần 74% tổng số học sinh toàn xã. Đây được xem là yếu tố then chốt giúp trường nhanh chóng đi vào vận hành ổn định ngay khi thành lập.

Một nội dung trọng tâm được Điện Biên chia sẻ là phương án sắp xếp, phân luồng học sinh khi thành lập trường phổ thông nội trú liên cấp. Việc tuyển sinh không thực hiện tràn lan mà dựa trên sự phân bổ hợp lý từ các trường phổ thông hiện có, bảo đảm quy mô trường mới theo kế hoạch, đồng thời hạn chế xáo trộn lớn trong mạng lưới trường lớp.

Đối với học sinh chưa được tiếp nhận ngay vào trường phổ thông nội trú liên cấp, địa phương tiếp tục bố trí học tại các cơ sở giáo dục hiện hữu và bảo đảm đầy đủ các chế độ bán trú, hỗ trợ theo quy định. Nguyên tắc xuyên suốt là bảo đảm quyền được học tập của mọi học sinh, ưu tiên nhóm học sinh ở xa trường, hoàn cảnh khó khăn, các bản giáp biên giới.

Bên cạnh cơ sở vật chất, công tác nhân sự được xác định là yếu tố quyết định sự ổn định khi vận hành trường mới. Việc điều động giáo viên ưu tiên đội ngũ tại chỗ, có trình độ, kinh nghiệm phù hợp, được thực hiện trên cơ sở lấy ý kiến phụ huynh, giáo viên và cộng đồng, tạo sự đồng thuận trong quá trình triển khai.

Theo Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Điện Biên, những kết quả bước đầu tại Trường phổ thông nội trú liên cấp Tiểu học và Trung học Cơ sở xã Si Pa Phìn cho thấy, chủ trương xây dựng các trường nội trú liên cấp tại xã biên giới là hướng đi đúng đắn, mang tính chiến lược, lâu dài, cần tiếp tục được hoàn thiện và nhân rộng trong thời gian tới.

Từ thực tế thi công, các địa phương cũng nêu lên những khó khăn lớn khi triển khai xây dựng các công trình trường học này, đó là nguồn vốn, nhân lực và đặc biệt là điều kiện tự nhiên khắc nghiệt và hạ tầng giao thông hạn chế.

Ông Mạc Quang Dũng, Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Lai Châu cho biết: Quá trình triển khai xây dựng trường nội trú liên cấp ở Lai Châu còn gặp không ít khó khăn, nhất là về nguồn vốn, nhân công và vật liệu xây dựng. Năm 2025, ngân sách Trung ương mới bố trí cho Lai Châu 196 tỷ đồng, chỉ đạt khoảng 15% tổng mức đầu tư. Hiện còn thiếu 784.801 tỷ đồng vốn ngân sách Trung ương cho 4 trường đang thi công. Trên cơ sở đó, tỉnh Lai Châu đã đề nghị Trung ương sớm bổ sung đủ nguồn vốn còn thiếu để bảo đảm hoàn thành đồng bộ các trường khởi công năm 2025 trước năm học 2026–2027.

Tỉnh Tuyên Quang cũng đang đẩy nhanh việc xây dựng các trường nội trú liên cấp vùng biên và tích cực chuẩn bị các điều kiện để khởi công xây dựng các trường phổ thông nội trú còn lại theo chủ trương.

Khi trực tiếp kiểm tra thực địa để xây dựng các trường phổ thông nội trú liên cấp Tiểu học và Trung học Cơ sở trên địa bàn các xã: Sà Phìn, Đồng Văn, Lũng Cú, Chủ tịch UBND tỉnh Tuyên Quang Phan Huy Ngọc yêu cầu đơn vị khảo sát và các cơ quan chuyên môn cần rà soát kỹ các phương án lựa chọn vị trí xây dựng; tiến hành thăm dò địa chất, đánh giá đầy đủ điều kiện nền đất; lựa chọn địa điểm bảo đảm an toàn, đáp ứng yêu cầu lâu dài trong quá trình sử dụng. Bởi địa hình các xã này đều thuộc khu vực cao nguyên đá, địa hình dốc, nhiều đá tai mèo, kết cấu địa chất phức tạp, quỹ đất dành cho xây dựng hạn chế, tiềm ẩn nguy cơ sạt lở, sụt lún nếu không được khảo sát, đánh giá kỹ lưỡng trước khi triển khai.

Ông Phan Huy Ngọc, Chủ tịch UBND tỉnh Tuyên Quang khẳng định: Việc xây dựng các trường nội trú liên cấp tại các xã biên giới không chỉ dừng lại ở những viên gạch, bao xi măng. Đó là sự đầu tư vào "con người". Khi các em học sinh Tiểu học và Trung học Cơ sở được nuôi dưỡng, học tập trong môi trường nội trú khang trang, khoảng cách về chất lượng giáo dục giữa miền xuôi và miền ngược sẽ dần được thu hẹp. Đây chính là cơ sở quan trọng để tỉnh Tuyên Quang sớm hoàn thiện hệ thống trường lớp, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và tạo tiền đề vững chắc cho sự phát triển kinh tế – xã hội bền vững tại các địa bàn đặc biệt khó khăn./.