Xã Dũng Tiến, tỉnh Phú Thọ là xã vùng sâu, vùng xa, kinh tế đặc biệt khó khăn, chủ yếu nguồn thu từ phát triển, sản xuất nông nghiệp. Toàn xã có trên 4.200 hộ (khoảng 20.000 nhân khẩu) nhưng tình trạng thiếu nước sinh hoạt chiếm hơn 30%. Ngoài ra, việc thiếu nước tưới tiêu ảnh hưởng trực tiếp đến vụ mùa hàng năm. Cuộc sống, sinh kế của người dân nơi đây vì thế gặp không ít khó khăn, cần sự quan tâm, hỗ trợ kịp thời.
Người dân "khát nước"
Tình trạng thiếu nước sinh hoạt và nước tưới tiêu đang diễn ra nghiêm trọng tại xã vùng cao Dũng Tiến, gây ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống và sản xuất của người dân. Do địa hình đồi núi cao, nguồn nước phụ thuộc chủ yếu vào các khe suối và nước mưa, nên vào mùa khô, nhiều điểm cấp nước bị cạn kiệt. Không ít hộ dân phải đi xa nhiều km để gùi nước hoặc phải mua ống nhựa kéo nước về phục vụ sinh hoạt hằng ngày.
Thiếu nước cũng tác động lớn đến sản xuất nông nghiệp. Nhiều diện tích lúa, ngô, rau màu không đủ nước tưới, cây trồng sinh trưởng kém, năng suất giảm. Một số hộ buộc phải bỏ ruộng hoặc chuyển đổi cây trồng nhưng hiệu quả chưa cao, thu nhập bị ảnh hưởng. Bên cạnh đó, tình trạng thiếu nước kéo dài còn làm gia tăng nguy cơ dịch bệnh, ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng.
Tại xóm Thượng, ông Bùi Văn Mạnh, Bí thư Chi bộ kiêm Trưởng xóm cho biết, khu vực có địa hình vùng cao, nhiều đá nên khan hiếm mạch nước ngầm, khiến việc tìm kiếm nguồn nước sinh hoạt gặp nhiều khó khăn. Thực tế cho thấy, nhiều hộ dân đã đầu tư khoan giếng với chi phí lớn nhưng không đạt hiệu quả. Giếng khoan không có nước hoặc lượng nước rất ít, không đáp ứng nhu cầu sử dụng hằng ngày. Các nguồn nước này chưa qua kiểm nghiệm, tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn. Việc sử dụng nước không đảm bảo vệ sinh lâu dài ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe người dân, đặc biệt là người già và trẻ nhỏ.
Ông Bùi Văn Huy, người dân xóm Cuối cho biết, các cơ quan chức năng đã từng tiến hành kiểm tra và kết luận nguồn nước người dân đang sử dụng bị nhiễm chì, đá vôi, than và một số tạp chất khác. Nguồn nước này chỉ phù hợp cho mục đích tưới tiêu, không đảm bảo an toàn cho ăn uống, sinh hoạt hằng ngày. Để tạm thời khắc phục khó khăn, gia đình ông Huy đã phải tự xây dựng bể lắng lọc với các lớp cát, sỏi... nhằm giảm bớt tạp chất trong nước trước khi sử dụng. Tuy nhiên, đây chỉ là giải pháp tình thế, hiệu quả xử lý còn hạn chế, vẫn tiềm ẩn nhiều nguy cơ ảnh hưởng lâu dài đến sức khỏe của các thành viên trong gia đình.
Để khắc phục khó khăn về nguồn nước sinh hoạt, nhiều năm qua, các hộ dân phải loay hoay tìm kiếm mạch nước ngầm, "mó nước" trên núi cao để dẫn về bể chứa phục vụ sinh hoạt hằng ngày. Tuy nhiên, chi phí đào giếng từ 10 - 20 triệu đồng, giếng khoan từ 30 - 40 triệu đồng, là gánh nặng lớn, vượt khả năng của nhiều gia đình. Với các hộ khó khăn, việc kéo nước từ "mó nước" trên núi cao là giải pháp tiết kiệm nhất, song do địa hình cách trở, khoảng cách từ 4 - 5 km, chi phí mua ống dẫn phát sinh đáng kể. Hệ thống ống kéo chằng chịt dọc đường giao thông gây mất mỹ quan, tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn và nguồn nước cũng thiếu ổn định do thường xuyên bị gia súc dẫm hỏng.
Do nguồn nước khan hiếm, nhiều diện tích lúa và hoa màu không được tưới đúng thời điểm, cây trồng sinh trưởng kém, năng suất giảm rõ rệt. Một số hộ buộc phải gieo trồng cầm chừng hoặc bỏ hoang ruộng trong mùa khô. Thiếu nước kéo dài không chỉ làm tăng chi phí sản xuất mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến thu nhập, đời sống của người dân, đặt ra yêu cầu cấp thiết về các giải pháp bảo đảm nguồn nước phục vụ sản xuất nông nghiệp.
Cấp thiết giải quyết tình trạng thiếu nước sạch
Thiếu nước sạch sinh hoạt, đời sống người dân hết sức khó khăn.
Xã Dũng Tiến hiện có 23 xóm, trong đó nhiều xóm vẫn gặp khó khăn về nguồn nước sinh hoạt như các xóm: Cuối, Chạo, Thượng, Đồng Hòa, Mư, Bãi Khoai, Mý Đông… Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ đặc điểm địa hình không đồng đều, phần lớn là núi đá vôi, gây trở ngại lớn cho việc khai thác các mạch nước ngầm, khiến nguồn nước sinh hoạt thiếu và không ổn định.
Những năm qua, từ nguồn lực hỗ trợ của nhà nước, xã được đầu tư xây dựng 5 công trình nước sạch. Tuy nhiên, công trình không đảm bảo nguồn nước cung cấp; chưa được duy tu, bảo dưỡng kịp thời dẫn đến xuống cấp trầm trọng. Đặc biệt, vào mùa khô kéo dài từ tháng 12 đến tháng 4 hằng năm, tình trạng thiếu nước sinh hoạt xảy ra thường xuyên tại nhiều xóm, ảnh hưởng lớn đến đời sống người dân.
Công trình nước sinh hoạt xóm Nuông, được xây dựng từ năm 2004 bằng nguồn vốn Chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo và sự đóng góp của nhân dân, ban đầu chỉ phục vụ khoảng 50 hộ dân trong xóm. Sau thời gian dài khai thác, nhiều hạng mục của công trình đã xuống cấp nghiêm trọng. Bể nước đầu nguồn bị hư hỏng, đập dâng bị vỡ do mưa lũ, trong khi hệ thống đường ống dẫn nước bị rò rỉ tại nhiều vị trí, không còn bảo đảm khả năng cấp nước, nhất là trong mùa khô.
Nước tại các giếng khoan có màu đục nước gạo, bị nhiễm chì, đá vôi, than và một số tạp chất khác.
Trước thực trạng trên, chính quyền địa phương đã đề xuất sửa chữa, nâng cấp toàn diện công trình, bao gồm khắc phục đập dâng đầu nguồn, bể chứa, bể lọc; thay thế toàn bộ tuyến ống bị hư hỏng và bổ sung khoảng 5 km đường ống mới. Khi hoàn thành, công trình dự kiến sẽ nâng số hộ được cấp nước từ 50 hộ xóm Nuông lên khoảng 450 hộ thuộc các xóm Nuông, Mý Thượng và Suối Thượng, góp phần cải thiện đời sống và bảo đảm an sinh cho người dân.
Bà Bùi Thị Hiền, Trưởng Phòng Kinh tế xã Dũng Tiến cho biết, nước sinh hoạt giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong đời sống người dân và là một trong những tiêu chí trọng tâm trong xây dựng nông thôn mới. Mặc dù trên địa bàn đã có các công trình nước sạch, song hiện vẫn chưa đáp ứng nhu cầu sử dụng.
Để giải quyết tình trạng thiếu nước sạch sinh hoạt, nước tưới tiêu nông nghiệp, xã Dũng Tiến mong muốn các cấp, các ngành quan tâm bố trí, hỗ trợ nguồn kinh phí đầu tư, xây dựng đồng bộ hệ thống nước sạch. Xã cũng đẩy mạnh tuyên truyền, vận động nhân dân sử dụng hiệu quả các công trình hiện có; tăng cường phối hợp với các thôn, xóm trong công tác giám sát, bảo vệ nguồn nước, nhằm sớm bảo đảm nguồn nước sạch hợp vệ sinh, góp phần ổn định đời sống và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội địa phương./.
