Chăn nuôi ngựa, nhất là ngựa bạch những năm gần đây đang phát triển mạnh ở các địa phương tại tỉnh Lạng Sơn. Vật nuôi này mang lại hiệu quả kinh tế cao, giúp đồng bào các dân tộc xứ Lạng ổn định cuộc sống, nhiều hộ vươn lên làm giàu...
Hiệu quả kinh tế cao
Với lợi thế có tới 10 ha đất rừng, trồng cỏ, trồng cây thông lâu năm, gia đình ông Phùng Văn Lén ở thôn Vinh Tiên, xã Thống Nhất đã tận dụng để nuôi ngựa từ khoảng năm 2006. Ban đầu, gia đình ông Lén nuôi thử 6 con ngựa đỏ. Nhận thấy ngựa thích ứng với điều kiện khí hậu, phát triển tốt, gia đình đã duy trì đàn ngựa này trong 10 năm. Trung bình mỗi năm có 4 - 6 con ngựa sinh sản, bán ngựa giống mang về cho gia đình khoảng 60 - 80 triệu đồng.
Năm 2016, nhận thấy trên thị trường, ngựa bạch có giá trị kinh tế cao hơn, gia đình ông Lén chuyển sang mua 9 con ngựa giống về nuôi để sinh sản bán con giống. Sau khoảng 2 - 3 năm ngựa bắt đầu đẻ lứa đầu tiên và mỗi năm đẻ một lứa. Ngựa con từ 5 - 6 tháng tuổi có giá dao động từ 20 - 30 triệu đồng/con tùy từng thời điểm. Ngựa trưởng thành có giá bán từ 50 - 70 triệu đồng/con. Với 6/9 con ngựa đẻ, bán ngựa giống, năm 2025, gia đình ông thu được 150 - 160 triệu đồng, cao hơn nhiều so với nuôi, trồng các loại cây, con khác.
Ông Lén chia sẻ, nuôi ngựa không phải chăm sóc nhiều nên chỉ cần 2 người là có thể trông coi đàn ngựa khoảng 10 con, phù hợp với gia đình ít lao động. Ngựa phát triển mạnh vào mùa nắng ấm. Bình thường trời nắng ấm sáng thả ngựa ra đồi ăn cỏ, chiều đón về chuồng cho ăn bổ sung nguồn cỏ trồng và một số loại thức ăn như lúa hạt, cháo. Ngựa không chịu được lạnh do đó vào mùa đông phải che chắn chuồng trại thật kín. Nếu chuồng nuôi ở vùng núi cao cần bố trí thắp điện sưởi ấm, kết hợp cho uống nước ấm pha muối và tăng hàm lượng thức ăn dinh dưỡng để nâng cao sức đề kháng cho ngựa nuôi.
Gia đình ông Nguyễn Văn Dự ở thôn Vinh Tiên, xã Thống Nhất có thâm niên 20 năm nuôi trâu, bò với tổng đàn hơn 10 con. Khoảng năm 2010, gia đình ông Dự nuôi thử 2 con ngựa đỏ. Thực tế chăn nuôi cho thấy, nuôi ngựa không chỉ chăm sóc dễ hơn trâu bò mà hiệu quả kinh tế cũng cao hơn, vì vậy gia đình ông đã chuyển dần sang nuôi ngựa. Từ năm 2020, gia đình ông Dự đã chuyển hẳn sang nuôi 8 con ngựa bạch sinh sản. Trung bình mỗi năm có 4 - 6 con ngựa sinh sản, bán ngựa giống gia đình thu về 100 - 150 triệu đồng tùy giá bán từng thời điểm.
Dẫn chúng tôi đi thăm đàn ngựa bạch béo tròn đang ăn cỏ trong chuồng ở lưng chừng đồi, ông Dự cho hay, ngựa bạch là giống ngựa quý hiếm, có giá trị kinh tế cao, trung bình một con ngựa bạch trưởng thành bán ra thị trường với giá từ 50 - 70 triệu đồng, cao gấp đôi so với giá ngựa thường.
Nuôi ngựa bạch sinh sản là một hướng đi đầy tiềm năng vì hiện nay, nhu cầu ngựa giống chất lượng ngày càng cao. Tại nhiều địa phương đang phát triển nuôi ngựa bạch phục vụ tham quan, trải nghiệm du lịch hoặc nuôi ngựa bạch để sản xuất cao ngựa, tạo thành sản phẩm đặc trưng, mở ra cơ hội lớn cho các hộ nông dân. Dù vậy kỹ thuật nuôi, chăm sóc ngựa bạch, nhất là ngựa sinh sản không hề đơn giản.
“Người nuôi phải nắm vững toàn bộ quy trình kỹ thuật từ khâu chọn lọc con giống, chăm sóc ngựa sinh sản đến phòng, trị bệnh mới có thể giúp con nuôi phát triển tốt, khỏe mạnh, sinh sản đúng kỳ”, ông Dự chia sẻ.
Liên kết phát triển chăn nuôi
Nghề chăn nuôi ngựa tại xã Thống Nhất đã có từ khá lâu. Tuy nhiên, trước đây bà con thường chăn nuôi theo kiểu manh mún, nhỏ lẻ. Mỗi hộ chỉ nuôi một đến hai con, mạnh ai người đó làm nên thường bị thương lái ép giá, nhất là chưa chăm sóc đúng kỹ thuật dẫn đến con nuôi bị mắc bệnh, hiệu quả thấp. Năm 2021, anh Nguyễn Văn Lực ở xã Thống Nhất đã thành lập Hợp tác xã chăn nuôi ngựa Hữu Lân và kêu gọi 10 hộ chăn nuôi ngựa trong xã cùng tham gia, với tổng đàn ngựa hơn 40 con.
Sau hơn 5 năm thành lập, số thành viên hợp tác xã và tổng đàn ngựa đã tăng gấp đôi. Nhờ chăn nuôi ngựa bạch nhiều gia đình thành viên đã có của ăn của để. Một số hộ có thu nhập gần 200 triệu đồng mỗi năm.
Theo Giám đốc Hợp tác xã chăn nuôi ngựa Hữu Lân Nguyễn Văn Lực, liên kết phát triển chăn nuôi là xu hướng tất yếu và thực tế chăn nuôi trên địa bàn đã chứng minh, chăn nuôi ngựa bạch tự phát nhỏ lẻ theo kiểu chăn thả tự nhiên ngựa mắc nhiều loại bệnh, sinh sản ít, chất lượng con giống không đảm bảo.
Hiện tỉnh Lạng Sơn có gần 7.000 con ngựa, trong đó khoảng 1.600 con ngựa bạch.
Tham gia hợp tác xã, các thành viên được tập huấn, hướng dẫn toàn bộ quy trình nuôi ngựa bạch từ khâu lựa chọn con giống, kỹ thuật, kinh nghiệm chăm sóc từng giai đoạn; phòng ngừa dịch bệnh và giới thiệu, kết nối tiêu thụ sản phẩm gồm con giống và ngựa thương phẩm. Đặc biệt, hợp tác xã đã kết nối, khai thác tối đa các nguồn vốn ưu đãi từ Quỹ Hội Nông dân các cấp giúp hội viên có tiền mua con giống về nuôi, nhân đàn, tăng đàn.
Để nâng cao giá trị, hợp tác xã và các thành viên đã nghiên cứu, thử nghiệm sản xuất cao ngựa bạch bán ra thị trường, bước đầu nhận được phản hồi tích cực từ người tiêu dùng. Đây là hướng tiêu thụ sản phẩm từ ngựa bạch mới khá triển vọng. Thời gian tới, nếu lượng tiêu thụ tốt, hợp tác xã tiếp tục hoàn thiện quy trình sản xuất cao ngựa bạch và tính toán, phối hợp với các cơ quan chuyên môn xây dựng thương hiệu sản phẩm cao ngựa bạch Hữu Lân. Hợp tác xã đặt mục tiêu đến năm 2030 nâng tổng đàn ngựa của các hộ thành viên lên hơn 200 con; kết nạp thêm các thành viên chăn nuôi ngựa trên địa bàn vào hợp tác xã để tạo liên kết chăn nuôi bền vững, nâng cao hiệu quả, giá trị và sức cạnh tranh trên thị trường.
Với diện tích đồi núi đất thấp lớn, điều kiện tự nhiên thuận lợi, Thống Nhất là một trong những xã nuôi nhiều ngựa ở tỉnh Lạng Sơn với trên 1.500 con. Phó Chủ tịch UBND xã Thống Nhất Vi Thị Hiệp thông tin, xã có diện tích đồng cỏ lớn, người dân có kinh nghiệm chăn nuôi ngựa lâu năm. Đây là những yếu tố thuận lợi để phát triển chăn nuôi ngựa, nâng cao thu nhập cho đồng bào các dân tộc trên địa bàn. Xã xác định chăn nuôi ngựa là hướng đi mang lại hiệu quả kinh tế cao nên khuyến khích các hộ dân nhân đàn, tăng số lượng đàn ngựa, góp phần xóa đói giảm nghèo, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội địa phương.
Theo ông Dương Doãn Doanh, Phó Chi cục trưởng Chi cục Chăn nuôi, Thú y và Thủy sản, Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Lạng Sơn, những năm gần đây, nuôi ngựa, nhất là ngựa bạch đang có chiều hướng phát triển mạnh tại các địa phương. Hiện tổng đàn ngựa toàn tỉnh khoảng 6.800 con; trong đó có hơn 1.600 con ngựa bạch. Các xã nuôi nhiều ngựa như: Quan Sơn, Thống Nhất, Hữu Liên...
Ngựa bạch là con nuôi cho giá trị kinh tế cao, phù hợp với điều kiện tự nhiên, khí hậu tại địa phương nên nhiều hộ dân trên địa bàn tỉnh đã chú trọng phát triển nuôi ngựa bạch, đầu tư nhân đàn, nâng tổng đàn. Một số địa phương xem nuôi ngựa bạch là hướng đi giúp đồng bào các dân tộc nâng cao thu nhập, cải thiện đời sống, vươn lên làm giàu. Theo kế hoạch, tỉnh sẽ nâng tổng đàn ngựa lên khoảng 8.000 con vào năm 2030./.
