Trong suốt chăng đường xây dựng và phát triển đất nước, TP Hồ Chí Minh đã triển khai nhiều chính sách, cách làm hay, chương trình hỗ trợ linh hoạt, góp phần nâng cao đời sống vật chất, tinh thần cho đồng bào các dân tộc. Nhân dịp kỷ niệm 81 năm ngày Quốc khánh nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (2/9/1945 - 2/9/2026), phóng viên Báo Tin tức và Dân tộc đã có cuộc phỏng vấn ông Lâm Đình Thắng, Giám đốc Sở Dân tộc và Tôn giáo TP Hồ Chí Minh, để làm rõ hơn những chuyển biến tích cực trong đời sống của đồng bào dân tộc thiểu số (DTTS), đặc biệt trong giai đoạn đất nước đang đổi mới, phát triển và hội nhập.
Thưa ông, TP Hồ Chí Minh đã triển khai những chính sách, chương trình và dự án cụ thể nào nhằm nâng cao đời sống vật chất, tinh thần, sinh kế cho đồng bào dân tộc thiểu số đang sinh sống trên địa bàn Thành phố?
Sở Dân tộc và Tôn giáo TP Hồ Chí Minh luôn xác định công tác dân tộc không đơn thuần là thực hiện nhiệm vụ quản lý nhà nước, mà là một hành trình lâu dài cùng sự vươn lên của đồng bào các dân tộc thiểu số. Đó là quá trình kiến tạo cơ hội, tạo dựng môi trường phát triển bình đẳng, để mỗi đồng bào dân tộc thiểu số đều có thể tự tin hòa nhịp vào sự phát triển năng động của Thành phố.
Trên tinh thần đó, Thành phố đã và đang triển khai các chính sách dân tộc một cách đồng bộ, xuyên suốt, với ba trụ cột quan trọng: đầu tư cho con người và thế hệ tương lai; bảo đảm an sinh xã hội toàn diện; tạo sinh kế bền vững để đồng bào chủ động vươn lên.
Trước hết, Thành phố đặc biệt quan tâm đến việc đầu tư cho thế hệ trẻ, bởi chúng tôi tin rằng giáo dục chính là nền tảng bền vững nhất để mỗi cá nhân thay đổi cuộc sống và đóng góp cho xã hội. Bên cạnh các chính sách miễn giảm học phí, hỗ trợ chi phí học tập theo Nghị quyết 83/2025/NQ-HĐND, TP Hồ Chí Minh còn triển khai nhiều chính sách hỗ trợ toàn diện hơn đối với học sinh có hoàn cảnh khó khăn.
Từ năm học 2026 - 2027, hàng nghìn học sinh DTTS được tiếp cận chính sách mượn sách giáo khoa miễn phí cùng với chính sách hỗ trợ bữa ăn trưa và đồng phục theo Nghị quyết 80/2025/NQ-HĐND. Những chính sách này vừa góp phần giảm bớt áp lực kinh tế cho các gia đình, thể hiện sự quan tâm, trách nhiệm của Thành phố trong việc tạo điều kiện để các em được học tập, phát triển toàn diện và tự tin bước vào tương lai.
Trụ cột thứ hai là xây dựng mạng lưới an sinh xã hội theo hướng toàn diện, không để bất kỳ ai bị bỏ lại phía sau. TP Hồ Chí Minh luôn xác định chăm lo sức khỏe của người dân là một trong những nhiệm vụ quan trọng, bởi chỉ khi người dân có sức khỏe, có sự an tâm trong cuộc sống thì mới có thể chủ động lao động, học tập và phát triển.
Thông qua Nghị quyết 75/2025/NQ-HĐND, Thành phố hỗ trợ 100% mức đóng bảo hiểm y tế cho các nhóm đối tượng dễ bị tổn thương. Đây không chỉ là chính sách hỗ trợ về mặt kinh phí, mà còn là cam kết của Thành phố trong việc xây dựng một mạng lưới bảo vệ sức khỏe cộng đồng, góp phần giảm thiểu nguy cơ người dân rơi vào hoàn cảnh khó khăn chỉ vì ốm đau, bệnh tật.
Trụ cột thứ ba, cũng là một trong những điểm nhấn quan trọng trong công tác dân tộc của Thành phố đó là chuyển mạnh từ tư duy “hỗ trợ” sang tư duy “kiến tạo sinh kế”. Chúng tôi cho rằng, chính sách chỉ thực sự phát huy hiệu quả lâu dài khi giúp người dân có năng lực tự chủ, có việc làm ổn định và từng bước nâng cao chất lượng cuộc sống.
Với Nghị quyết 71/2025/NQ-HĐND, TP Hồ Chí Minh vừa tạo điều kiện cho người dân tiếp cận nguồn vốn; đồng thời tập trung đẩy mạnh công tác đào tạo nghề gắn với nhu cầu thực tế của thị trường lao động. Mục tiêu trong năm 2026 là đào tạo nghề cho hơn 4.200 lao động, trong đó ưu tiên chuyển dịch lao động sang các ngành nghề phi nông nghiệp phù hợp với quá trình phát triển và đô thị hóa của Thành phố.
Trong quá trình triển khai các chính sách, đặc biệt là Chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững cho đồng bào dân tộc thiểu số thì vai trò của người có uy tín tại cộng đồng được phát huy như thế nào, thưa ông?
Trong công tác dân tộc tại TP Hồ Chí Minh, đội ngũ 1.171 người có uy tín đang giữ vai trò rất quan trọng trong việc đưa các chủ trương, chính sách đi vào thực tiễn đời sống. Đây là lực lượng am hiểu phong tục, tập quán, tâm tư và nguyện vọng của đồng bào, từ đó có thể truyền tải chính sách bằng những cách làm gần gũi, phù hợp với đặc thù của từng cộng đồng.
Thực tế cho thấy, người có uy tín không chỉ là cầu nối giữa chính quyền với đồng bào, mà còn là lực lượng tiên phong trong vận động người dân từng bước xóa bỏ những tập quán lạc hậu, xây dựng nếp sống văn minh và tạo sự đồng thuận trong triển khai các chương trình an sinh xã hội, giảm nghèo.
Đặc biệt, sự gương mẫu của người có uy tín có sức thuyết phục rất lớn. Khi họ đi đầu trong phát triển kinh tế, thực hiện nếp sống văn minh và chấp hành tốt các chủ trương, chính sách, bà con sẽ tin tưởng và tích cực làm theo. Khi đó, chính sách không còn chỉ nằm trên giấy mà được cụ thể hóa bằng những mô hình, những tấm gương và kết quả thiết thực ngay tại địa bàn.
Chuyển đổi số và ứng dụng công nghệ ngày càng đi sâu vào đời sống xã hội, TP Hồ Chí Minh đã có những giải pháp gì để hỗ trợ đồng bào dân tộc thiểu số tiếp cận công nghệ, dịch vụ công trực tuyến, thưa ông?
Thành phố xác định chuyển đổi số trong đồng bào dân tộc thiểu số (DTTS) không chỉ là đầu tư hạ tầng công nghệ, mà quan trọng hơn là giúp người dân tiếp cận thuận lợi hơn với dịch vụ công, chính sách an sinh và các cơ hội phát triển kinh tế.
Trước hết là đổi mới cách thức tuyên truyền, hướng dẫn. Thay vì chủ yếu sử dụng văn bản, tài liệu dài, thông tin được chuyển sang các hình thức trực quan như video ngắn, infographic, hướng dẫn từng bước. Tùy đặc điểm từng cộng đồng, nội dung có thể được thể hiện bằng song ngữ Việt - Hoa, Việt - Khmer, Việt - Chăm. Các nhóm Zalo cộng đồng, hội nhóm khu phố, ấp cũng được tận dụng để đưa thông tin và hướng dẫn trực tiếp đến người dân qua điện thoại thông minh.
Cùng với đó, phát huy vai trò của người có uy tín và lực lượng trẻ tại cơ sở. Người có uy tín là cầu nối quan trọng, giúp bà con hiểu rõ lợi ích của chuyển đổi số, tạo tâm lý yên tâm khi tiếp cận các phương thức mới. Trong khi đó, đoàn viên, thanh niên và Tổ công nghệ số cộng đồng trực tiếp hỗ trợ các thao tác kỹ thuật như cài đặt, sử dụng định danh điện tử, kích hoạt tài khoản Dịch vụ công Quốc gia, chữ ký số và thực hiện thủ tục trực tuyến.
Thành phố tiếp tục rà soát, tái cấu trúc những thủ tục thiết yếu liên quan trực tiếp đến đời sống đồng bào DTTS như hỗ trợ học tập, bảo hiểm y tế, vay vốn ưu đãi..., qua đó giảm các bước trung gian và hạn chế việc người dân phải đi lại, bổ sung hồ sơ nhiều lần.
Các giao diện dịch vụ công được định hướng theo hướng đơn giản, trực quan, dễ thao tác; đồng thời nghiên cứu tăng cường các công cụ hỗ trợ bằng hình ảnh, giọng nói để phù hợp với những người ít có kinh nghiệm sử dụng công nghệ.
Thành phố cũng đẩy mạnh khai thác dữ liệu dùng chung, tập trung làm sạch, chuẩn hóa dữ liệu về đồng bào DTTS và kết nối với kho dữ liệu dùng chung, Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư. Khi dữ liệu được liên thông, nhiều thông tin có thể được xác thực tự động, giúp giảm yêu cầu người dân phải cung cấp lại những giấy tờ đã có trong hệ thống.
Ngoài ra, Thành phố còn chú trọng trang bị kỹ năng thanh toán không dùng tiền mặt, nhận diện và phòng tránh lừa đảo trên không gian mạng. Các hộ kinh doanh, tổ hợp tác, cơ sở sản xuất và nghề truyền thống cũng được hỗ trợ tiếp cận thương mại điện tử, đưa sản phẩm lên các nền tảng trực tuyến để mở rộng thị trường.
Từ thực tiễn triển khai Chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững vùng đồng bào dân tộc thiểu số, ông đánh giá như thế nào về những chuyển biến tại các địa bàn có đông đồng bào dân tộc thiểu số của TP Hồ Chí Minh, nhất là về công tác giảm nghèo, giáo dục, y tế, nhà ở, việc làm, thu nhập và cơ sở hạ tầng?
Giai đoạn 2021 - 2025, Thành phố đã triển khai đồng bộ, quyết liệt các Chương trình mục tiêu quốc gia, qua đó tạo những chuyển biến rõ nét trong đời sống đồng bào dân tộc thiểu số, nhất là về hạ tầng, an sinh xã hội và giảm nghèo, nhiều công trình giao thông, điện, nước, nhà ở được đầu tư, hoàn thành, góp phần cải thiện đáng kể điều kiện sống của đồng bào DTTS. Đến nay, 100% hộ đồng bào được cải thiện điều kiện sống, cơ bản không còn tình trạng thiếu hụt các dịch vụ xã hội cơ bản. Tỷ lệ hộ nghèo, cận nghèo trong đồng bào DTTS cũng giảm nhanh; nhiều địa bàn không còn hộ nghèo theo chuẩn nghèo quốc gia.
Hiện Thành phố có 16.448 hộ nghèo và cận nghèo, chiếm 0,44% tổng số hộ dân. Trong đó, có 70 hộ nghèo và 776 hộ cận nghèo có thành viên là người DTTS. Đây là những trường hợp Thành phố đang tập trung rà soát, hỗ trợ theo phương châm “đúng người, đúng nhu cầu”.
Qua thực tiễn triển khai, chúng tôi nhận thấy mô hình “giảm nghèo đa chiều, cá thể hóa nhu cầu” đang phát huy hiệu quả và cần tiếp tục nhân rộng. Giảm nghèo không thể chỉ dừng ở việc hỗ trợ vốn, mà phải đồng thời giải quyết những thiếu hụt về y tế, giáo dục, nhà ở, việc làm và kỹ năng lao động. Khi giải quyết được những nguyên nhân căn bản của nghèo đói, chúng ta mới có thể hạn chế nguy cơ tái nghèo và tạo nền tảng để người dân vươn lên bền vững.
Một điểm chúng tôi đặc biệt quan tâm là cá thể hóa chính sách. Sau khi sắp xếp đơn vị hành chính, Thành phố không áp dụng một chính sách chung cho tất cả các trường hợp, mà tổ chức rà soát đến từng hộ, từng nhóm dân tộc để xác định đúng nhu cầu. Hộ cần vốn sản xuất thì hỗ trợ vốn; hộ cần đào tạo nghề thì kết nối học nghề, việc làm; hộ gặp khó khăn về sức khỏe thì ưu tiên hỗ trợ tiếp cận các chính sách y tế. Cách làm này giúp nguồn lực được sử dụng đúng đối tượng, đúng nhu cầu và thiết thực hơn với từng gia đình.
Bên cạnh nguồn lực của Nhà nước, sự phối hợp giữa các sở, ngành, địa phương và sự đồng hành của cộng đồng cũng có vai trò rất quan trọng. Khi các nguồn lực được kết nối và triển khai đồng bộ, hiệu quả hỗ trợ sẽ được nâng lên, đồng thời tạo thêm động lực để đồng bào DTTS chủ động tham gia phát triển kinh tế, cải thiện đời sống.
Trong giai đoạn tới, TP Hồ Chí Minh xác định những nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm như thế nào để tiếp tục nâng cao chất lượng đời sống đồng bào dân tộc thiểu số, thu hẹp khoảng cách phát triển, thưa ông?
Trong giai đoạn tới, Thành phố chuyển dịch trọng tâm từ hỗ trợ an sinh thuần túy sang “kích hoạt nội lực”, nhằm tạo sự tự chủ bền vững cho đồng bào dân tộc thiểu số. Để các chính sách thực sự đi vào đời sống và sát nhu cầu thực tế, Thành phố tập trung vào 4 nhóm nhiệm vụ trọng tâm sau.
Một là, hoàn thiện nền tảng dữ liệu số về đồng bào DTTS. Sau sắp xếp đơn vị hành chính, Thành phố sẽ tiếp tục cập nhật, hoàn thiện cơ sở dữ liệu về đồng bào DTTS làm nền tảng để xây dựng chính sách phù hợp với từng nhóm đối tượng. Mục tiêu là hỗ trợ đúng người, đúng nhu cầu, nhất là về việc làm, nhà ở, giáo dục và các dịch vụ thiết yếu, hạn chế tình trạng chính sách dàn trải, thiếu trọng tâm.
Hai là, chuyển từ hỗ trợ trực tiếp sang đầu tư cơ hội. Thành phố ưu tiên các chính sách đào tạo nghề gắn với nhu cầu của thị trường lao động; tạo điều kiện để đồng bào tiếp cận nguồn vốn, phát triển kinh tế hộ, sản xuất, kinh doanh và xây dựng sinh kế ổn định. Qua đó, người dân có thể chủ động tạo việc làm, nâng cao thu nhập thay vì phụ thuộc vào các chính sách hỗ trợ.
Ba là, biến giá trị văn hóa thành nguồn lực phát triển. Thành phố tiếp tục bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa của các dân tộc Hoa, Khmer, Chăm... đồng thời khai thác phù hợp các giá trị về nghệ thuật, lễ hội, ẩm thực và sản phẩm đặc trưng để phát triển du lịch, thương mại, dịch vụ. Đây vừa là giải pháp bảo tồn văn hóa, vừa mở rộng cơ hội việc làm, tạo sinh kế và nâng cao thu nhập cho đồng bào.
Bốn là, đổi mới cách đánh giá hiệu quả chính sách. Thành phố sẽ không chỉ nhìn vào nguồn kinh phí đã bố trí hay số lượng hồ sơ được giải quyết, mà quan tâm đến những kết quả cụ thể trong đời sống người dân, như mức tăng thu nhập, mức độ hài lòng và khả năng tự chủ của từng hộ gia đình. Cùng với đó, đội ngũ cán bộ làm công tác dân tộc ở cơ sở sẽ được tăng cường đào tạo, tập huấn để nâng cao năng lực thực thi, kịp thời tháo gỡ những khó khăn phát sinh từ cơ sở.
Xin trân trọng cảm ơn ông!
