Thưa ông, Phú Thọ là vùng đất hòa quyện của ba dòng chảy văn hóa lớn: Văn hóa Đất Tổ, văn hóa Xứ Đoài và văn hóa Hòa Bình, ông đánh giá những nguồn lực văn hóa này đã được khai thác đến đâu trong phát triển sản phẩm, tạo việc làm và sinh kế bền vững cho đồng bào dân tộc thiểu số? Đâu là những kết quả hoặc mô hình tiêu biểu bước đầu cho thấy hiệu quả?
Sau khi thực hiện sáp nhập các đơn vị hành chính cấp tỉnh, tỉnh Phú Thọ mới được hình thành trên cơ sở tỉnh Hòa Bình, tỉnh Vĩnh Phúc và tỉnh Phú Thọ. Hiện nay, diện tích tự nhiên của tỉnh rất lớn, trên 9.300 km2 và dân số hơn 4 triệu người.
Trong đó có khoảng trên 26% là dân tộc thiểu số. Cộng đồng dân tộc thiểu số bản địa hiện nay có trên 10 dân tộc cùng chung sống. Về thành phần trong cơ cấu dân số, tỉnh Phú Thọ cũng là một trong những tỉnh có tỷ lệ lớn; theo cơ quan chuyên môn báo cáo, khoảng trên 50% dân số dân tộc thiểu số trên địa bàn tỉnh cư trú liên quan đến kết hôn và lao động.
Đối với nội dung kết hợp hài hòa giữa yếu tố của ba vùng, chúng tôi nhận thức được khi kết hợp được nội lực của tỉnh, một không gian văn hóa mở rộng ra, trong đó có vùng đồng bằng, trung du, miền núi, đặc biệt là vùng đồng bào dân tộc thiểu số, rõ ràng yếu tố văn hóa như các đại biểu ở đây đã phát biểu không chỉ là nền tảng tinh thần mà là nguồn lực nội sinh. Xu hướng phát triển sẽ phải gắn kết giữa bảo tồn văn hóa và phát triển văn hóa, cùng với đó là phát huy vai trò, vị trí của văn hóa để đồng hành với đất nước.
Một trong những yếu tố đó là giá trị văn hóa dân tộc thiểu số phải được nâng tầm, gắn kết với các sản phẩm văn hóa. Trước đây, một số vùng của Hòa Bình làm du lịch rất nhỏ lẻ, manh mún, thậm chí chỉ có vài hộ. Nhưng bây giờ đã hình thành nên cộng đồng cả làng làm du lịch, từ phục vụ ăn uống, khách sạn, đến bán hàng dệt thổ cẩm, sản phẩm đặc trưng của vùng như rau sạch, gà sạch, cá sạch... ngay tại khu du lịch.
Cùng với đó, tỉnh Phú Thọ đã có 696 sản phẩm OCOP từ 3 sao trở lên. Trong đó, sản phẩm 5 sao có 6 sản phẩm, sản phẩm 4 sao có 106 sản phẩm, còn lại là sản phẩm 3 sao. Trong số các sản phẩm đó, rất nhiều sản phẩm từ vùng miền dân tộc thiểu số, từ đồng bào dân tộc thiểu số và các hợp tác xã ở vùng dân tộc thiểu số sản xuất ra. Chất lượng đã dần khẳng định vị thế.
Hiện nay, tỉnh đã có Nghị quyết thể chế hóa Nghị quyết số 80-NQ/TW, đưa ra các giải pháp để phát huy, lan tỏa truyền thống đất Tổ đến các vùng dân tộc thiểu số những sản phẩm văn hóa gắn với tri thức, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và đặc biệt là chuyển đổi số. Bây giờ, bán hàng không thuần túy ở một cửa hàng hay một cơ sở, mà qua những thiết bị truyền thông, qua livestream, qua quảng cáo giới thiệu sản phẩm để đến với người tiêu dùng, đến với tất cả các vùng miền của đất nước, thậm chí vươn tầm quốc tế.
Định hướng của tỉnh tập trung giao các sở, ngành, địa phương đăng ký mỗi xã một sản phẩm; sau đó mở rộng, sản phẩm đó phải giữ được thương hiệu, uy tín và đặc biệt là nâng cấp từ 3 sao lên 4 sao, từ 4 sao lên 5 sao, đảm bảo ngày càng có nhiều sản phẩm chất lượng, để mở rộng thị trường trong nước và quốc tế.
Hiện nay, tỉnh Phú Thọ mới có rất nhiều địa danh nổi tiếng về du lịch văn hóa gắn với đồng bào dân tộc thiểu số. Đây là tiềm năng để khách du lịch đến du lịch không chỉ ăn nghỉ, mà còn thụ hưởng du lịch văn hóa tâm linh, nghỉ dưỡng, khám phá, thậm chí du lịch trải nghiệm, trở về nguồn...
Với vai trò là cơ quan tham mưu cho UBND tỉnh về công tác dân tộc, chúng tôi sẽ đồng hành cùng các sở ngành có liên quan, cùng các địa phương để các sản phẩm văn hóa, đặc biệt liên quan đến lĩnh vực du lịch thương mại ngày càng phát triển và đi vào đúng định hướng chỉ đạo của Trung ương, cũng như Nghị quyết của Tỉnh ủy và kế hoạch của UBND tỉnh.
Từ thực tiễn của tỉnh Phú Thọ, xin ông cho biết, trong quá trình triển khai các chương trình, chính sách dân tộc, tỉnh Phú Thọ đã có những cách làm, kinh nghiệm thực tế như thế nào để huy động đồng bào, nghệ nhân, người có uy tín, hợp tác xã và các lực lượng tại địa phương cùng tham gia gìn giữ, khai thác các giá trị văn hóa và tri thức bản địa gắn với phát triển sản phẩm và sinh kế?
Trên cơ sở chức năng nhiệm vụ được giao là lĩnh vực dân tộc - tôn giáo, chúng tôi đã tham mưu cho Tỉnh ủy, Hội đồng Nhân dân, Ủy ban Nhân dân tỉnh tích hợp ba chương trình mục tiêu quốc gia: Nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.
Với diện tích rộng lớn, Phú Thọ hiện có 72/148 xã vùng dân tộc thiểu số, trong đó có 9 xã khu vực 1, 11 xã khu vực 2 và 52 xã khu vực 3 (là khu vực rất khó khăn). Giai đoạn 2026 – 2030, định hướng của tỉnh là tạo sự cân bằng trong phát triển vùng miền, không để chênh lệch quá lớn trong địa bàn tỉnh. Trong đó, lĩnh vực văn hóa không chỉ tạo nền tảng tinh thần mà còn phải tạo nền tảng vật chất. Đối với các làng nghề, ở vùng dân tộc thiểu số không nhiều, làng nghề miền xuôi mới nhiều chứ miền núi ít, nhưng sản phẩm đặc trưng của đồng bào dân tộc thiểu số lại rất nhiều, nhưng trước giờ làm manh mún.
Trong quá trình tổ chức thực hiện các chương trình mục tiêu dự án, chúng tôi đã phối hợp với các sở, ngành tài chính, nông nghiệp, đề nghị các xã báo cáo, đề xuất ngân sách thực hiện.
Đặc trưng bản làng vùng dân tộc thiểu số xa xôi, giao thông đi lại khó khăn. Hiện nay, ở tỉnh Phú Thọ, ngoài tuyến cao tốc Nội Bài - Lào Cai đi qua khu vực của tỉnh Vĩnh Phúc và một phần tỉnh Phú Thọ cũ, còn Hòa Bình cũ chiếm gần 50% diện tích của tỉnh, đại đa số vùng dân tộc thiểu số nằm ở khu vực Hòa Bình cũ, nhưng hiện chưa có đường cao tốc đi qua, hạ tầng kết cấu giao thông đường bộ khó khăn. Đường thủy chỉ có hồ Hòa Bình kết nối với các tỉnh khác, không có cửa khẩu, sân bay, đường sắt...
Vì thế, phát triển kinh tế và sinh kế cho người dân vùng dân tộc thiểu số miền núi đang là bài toán lớn. Đầu tiên phải đầu tư hạ tầng về giao thông, điện, nước, viễn thông và chuyển đổi số... trong bối cảnh thiếu nguồn vốn, kỹ thuật, liên kết.
Vì vậy, phải cùng bàn bạc trong cộng đồng xem làng này, xã này làm sản phẩm gì đặc trưng, nổi trội để cạnh tranh với các địa bàn khác, chứ nếu chúng ta làm sản phẩm không gắn với đồng bào, không lấy chủ thể là cộng đồng làng xóm thì một cá nhân, hộ gia đình không tạo ra sản phẩm lớn được.
Sắp tới, chúng tôi sẽ triển khai quyết liệt, đặc biệt, không chỉ đưa ra Nghị quyết, mà đưa ra giải pháp để làm sao kết quả hiển thị trên thực tế bằng mô hình hay, cách làm sáng tạo và đặc biệt học tập mô hình lẫn nhau để phát triển. Làm thế nào để thay đổi nhận thức và tư duy của đồng bào, chứ thực tế hiện nay làm rất manh mún, nhỏ lẻ. Phải thay đổi tư duy là sao để làm lớn dần lên, tốt dần lên, liên kết nhiều hơn để có sản phẩm tốt. Tuy nhiên, làm gì thì làm, muốn giữ bản sắc nguyên thủy nhất của văn hóa phải giữ được tiếng nói, ngôn ngữ, chữ viết và kết nối được với xung quanh và thế giới.
Để hiện thực hóa Nghị quyết số 80-NQ/TW, thời gian tới tỉnh Phú Thọ sẽ ưu tiên triển khai những giải pháp nào để vừa bảo tồn, phát huy bản sắc và tri thức bản địa, vừa tạo điều kiện để các giá trị này được đưa vào phát triển sản phẩm và sinh kế phù hợp với đặc thù của địa phương? Việc phối hợp với các sở, ngành cần được tổ chức ra sao để giá trị tạo ra được lan tỏa và cộng đồng thực sự được hưởng lợi, thưa ông?
Câu chuyện ở đây không phải một ngành làm được, mà cần sự nỗ lực, cố gắng của cấp ủy, chính quyền, Trung ương vẫn phải chỉ ra chủ thể để tham mưu.
Về cấp tỉnh, đề án để triển khai Nghị quyết 80-NQ/TW đã được giao cho Sở Văn hóa, Thể thao Du lịch. Đối với Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, chúng tôi cũng đã có sự phối hợp và sắp tới sẽ tăng cường vai trò là cơ quan tư vấn và tham mưu.
Còn đối với ngành nông nghiệp, 3 chương trình mục tiêu của Trung ương đã định hướng cho ngành nông nghiệp là cơ quan chủ trì, trong lĩnh vực nông nghiệp không chỉ sản phẩm của nông nghiệp, lâm nghiệp trồng trọt, chăn nuôi, mà còn tích hợp cả vấn đề xây dựng nông thôn mới và vùng đồng bào dân tộc thiểu số cũng là vùng nông thôn cũng là miền núi, vì vậy xây dựng các công trình hạ tầng ở vùng nông thôn gắn với sinh kế, người lao động, người dân rõ ràng là trách nhiệm của ngành nông nghiệp.
Cùng với đó, nguồn vốn đóng vai trò quan trọng để hỗ trợ doanh nghiệp đi sâu vào vùng dân tộc thiểu số và miền núi. Ngoài ra, vẫn cần có sự chỉ đạo của cấp ủy, chính quyền địa phương. Các Nghị quyết của Tỉnh ủy, Hội đồng, Ủy ban nhân dân tỉnh Phú Thọ sau sáp nhập đã định hướng cho vùng dân tộc thiểu số trước hết phải thoát nghèo, sau đó xây dựng nông thôn mới theo tiêu chí mới, cùng với đó là tạo sinh kế cho người dân.
Liên quan đến lĩnh vực văn hóa, tỉnh đã có hơn 5.000 lao động làm trong lĩnh vực này và doanh thu của năm 2025 đạt hơn 14.000 tỷ. Đây là nguồn lực rất lớn, tuy nhiên so với tiềm năng, lợi thế thì còn rất nhiều dư địa và chúng tôi đã tham mưu cho tỉnh trước hết là những vùng khó khăn nhất phải được ưu tiên nhiều nhất, thứ hai là đối với các vùng khó khăn đã thoát nghèo, đã xây dựng nông thôn mới thì quan trọng nhất là phải duy trì được chỉ tiêu, không để tuột các chỉ tiêu, điều này đòi hỏi phải đồng bộ các giải pháp.
Với ngành du lịch, văn hóa đã thông qua những đoàn khách quốc tế, trong nước có những chuyến đi khảo sát, lập kế hoạch để phát triển các tuyến, các tour du lịch. Hay với doanh nghiệp, các sản phẩm đem đến vùng du lịch đến, với bản làng rõ ràng được tiêu thụ nhiều hơn.
Xin trân trọng cảm ơn ông!
