Chiến tranh đã lùi xa hơn nửa thế kỷ, nhưng những vết thương do chất độc da cam vẫn hằn sâu trong cơ thể và số phận của hàng triệu con người Việt Nam. Trên khắp mọi miền đất nước, những nạn nhân và gia đình của họ vẫn kiên cường vượt lên số phận, vươn lên để sống, cống hiến bằng nghị lực phi thường.
Ngày Vì Nạn nhân chất độc da cam/dioxin (10/8) là dịp để cả cộng đồng cùng sẻ chia, lan tỏa yêu thương và tiếp thêm nghị lực cho những con người đang từng ngày vượt lên số phận.
Vượt lên định kiến và nỗi đau da cam
Giữa đại ngàn Tây Nguyên, câu chuyện về chàng trai J’rai Nay Djrueng là minh chứng sống động cho sức mạnh của nghị lực phi thường của con người. Sinh năm 1994 tại buôn Ji, xã Ia Dreh, tỉnh Gia Lai, Nay Djrueng là con của đôi vợ chồng du kích từng chiến đấu ở căn cứ Ea H’Drêh. Nhưng di chứng chất độc da cam mà quân đội Mỹ rải xuống vùng đất này năm 1972 đã để lại dấu ấn nghiệt ngã: Cả Djruêng, anh trai và chị gái đều mang dị tật bẩm sinh. Trong hủ tục khắc nghiệt của làng, trẻ sinh ra dị dạng bị coi là điềm gở. Anh trai của Djrueng đã bị mất ngay khi lọt lòng với khuyết tật nặng, chị gái được giữ lại vì dị tật nhẹ hơn. Đến lượt Djrueng, số phận tưởng đã khép lại nếu không có người bác kiên quyết bảo vệ. Điều đó đã cứu lấy một sinh mệnh, mở ra hành trình đầy thử thách nhưng cũng rực rỡ ánh sáng.
Không tay, không chân, gương mặt sạm đen với những vết bớt lớn, hốc mắt sâu hoắm, Djrueng phải học cách sống như những người bình thường. Cậu bé J’rai khát khao đến trường như bao bạn bè, dù phải chống chọi với sự phản đối của gia đình, những ánh mắt kỳ thị và con đường rừng bỏng rát. Những ngày đầu, Djrueng đi học bằng hai đầu gối, mồ hôi hòa cùng máu rớm trên nền sỏi cát. Việc tập viết cũng là một cuộc chinh phục gian nan: hai năm mới thành thạo chữ thường, chỉ bằng những cử động vụng về của đôi cùi tay.
Sự kiên trì ấy đưa Djrueng đến tấm bằng cử nhân cao đẳng ngành Công nghệ Thông tin, chuyên ngành thiết kế và lập trình website. Năm 2017, anh rời Gia Lai vào Thành phố Hồ Chí Minh lập nghiệp. Những ngày đầu là chuỗi thử thách, đó là khó tìm nhà trọ, bị từ chối tuyển dụng vì khuyết tật... Nhưng rồi một doanh nghiệp đã trao cơ hội, giúp anh tích lũy kỹ năng, tự tin hơn trong công việc và cuộc sống.
Không chỉ miệt mài lao động, Djrueng còn nhiệt tình tham gia hoạt động xã hội: Nấu cháo tình thương cho bệnh nhân nghèo, sơn sửa nhà cho người già neo đơn, thăm mẹ Việt Nam Anh hùng, tình nguyện ở vùng núi Hòa Vang (Đà Nẵng). Năm 2014, anh sáng lập nhóm thiện nguyện “Đi qua mùa rẫy”, trao tặng sách vở, đồ dùng học tập cho học sinh khó khăn. Sau 11 năm, nhóm được tôn vinh hai năm liền tại “Festival tuổi trẻ cống hiến vì cộng đồng”.
Nay Djrueng chia sẻ, nhiều lúc thấy vất vả mọi người cũng bảo sao không về nhà để có người chăm sóc nhưng Djrueng không muốn phụ thuộc vào ai. Hơn nữa ở thành phố Hồ Chí Minh Djrueng sẽ có nhiều cơ hội để phát triển sứ mệnh của mình là làm việc thiện nguyện. Mọi người nghĩ rằng làm thiện nguyện phải là người có tiền, người đầy đủ nhưng với chàng trai này thì khác, ai làm được thì làm, dù góp sức nhỏ cũng thay đổi được phần nào.
Giờ đây, ngoài công việc công nghệ, Djrueng ấp ủ xây dựng một cổng thông tin điện tử dành cho người khuyết tật - nơi họ có thể giao lưu, chia sẻ kinh nghiệm, tiếp thêm sức mạnh vượt khó. Nỗ lực của Djrueng được ghi nhận bằng bằng khen “Gương thanh niên khuyết tật tiêu biểu” năm 2023 và vinh danh trong chương trình “Tỏa sáng nghị lực Việt” năm 2024.
Nghị lực vươn lên của Nay Djrueng là minh chứng rằng, dù chiến tranh đã lùi xa, những vết thương từ chất độc da cam vẫn âm ỉ trong cơ thể và cuộc sống của nhiều con người. Nhưng ngay cả khi số phận dồn họ vào tận cùng gian khó, chỉ cần một bàn tay nâng đỡ, một niềm tin được sẻ chia, những phận đời kém may mắn vẫn có thể viết tiếp câu chuyện của mình bằng mồ hôi, trí tuệ và trái tim ấm nóng. Djrueng đã làm được điều đó, không chỉ cho riêng mình mà còn cho cả những người đồng cảnh ngộ, khi chọn ở lại thành phố để tự lập, để tiếp tục sứ mệnh thiện nguyện và truyền cảm hứng sống.
Chung sức vì nạn nhân da cam
Trong công tác hỗ trợ nạn nhân chất độc da cam, không thể không kể đến sự đồng hành của các tổ chức quốc tế và đối tác nước ngoài, những đơn vị đã góp phần mang lại nguồn lực, kinh nghiệm và công nghệ để cải thiện đời sống cũng như môi trường. Các chương trình hợp tác này không chỉ hỗ trợ trước mắt, mà còn mở ra những giải pháp bền vững, giúp nạn nhân tự tin hòa nhập cộng đồng và vươn lên trong cuộc sống.
Hạ viện Vương quốc Bỉ là quốc hội đầu tiên trên thế giới đã thông qua Nghị quyết về ủng hộ Nạn nhân chất độc da cam/dioxin Việt Nam vào tháng 10/2023. Quỹ Aquitara Impact Fund 1 được thành lập và đi vào hoạt động là sự kiện quan trọng, tạo thuận lợi trong triển khai thực hiện các dự án giải quyết hậu quả chất độc da cam/dioxin đối với môi trường và hỗ trợ nạn nhân chất độc da cam. Haemers Technologies- một công ty công nghệ môi trường có trụ sở tại Bỉ, sẵn sàng đưa công nghệ tẩy độc tiên tiến đến Việt Nam, góp phần xử lý hiệu quả chất độc da cam/dioxin tồn lưu sau chiến tranh. Sự hợp tác giữa Vương quốc Bỉ và Việt Nam trong khắc phục hậu quả chất độc hóa học, giúp đỡ nạn nhân chất độc da cam không chỉ là nghĩa cử cao đẹp, mà còn góp phần tăng cường quan hệ hợp tác hữu nghị, bền chặt giữa hai quốc gia.
Đặc biệt, tháng 4/2025, Nhà vua Vương quốc Bỉ Philippe và Hoàng hậu đã có chuyến thăm cấp Nhà nước đến Việt Nam và có nhiều hoạt động ý nghĩa đối với nạn nhân chất độc da cam Việt Nam. Trong khuôn khổ chuyến thăm, Chủ tịch nước Lương Cường và Nhà vua Bỉ Philippe đã chứng kiến Trung tướng Nguyễn Hữu Chính, Chủ tịch Hội Nạn nhân chất độc da cam/dioxin Việt Nam và Bộ trưởng, Thủ hiến Vùng Thủ đô Brussels trao đổi Thỏa thuận nguyên tắc giữa Hội Nạn nhân chất độc da cam/dioxin Việt Nam và Quỹ Aquitara Impact Fund 1 Vương quốc Bỉ, góp phần thúc đẩy nỗ lực chung của hai quốc gia nhằm giải quyết hậu quả lâu dài của chất độc hóa học sau chiến tranh và hỗ trợ hiệu quả Nạn nhân chất độc da cam Việt Nam.
Ngoài hỗ trợ giải quyết hậu quả lâu dài của chất độc hóa học sau chiến tranh, Quỹ Aquitara Impact Fund 1 Vương quốc Bỉ còn chú trọng trao sinh kế cho các nạn nhân. Ba cửa hàng tiện lợi tại tỉnh Đồng Nai do Quỹ tài trợ đã đi vào hoạt động, tạo công ăn việc làm ổn định, giúp nạn nhân có nguồn thu nhập lâu dài, từng bước tự chủ kinh tế và hòa nhập cộng đồng. Đây không chỉ là những điểm bán hàng, mà còn là biểu tượng của sự sẻ chia và hy vọng, khẳng định rằng với sự đồng hành của xã hội, những phận đời kém may mắn vẫn có thể đứng vững và vươn lên.
Đại sứ đặc mệnh toàn quyền Vương quốc Bỉ tại Việt Nam Karl Van Den Bossche chia sẻ: “Tôi thực sự ấn tượng với sự lạc quan của các nạn nhân. Dù bị tàn tật suốt đời, họ vẫn cố gắng lao động, vẫn nỗ lực để có cuộc sống tốt hơn. Việc trao tặng các cửa hàng tiện lợi cho gia đình nạn nhân chất độc da cam của Quỹ Aquitara sẽ giúp họ có sinh kế ổn định và tìm lại ý nghĩa cuộc sống”.
Theo báo cáo của Trung ương Hội Nạn nhân chất độc da cam/dioxin Việt Nam, trong 6 tháng đầu năm 2025, Trung ương Hội và các cấp Hội đã nỗ lực đẩy mạnh công tác tuyên truyền, vận động, gắn với Phong trào thi đua “Hành động vì nạn nhân chất độc da cam”. Công tác hỗ trợ ngày càng mang tính bền vững, tập trung vào các nội dung thiết thực như: Xây dựng, sửa chữa nhà ở; hỗ trợ sinh kế; chăm sóc, nuôi dưỡng; thăm hỏi, tặng quà vào các dịp lễ, Tết và khi có hoàn cảnh đột xuất.
Tổng số tiền vận động 6 tháng đầu năm 2025 đạt gần 252 tỷ đồng; trong đó Quỹ Trung ương đạt 2,150 tỷ đồng, các địa phương đạt gần 249,6 tỷ đồng. Tổng số tiền đã chi hỗ trợ, giúp đỡ cho nạn nhân trên cả nước là gần 262,3 tỷ đồng. Việc quản lý, sử dụng các nguồn lực được thực hiện công khai, minh bạch, đúng đối tượng, kịp thời. Công tác chính sách tiếp tục được chú trọng, đặc biệt là việc giám sát thực hiện các chế độ ưu đãi cho người hoạt động kháng chiến bị nhiễm chất độc hóa học. Hội đã tổ chức 5 đợt xông hơi, giải độc cho 107 nạn nhân và nuôi dưỡng dài hạn 17 người.
Trung tướng Nguyễn Hữu Chính, Chủ tịch Hội Nạn nhân chất độc da cam/dioxin Việt Nam đánh giá: Những kết quả đã đạt được, đặc biệt là tinh thần nỗ lực vượt khó của các cấp Hội trong bối cảnh tổ chức bộ máy đang có nhiều thay đổi thực sự rất ấn tượng. Thời gian tới, toàn hệ thống Hội sẽ tiếp tục kiện toàn tổ chức theo hướng tinh gọn, hiệu quả; chủ động thích ứng với các quy định mới, ổn định tư tưởng cán bộ, hội viên; đồng thời đẩy mạnh hơn nữa công tác vận động nguồn lực – coi đây là nhiệm vụ trọng tâm, xuyên suốt nhằm tăng cường hỗ trợ, chăm sóc nạn nhân chất độc da cam một cách thiết thực, bền vững. Mỗi cán bộ, hội viên đều phát huy tinh thần trách nhiệm, góp phần xây dựng tổ chức Hội vững mạnh, hoạt động ngày càng chuyên nghiệp, hiệu quả " Vì nạn nhân da cam".
Những câu chuyện như của Nay Djrueng, cùng sự đồng hành của bạn bè quốc tế và nỗ lực bền bỉ của các cấp Hội, đã thắp lên niềm tin rằng những vết thương chiến tranh, dù sâu đến đâu, vẫn có thể được xoa dịu bằng tình người và trách nhiệm cộng đồng. Hơn nửa thế kỷ trôi qua, chất độc da cam vẫn để lại những hệ lụy nặng nề, nhưng trên hành trình khắc phục hậu quả, từng bàn tay đưa ra, từng tấm lòng sẻ chia chính là nguồn sức mạnh giúp nạn nhân vượt qua bóng tối. Khi nghị lực cá nhân hòa cùng sức mạnh của cộng đồng và sự hỗ trợ quốc tế, một tương lai tươi sáng hơn cho những phận đời kém may mắn không còn là điều xa vời, mà là mục tiêu chúng ta hoàn toàn có thể chạm tới./.
