Làng biển Nam Ô – Nơi lưu giữ giá trị đất và người Đà Nẵng - Bài 1

Làng biển Nam Ô – Nơi lưu giữ giá trị đất và người Đà Nẵng - Bài 1
Bài 1: Trang huyền sử giữa dạt dào sóng biển

Trong những ghi chép lịch sử được lưu giữ đến ngày nay không có thông tin chính xác về thời điểm thành lập của làng cổ Nam Ô, nhưng mật độ xuất hiện dày đặc của các di tích, phế tích lịch sử, kèm theo những giai thoại của dân làng từ xa xưa đã xây nên một bề dày huyền sử vẻ vang của làng biển dưới chân đèo Hải Vân.
 
Rạng Nam Ô (mũi Hạc) tương truyền là nơi Huyền Trân công chúa dừng chân trước khi lên thuyền hồi hương, xưa nay vẫn được dân làng gìn giữ như một khu rừng thiêng. Ảnh: Quốc Dũng - TTXVN
Rạng Nam Ô (mũi Hạc) tương truyền là nơi Huyền Trân công chúa dừng chân trước khi lên thuyền hồi hương, xưa nay vẫn được dân làng gìn giữ như một khu rừng thiêng. Ảnh: Quốc Dũng - TTXVN

Nơi giao thoa văn hóa giữa người Chăm Pa và Đại Việt

Tuy chưa rõ hình thành từ bao giờ, nhưng làng chài Nam Ô hiện vẫn còn sử dụng những giếng nước ngọt được xây dựng đúng theo kiến trúc Chăm. Giếng có thành vuông, bên trong lót gỗ, có hoa văn trang trí, tuy đã phủ nhiều rêu phong theo thời gian nhưng nước luôn đầy ắp và mát mẻ. Cách đó không xa là khu phế tích của tháp Chăm Xuân Dương xưa kia. Đây từng là một tháp Chăm rất lớn, có niên đại khoảng thế kỷ XI. Sau này, nhiều hiện vật ở di tích chăm Xuân Dương được người Pháp quy tập về nghiên cứu, đến nay vẫn còn nhiều hiện vật được trưng bày tại Bảo tàng Điêu khắc Chăm Đà Nẵng.

Theo các nhà nghiên cứu, tháp Xuân Dương lớn hơn hẳn các tháp Chăm cùng thời và được xây rất gần với biển, nên có thể đây vừa là công trình thờ tự, vừa được dùng như “ngọn hải đăng” để định hướng tàu thuyền cập bến. Như vậy có thể thấy tầm quan trọng của tháp Xuân Dương, cũng như làng Nam Ô trong phát triển kinh tế biển từ xa xưa.

Theo sách Đại Việt Sử Ký Toàn Thư, năm 1306, vua Chế Mân của vương quốc Chăm Pa dâng 2 khu vực Châu Ô và Châu Lý làm sính lễ, cưới Huyền Trân công chúa, con gái vua Trần Nhân Tông. Từ đó Châu Ô, Châu Lý (từ phía bắc Quảng Trị đến khu vực làng Nam Ô ngày nay) chính thức được sát nhập vào Đại Việt. Cái tên Nam Ô cũng có ý nghĩa là “cửa ô phía Nam” của đất nước. Cũng từ đó, trên vùng đất này, sự giao thoa văn hóa Chăm Pa và Đại Việt bắt đầu.

Một năm sau lễ cưới, vua Chế Mân chết, lo sợ công chúa Huyền Trân bị chôn cùng chồng theo tục lệ của Chăm Pa, vua Trần Nhân Tông sai tướng lĩnh giải cứu công chúa về. Tương truyền rằng khi tháo chạy đến Nam Ô, Huyền Trân gặp sự truy đuổi của quân Chăm Pa nên phải trốn tạm vào rừng và chờ thuyền của Đại Việt tới đón. Hiện nay ở khu vực Mũi Hạc, một dải đất nhỏ nhô ra biển với hệ sinh thái rừng cây lâu năm, vẫn còn một phế tích đền thờ Huyền Trân công chúa. Dân làng Nam Ô coi đây là khu rừng thiêng và cùng nhau bảo vệ từng gốc cây, tán lá của ngôi rừng từ nhiều đời nay.

Theo “người chép sử làng Nam Ô” Đặng Dùng, gần phế tích đền thờ Huyền Trân công chúa còn có một ngôi mộ cổ, không rõ lai lịch nhưng dân làng vẫn thờ phụng từ xưa đến giờ. Tương truyền đây là mộ của viên tướng Đại Việt đã tình nguyện ở lại Nam Ô để chỉ huy đội quân cảm tử, chặn đánh quân Chăm Pa sau khi công chúa rời đi. Có thể những người lính sống sót sau trận chiến đã trở thành những người Đại Việt đầu tiên tại đây. Sau hàng thế kỷ, người Chăm và người Việt đã cùng nhau sinh sống và phát triển tại làng chài cổ này, hiện nay trong làng Nam Ô vẫn có những người mang họ gốc Chăm như họ Chế, họ Trà...

Qua các giai thoại, hiện nay dân làng vẫn còn truyền lại câu ca dao tả lại nỗi lòng của nàng công chúa nổi tiếng Huyền Trân khi lưu lại mảnh đất này, chờ đợi ngày trở về: “Chiều chiều ra ngó Hải Vân/ Chim kêu gành đá, ngẫm thân lại buồn.”

Di tích hào hùng thời kỳ chống thực dân

Theo Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao thành phố Đà Nẵng Huỳnh Văn Hùng, những giai thoại, truyền thuyết xưa do người dân Nam Ô kể lại có cứ liệu lịch sử rất mỏng, khó xác minh. Nhưng có thể coi đó là những phần tô điểm, giúp cho không gian văn hóa nơi đây thêm linh thiêng. Còn về những giá trị có thật trong lịch sử thì đến nay vẫn tồn tại nhiều di tích rất lâu đời như: Lăng Ông, Miếu bà Liễu Hạnh (một trong Tứ bất tử), mộ Tiền Hiền (những người có công khai khẩn), miếu Âm Linh và Nghĩa Trũng (tưởng niệm các binh sĩ buổi đầu đánh Pháp)...
 
Miếu Âm Linh (còn gọi là Dinh Cô Hồn) tại làng Nam Ô là dấu tích của cuộc chống trả oanh liệt trước quân xâm lược xưa kia, nay được dân làng tổ chức lễ cầu an mỗi dịp năm mới. Ảnh: Quốc Dũng - TTXVN
Miếu Âm Linh (còn gọi là Dinh Cô Hồn) tại làng Nam Ô là dấu tích của cuộc chống trả oanh liệt trước quân xâm lược xưa kia, nay được dân làng tổ chức lễ cầu an mỗi dịp năm mới. Ảnh: Quốc Dũng - TTXVN

Trong đó, nổi bật nhất là khu Nghĩa Trũng và miếu Âm Linh, nơi chôn cất và thờ cúng những người lính nhà Nguyễn đã tử trận trong buổi đầu chống thực dân Pháp. Trong các trận chiến chống quân Pháp đánh cửa biển Đà Nẵng vào khoảng năm 1858, quân lính triều đình của đồn Nam Ô và dân quân địa phương đã tử trận rất nhiều, được chôn cất tại Nghĩa Trũng. Để tưởng niệm các tử sĩ này, triều đình vua Tự Đức đã sắc dụ cho nhân dân nơi đây lập Miếu Âm Linh để đời sau thờ cúng. Nhiều năm sau, vua Thành Thái (1889- 1967) khi lên ngôi đã sắc dụ cho các nơi lập Âm Hồn Đàn để tưởng vọng các tử sĩ đã bỏ mình trong biến cố thất thủ kinh đô năm 1885, miếu Âm Linh của làng theo đó được tôn tạo. Được bảo tồn, hương khói bởi nhiều thế hệ người làng Nam Ô, dấu tích của cuộc chống trả oanh liệt trước quân thực dân xâm lược vẫn còn được lưu giữ tới ngày nay.

Ông Huỳnh Văn Hùng khẳng định: “Các di tích lịch sử - văn hóa với giá trị to lớn như vậy dày đặc trong một làng chài nhỏ là rất hiếm và đáng quý. Bên cạnh Di sản văn hóa phi vật thể là nghề làm nước mắm truyền thống, hiện nay ngành văn hóa đang lập hồ sơ khoa học công nhận các di tích trong làng Nam Ô là quần thể di tích văn hóa - lịch sử cấp thành phố. Sau khi được công nhận chính thức, quần thể di tích này sẽ được bảo vệ theo Luật Di sản văn hóa”. (Còn nữa)
Quốc Dũng
TTXVN

Có thể bạn quan tâm

Cánh đồng Mường Tấc, xã Phù Yên (Sơn La)

Cánh đồng Mường Tấc, xã Phù Yên (Sơn La)

Cánh đồng Mường Tấc ở xã Phù Yên (Sơn La) có diện tích hơn 1.600ha, nổi tiếng với các loại gạo dẻo, thơm ngon. Đây là 1 trong 4 cánh đồng trồng lúa lớn nhất của các tỉnh miền núi Tây Bắc. Vào mùa lúa chín, từ trên cao nhìn xuống, cánh đồng như thảm lụa vàng tuyệt đẹp của một miền quê trù phú.

Khai mở không gian du lịch đại ngàn phía Tây Lâm Đồng

Khai mở không gian du lịch đại ngàn phía Tây Lâm Đồng

Sau khi địa giới hành chính được mở rộng, phía Tây tỉnh Lâm Đồng đang nổi lên như một không gian du lịch giàu tiềm năng với hệ sinh thái rừng, thác nước, hồ tự nhiên, bản sắc văn hóa đa dạng của các dân tộc bản địa cùng nhiều sản phẩm nông nghiệp đặc trưng. Việc khai thác hiệu quả những lợi thế này được kỳ vọng sẽ tạo thêm cực tăng trưởng mới cho ngành du lịch địa phương.

Suôi Thầu - từ thảo nguyên xanh đến điểm đến hấp dẫn

Suôi Thầu - từ thảo nguyên xanh đến điểm đến hấp dẫn

Khi những tia nắng đầu ngày xuyên qua lớp mây mỏng trên vùng cao Pà Vầy Sủ, thảo nguyên Suôi Thầu hiện ra như một tấm thảm xanh trải dài giữa những dãy núi. Vài năm trước, nơi đây vẫn là vùng đồi chăn thả gia súc quen thuộc của người dân địa phương. Nay, Suôi Thầu (xã Pà Vầy Sủ, tỉnh Tuyên Quang) đang dần trở thành điểm đến thu hút du khách, mở ra cơ hội phát triển du lịch cộng đồng và nâng cao sinh kế cho đồng bào vùng cao.

Tạo giá trị khác biệt để định vị thương hiệu du lịch Đắk Lắk

Tạo giá trị khác biệt để định vị thương hiệu du lịch Đắk Lắk

Sau khi thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính, tỉnh Đắk Lắk có một không gian phát triển rộng lớn, mở ra động lực phát triển kinh tế - xã hội. Đây cũng là cơ hội để tỉnh hình thành một không gian du lịch liên hoàn, tạo giá trị thương hiệu đặc sắc từ đại ngàn đến biển xanh với các loại hình du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng, biển đảo, văn hóa, cộng đồng, nông nghiệp và trải nghiệm.

Chợ phiên Đắk R’măng - nơi lưu giữ bản sắc văn hóa đồng bào Mông

Chợ phiên Đắk R’măng - nơi lưu giữ bản sắc văn hóa đồng bào Mông

Mỗi sáng Chủ nhật, chợ phiên Đắk R’măng (còn gọi chợ tình Đắk R’măng, ở xã Tà Đùng, tỉnh Lâm Đồng) lại rộn ràng tiếng nói cười, sắc màu thổ cẩm và hương thơm của những món ăn vùng cao. Không chỉ là nơi giao thương của đồng bào Mông, phiên chợ còn là không gian lưu giữ bản sắc văn hóa Tây Bắc tạo điểm nhấn độc đáo trong phát triển du lịch cộng đồng của địa phương.

Chinh phục đỉnh Pha Luông hùng vỹ

Chinh phục đỉnh Pha Luông hùng vỹ

Pha Luông, đỉnh núi cao nhất Khu du lịch quốc gia Mộc Châu (Sơn La), từng được nhà thơ Quang Dũng khắc họa hùng vĩ trong bài thơ Tây Tiến. Ngày nay, nơi đây trở thành điểm đến hấp dẫn để chinh phục độ cao 2.000m, săn mây và khám phá thiên nhiên.

Du lịch xứ Tuyên: Kỳ vọng sự bứt phá

Du lịch xứ Tuyên: Kỳ vọng sự bứt phá

Với hệ thống tài nguyên du lịch phong phú, đa dạng, Tuyên Quang có điều kiện thuận lợi để phát triển nhiều loại hình du lịch hấp dẫn, đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của du khách trong nước và quốc tế. Nổi bật là Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Cao nguyên đá Đồng Văn; Khu di tích quốc gia đặc biệt Tân Trào; Khu bảo tồn thiên nhiên Na Hang - Lâm Bình cùng kho tàng di sản văn hóa, tín ngưỡng đặc sắc gắn với đời sống cộng đồng các dân tộc. Chính những giá trị riêng có ấy đang tạo nên sức hấp dẫn đặc biệt cho du lịch xứ Tuyên và là nền tảng quan trọng để hình thành hệ sinh thái sản phẩm du lịch phong phú và đa dạng.

Nâng tầm giá trị di sản qua không gian triển lãm âm thanh độc đáo

Nâng tầm giá trị di sản qua không gian triển lãm âm thanh độc đáo

Tọa lạc ở phường Bắc Gia Nghĩa, Nhà triển lãm Âm thanh (thuộc Bảo tàng tỉnh Lâm Đồng) đang trở thành điểm đến thu hút du khách trên hành trình khám phá Công viên Địa chất toàn cầu UNESCO Đắk Nông. Nơi đây mang đến cách tiếp cận mới trong bảo tồn và phát huy giá trị di sản khi kết hợp các yếu tố văn hóa, lịch sử, thiên nhiên với công nghệ tương tác hiện đại.

Độc đáo chợ Mây trên 'nóc nhà miền Tây'

Độc đáo chợ Mây trên 'nóc nhà miền Tây'

Giữa bạt ngàn trùng điệp của dãy Thất Sơn, đỉnh núi Cấm - Thiên Cấm Sơn (xã Núi Cấm, tỉnh An Giang) kiêu hãnh là “nóc nhà miền Tây” ôm trọn chợ Mây, một nét văn hóa giao thương độc đáo, đầy mê hoặc.

Cảnh sắc hồ Lắk (Đắk Lắk)

Cảnh sắc hồ Lắk (Đắk Lắk)

Hồ Lắk tại xã Liên Sơn Lắk (Đắk Lắk) là hồ nước ngọt tự nhiên lớn nhất và đẹp nhất Tây Nguyên. Hồ Lắk còn gắn với những sử thi của cư dân người M'Nông bản địa với câu chuyện về chàng trai mồ côi Lak Liêng và lươn thần - biểu tượng mang đến nguồn nước và sự sống cho buôn làng.

Vòng chung kết Giải đua ngựa truyền thống Bắc Hà lần thứ 19

Vòng chung kết Giải đua ngựa truyền thống Bắc Hà lần thứ 19

Sáng 24/5/2026, vòng chung kết Giải đua ngựa truyền thống Bắc Hà lần thứ 19 diễn ra sôi động tại sân vận động trung tâm xã Bắc Hà, thu hút hàng nghìn người dân và du khách đến theo dõi, cổ vũ. Đây là điểm nhấn đặc biệt trong chuỗi hoạt động Festival mùa Hè “Vang xa vó ngựa cao nguyên” năm 2026. 

Thôn Tha - nơi tiếng đàn tính ngân giữa mùa xanh

Thôn Tha - nơi tiếng đàn tính ngân giữa mùa xanh

Nằm dưới chân những dãy núi xanh, thôn Tha nhiều năm nay trở thành điểm đến quen thuộc của du khách trong và ngoài nước khi muốn tìm một không gian du lịch cộng đồng mang đậm bản sắc văn hóa Tày.

Đô thị dịch vụ vùng cao đang thành hình nơi cửa ngõ Cao nguyên đá

Đô thị dịch vụ vùng cao đang thành hình nơi cửa ngõ Cao nguyên đá

Từ trung tâm phường Hà Giang 1, những đoàn xe du lịch vẫn đều đặn nối nhau ngược lên Đồng Văn, Mèo Vạc mỗi sớm mai. Từng là hạt nhân đô thị của thành phố Hà Giang trước đây, vùng đất nơi cửa ngõ Cao nguyên đá Đồng Văn hôm nay đang mở rộng không gian phát triển theo hướng thương mại, dịch vụ và du lịch, từng bước hình thành diện mạo của một đô thị dịch vụ vùng cao hiện đại nơi cực Bắc Tổ quốc.

Dưới chân Cột cờ Lũng Cú, người Mông giữ hồn bản để đón khách

Dưới chân Cột cờ Lũng Cú, người Mông giữ hồn bản để đón khách

Dưới chân cột cờ Lũng Cú nơi địa đầu cực Bắc Tổ quốc, bản Thèn Pả (xã Lũng Cú, tỉnh Tuyên Quang) nép mình bên hồ Mắt Rồng xanh biếc, với những mái ngói âm dương cũ, những nếp nhà trình tường phủ màu thời gian và tiếng khèn Mông dìu dặt âm vang lúc chiều muộn.

'Đánh thức' không gian du lịch mới từ đại ngàn đến biển xanh

'Đánh thức' không gian du lịch mới từ đại ngàn đến biển xanh

Từ mặt nước xanh biếc của hồ Tà Đùng giữa đại ngàn Tây Nguyên đến những đồi thông, thung lũng hoa của Đà Lạt và bờ biển đầy nắng gió ở Mũi Né, tỉnh Lâm Đồng đang sở hữu không gian du lịch rộng lớn, hội tụ đầy đủ các yếu tố rừng, cao nguyên, biển và đảo. Đây là lợi thế đặc biệt để địa phương tái cấu trúc ngành du lịch theo hướng đa dạng sản phẩm, liên kết vùng và nâng cao sức cạnh tranh.

Khám phá mùa mận chín trên cao nguyên Mộc Châu

Khám phá mùa mận chín trên cao nguyên Mộc Châu

Những ngày này, thung lũng Nà Ka trên cao nguyên Mộc Châu, tỉnh Sơn La bước vào mùa mận chín rực rỡ. Những vườn mận trĩu quả thu hút đông du khách đến tham quan, trải nghiệm tự tay hái và thưởng thức mận hậu giữa không gian núi rừng Tây Bắc thanh bình, thơ mộng.

Xây dựng hành trình trải nghiệm liền mạch cảm xúc trong Công viên địa chất Non nước Cao Bằng

Xây dựng hành trình trải nghiệm liền mạch cảm xúc trong Công viên địa chất Non nước Cao Bằng

Công viên địa chất Toàn cầu UNESCO Non nước Cao Bằng không chỉ lưu giữ những giá trị di sản quý hiếm mà còn ẩn chứa chiều sâu văn hóa, lịch sử. Tỉnh Cao Bằng đang nỗ lực tăng cường kết nối các tuyến khám phá trong vùng công viên địa chất tạo nên hành trình du lịch liền mạch, hấp dẫn và giàu bản sắc.

Phát huy giá trị văn hóa, tạo đột phá để du lịch phát triển bền vững

Phát huy giá trị văn hóa, tạo đột phá để du lịch phát triển bền vững

Với lợi thế sở hữu cảnh quan thiên nhiên hùng vĩ và kho tàng văn hóa phong phú của 20 dân tộc anh em, tỉnh Lai Châu đang triển khai đồng bộ các giải pháp phát triển du lịch theo hướng bền vững, gắn chặt với bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa truyền thống. Lai Châu đang thực hiện một cuộc chuyển mình khi biến di sản văn hóa và cảnh quan thiên nhiên thành nguồn lực phát triển kinh tế trong giai đoạn tiếp theo.

Có một không gian trải nghiệm hấp dẫn giữa lòng đô thị nhộn nhịp Cao Bằng

Có một không gian trải nghiệm hấp dẫn giữa lòng đô thị nhộn nhịp Cao Bằng

Sông Bằng Giang chảy qua trung tâm tỉnh Cao Bằng, mang phù sa bồi đắp cho đồng ruộng và tạo điểm nhấn cảnh quan quan trọng, đặc trưng của cảnh ở phố núi. Chính quyền các cấp và ngành du lịch địa phương chú trọng chỉnh trang cảnh quan ven sông Bằng Giang, mở ra không gian du lịch, dịch vụ và các hoạt động văn hóa, giải trí trên sông.

Phát triển bền vững Khu du lịch Quốc gia Mộc Châu

Phát triển bền vững Khu du lịch Quốc gia Mộc Châu

Ngày 8/5, tại phường Mộc Châu, UBND tỉnh Sơn La đã làm việc với các phường Mộc Châu, Mộc Sơn, Thảo Nguyên, Vân Sơn và các xã Đoàn Kết, Lóng Sập, Vân Hồ về công tác phát triển du lịch trên địa bàn Mộc Châu và chuẩn bị Tuần Văn hóa - Du lịch Mộc Châu năm 2026.

'Chìa khóa' nâng tầm du lịch từ những búp chè

'Chìa khóa' nâng tầm du lịch từ những búp chè

Được hình thành từ đầu thế kỷ XX, đồi chè Cầu Đất (phường Xuân Trường - Đà Lạt) là một trong những vùng nguyên liệu chè lâu đời nhất tại Lâm Đồng. Nằm ở độ cao khoảng 1.650m so với mực nước biển với khí hậu mát mẻ quanh năm, nơi đây là một trong những điểm đến hấp dẫn đối với du khách yêu thiên nhiên, văn hóa và trải nghiệm nông nghiệp.

Làm mới sản phẩm du lịch bằng trải nghiệm giá trị di sản

Làm mới sản phẩm du lịch bằng trải nghiệm giá trị di sản

Nằm nơi điểm giao hòa của hai dòng Nậm Nơn và Nậm Mộ, cây đa cổ thụ tại di tích đền Vạn - Cửa Rào, bản Cửa Rào 1, xã Tương Dương, Nghệ An không chỉ là di sản, một biểu tượng tâm linh mà còn là "pho sử sống" chứng kiến bao thăng trầm của vùng đất miền Tây xứ Nghệ. Việc bảo tồn gắn liền với phát huy giá trị di sản này đang mở ra hướng đi mới cho du lịch văn hóa, sinh thái của địa phương.

Hà Tiên xây dựng hệ sinh thái số, nâng tầm đô thị biển - biên giới

Hà Tiên xây dựng hệ sinh thái số, nâng tầm đô thị biển - biên giới

Phường Hà Tiên có vị trí đặc biệt quan trọng, là địa bàn trọng yếu về quốc phòng - an ninh của tỉnh An Giang và khu vực Đồng bằng sông Cửu Long. Phường biên giới này đang trở thành điểm sáng trong chuyển đổi số, với định hướng xây dựng đô thị thông minh, chính quyền số và trung tâm thương mại biên giới quan trọng của vùng Tây Nam Bộ, đặc biệt là số hóa phát triển du lịch.

Văn hóa đại ngàn 'níu chân' du khách

Văn hóa đại ngàn 'níu chân' du khách

Phát huy lợi thế bản sắc văn hóa đa dạng, dịp nghỉ lễ 30/4 - 1/5 năm nay, nhiều đơn vị, địa phương trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk tổ chức các hoạt động văn hóa, văn nghệ đặc sắc phục vụ nhân dân và du khách. Không chỉ dừng lại ở tham quan thuần túy, du khách đến "thủ phủ cà phê" còn được đắm mình trong không gian trải nghiệm sống động, nơi di sản hòa quyện cùng nhịp sống hiện đại.