Làng biển Nam Ô – Nơi lưu giữ giá trị đất và người Đà Nẵng - Bài 1

Làng biển Nam Ô – Nơi lưu giữ giá trị đất và người Đà Nẵng - Bài 1
Bài 1: Trang huyền sử giữa dạt dào sóng biển

Trong những ghi chép lịch sử được lưu giữ đến ngày nay không có thông tin chính xác về thời điểm thành lập của làng cổ Nam Ô, nhưng mật độ xuất hiện dày đặc của các di tích, phế tích lịch sử, kèm theo những giai thoại của dân làng từ xa xưa đã xây nên một bề dày huyền sử vẻ vang của làng biển dưới chân đèo Hải Vân.
 
Rạng Nam Ô (mũi Hạc) tương truyền là nơi Huyền Trân công chúa dừng chân trước khi lên thuyền hồi hương, xưa nay vẫn được dân làng gìn giữ như một khu rừng thiêng. Ảnh: Quốc Dũng - TTXVN
Rạng Nam Ô (mũi Hạc) tương truyền là nơi Huyền Trân công chúa dừng chân trước khi lên thuyền hồi hương, xưa nay vẫn được dân làng gìn giữ như một khu rừng thiêng. Ảnh: Quốc Dũng - TTXVN

Nơi giao thoa văn hóa giữa người Chăm Pa và Đại Việt

Tuy chưa rõ hình thành từ bao giờ, nhưng làng chài Nam Ô hiện vẫn còn sử dụng những giếng nước ngọt được xây dựng đúng theo kiến trúc Chăm. Giếng có thành vuông, bên trong lót gỗ, có hoa văn trang trí, tuy đã phủ nhiều rêu phong theo thời gian nhưng nước luôn đầy ắp và mát mẻ. Cách đó không xa là khu phế tích của tháp Chăm Xuân Dương xưa kia. Đây từng là một tháp Chăm rất lớn, có niên đại khoảng thế kỷ XI. Sau này, nhiều hiện vật ở di tích chăm Xuân Dương được người Pháp quy tập về nghiên cứu, đến nay vẫn còn nhiều hiện vật được trưng bày tại Bảo tàng Điêu khắc Chăm Đà Nẵng.

Theo các nhà nghiên cứu, tháp Xuân Dương lớn hơn hẳn các tháp Chăm cùng thời và được xây rất gần với biển, nên có thể đây vừa là công trình thờ tự, vừa được dùng như “ngọn hải đăng” để định hướng tàu thuyền cập bến. Như vậy có thể thấy tầm quan trọng của tháp Xuân Dương, cũng như làng Nam Ô trong phát triển kinh tế biển từ xa xưa.

Theo sách Đại Việt Sử Ký Toàn Thư, năm 1306, vua Chế Mân của vương quốc Chăm Pa dâng 2 khu vực Châu Ô và Châu Lý làm sính lễ, cưới Huyền Trân công chúa, con gái vua Trần Nhân Tông. Từ đó Châu Ô, Châu Lý (từ phía bắc Quảng Trị đến khu vực làng Nam Ô ngày nay) chính thức được sát nhập vào Đại Việt. Cái tên Nam Ô cũng có ý nghĩa là “cửa ô phía Nam” của đất nước. Cũng từ đó, trên vùng đất này, sự giao thoa văn hóa Chăm Pa và Đại Việt bắt đầu.

Một năm sau lễ cưới, vua Chế Mân chết, lo sợ công chúa Huyền Trân bị chôn cùng chồng theo tục lệ của Chăm Pa, vua Trần Nhân Tông sai tướng lĩnh giải cứu công chúa về. Tương truyền rằng khi tháo chạy đến Nam Ô, Huyền Trân gặp sự truy đuổi của quân Chăm Pa nên phải trốn tạm vào rừng và chờ thuyền của Đại Việt tới đón. Hiện nay ở khu vực Mũi Hạc, một dải đất nhỏ nhô ra biển với hệ sinh thái rừng cây lâu năm, vẫn còn một phế tích đền thờ Huyền Trân công chúa. Dân làng Nam Ô coi đây là khu rừng thiêng và cùng nhau bảo vệ từng gốc cây, tán lá của ngôi rừng từ nhiều đời nay.

Theo “người chép sử làng Nam Ô” Đặng Dùng, gần phế tích đền thờ Huyền Trân công chúa còn có một ngôi mộ cổ, không rõ lai lịch nhưng dân làng vẫn thờ phụng từ xưa đến giờ. Tương truyền đây là mộ của viên tướng Đại Việt đã tình nguyện ở lại Nam Ô để chỉ huy đội quân cảm tử, chặn đánh quân Chăm Pa sau khi công chúa rời đi. Có thể những người lính sống sót sau trận chiến đã trở thành những người Đại Việt đầu tiên tại đây. Sau hàng thế kỷ, người Chăm và người Việt đã cùng nhau sinh sống và phát triển tại làng chài cổ này, hiện nay trong làng Nam Ô vẫn có những người mang họ gốc Chăm như họ Chế, họ Trà...

Qua các giai thoại, hiện nay dân làng vẫn còn truyền lại câu ca dao tả lại nỗi lòng của nàng công chúa nổi tiếng Huyền Trân khi lưu lại mảnh đất này, chờ đợi ngày trở về: “Chiều chiều ra ngó Hải Vân/ Chim kêu gành đá, ngẫm thân lại buồn.”

Di tích hào hùng thời kỳ chống thực dân

Theo Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao thành phố Đà Nẵng Huỳnh Văn Hùng, những giai thoại, truyền thuyết xưa do người dân Nam Ô kể lại có cứ liệu lịch sử rất mỏng, khó xác minh. Nhưng có thể coi đó là những phần tô điểm, giúp cho không gian văn hóa nơi đây thêm linh thiêng. Còn về những giá trị có thật trong lịch sử thì đến nay vẫn tồn tại nhiều di tích rất lâu đời như: Lăng Ông, Miếu bà Liễu Hạnh (một trong Tứ bất tử), mộ Tiền Hiền (những người có công khai khẩn), miếu Âm Linh và Nghĩa Trũng (tưởng niệm các binh sĩ buổi đầu đánh Pháp)...
 
Miếu Âm Linh (còn gọi là Dinh Cô Hồn) tại làng Nam Ô là dấu tích của cuộc chống trả oanh liệt trước quân xâm lược xưa kia, nay được dân làng tổ chức lễ cầu an mỗi dịp năm mới. Ảnh: Quốc Dũng - TTXVN
Miếu Âm Linh (còn gọi là Dinh Cô Hồn) tại làng Nam Ô là dấu tích của cuộc chống trả oanh liệt trước quân xâm lược xưa kia, nay được dân làng tổ chức lễ cầu an mỗi dịp năm mới. Ảnh: Quốc Dũng - TTXVN

Trong đó, nổi bật nhất là khu Nghĩa Trũng và miếu Âm Linh, nơi chôn cất và thờ cúng những người lính nhà Nguyễn đã tử trận trong buổi đầu chống thực dân Pháp. Trong các trận chiến chống quân Pháp đánh cửa biển Đà Nẵng vào khoảng năm 1858, quân lính triều đình của đồn Nam Ô và dân quân địa phương đã tử trận rất nhiều, được chôn cất tại Nghĩa Trũng. Để tưởng niệm các tử sĩ này, triều đình vua Tự Đức đã sắc dụ cho nhân dân nơi đây lập Miếu Âm Linh để đời sau thờ cúng. Nhiều năm sau, vua Thành Thái (1889- 1967) khi lên ngôi đã sắc dụ cho các nơi lập Âm Hồn Đàn để tưởng vọng các tử sĩ đã bỏ mình trong biến cố thất thủ kinh đô năm 1885, miếu Âm Linh của làng theo đó được tôn tạo. Được bảo tồn, hương khói bởi nhiều thế hệ người làng Nam Ô, dấu tích của cuộc chống trả oanh liệt trước quân thực dân xâm lược vẫn còn được lưu giữ tới ngày nay.

Ông Huỳnh Văn Hùng khẳng định: “Các di tích lịch sử - văn hóa với giá trị to lớn như vậy dày đặc trong một làng chài nhỏ là rất hiếm và đáng quý. Bên cạnh Di sản văn hóa phi vật thể là nghề làm nước mắm truyền thống, hiện nay ngành văn hóa đang lập hồ sơ khoa học công nhận các di tích trong làng Nam Ô là quần thể di tích văn hóa - lịch sử cấp thành phố. Sau khi được công nhận chính thức, quần thể di tích này sẽ được bảo vệ theo Luật Di sản văn hóa”. (Còn nữa)
Quốc Dũng
TTXVN

Có thể bạn quan tâm

Mùa hoa anh đào xóm Mừng - điểm hẹn du lịch gắn với bảo tồn văn hóa Mường

Mùa hoa anh đào xóm Mừng - điểm hẹn du lịch gắn với bảo tồn văn hóa Mường

Những ngày giáp Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026, xóm Mừng - bản làng người Mường nằm lưng chừng núi thuộc xã Cao Phong, tỉnh Phú Thọ khoác lên mình tấm áo hồng của mai anh đào cùng sắc vàng rực rỡ của hoa cải đang kỳ nở rộ. Hàng trăm cây hoa bung nở đồng loạt, nhuộm hồng cả triền đồi, những con đường và ruộng bậc thang điểm thêm sắc vàng hoa cải, tạo nên khung cảnh nên thơ giữa núi rừng Tây Bắc, thu hút đông đảo du khách đến tham quan, chụp ảnh, trải nghiệm.

Ngắm hoa theo mùa trở thành xu hướng du lịch

Ngắm hoa theo mùa trở thành xu hướng du lịch

Không cần đi xa đến Nhật Bản, Hàn Quốc hay châu Âu, ngay tại Việt Nam, những mùa hoa đang từng bước trở thành “thỏi nam châm” hút khách du lịch. Từ hoa tam giác mạch Hà Giang, hoa mận Mộc Châu, hoa anh đào Điện Biên, hoa mai anh đào Đà Lạt… không chỉ mang đến vẻ đẹp say lòng người, các mùa hoa còn được ví như “gà đẻ trứng vàng”, mở ra hướng phát triển cho du lịch sinh thái, du lịch xanh gắn với cộng đồng.

Khám phá mùa hồng chín trên cao nguyên Mộc Châu

Khám phá mùa hồng chín trên cao nguyên Mộc Châu

Bên cạnh lợi thế về khí hậu mát mẻ và cảnh quan thiên nhiên, những ngày này, Khu du lịch quốc gia Mộc Châu, tỉnh Sơn La bước vào mùa hồng chín. Nhiều vườn hồng trên cao nguyên đồng loạt cho quả chín rộ, tạo cảnh quan đẹp đặc trưng, thu hút đông đảo du khách đến tham quan.

Du lịch Phú Thọ tạo nền tảng tăng trưởng vững chắc, hướng tới chất lượng cao

Du lịch Phú Thọ tạo nền tảng tăng trưởng vững chắc, hướng tới chất lượng cao

Những kết quả nổi bật đạt được trong năm 2025 đã tạo nền tảng quan trọng để ngành Du lịch tỉnh Phú Thọ bước vào năm 2026 với tâm thế chủ động, tự tin, hướng tới các mục tiêu tăng trưởng cao hơn. Trong không gian phát triển mới được mở rộng sau sáp nhập, du lịch tiếp tục được xác định là ngành kinh tế quan trọng, gắn với phát huy giá trị văn hóa - lịch sử vùng đất Tổ, vùng đất cội nguồn của dân tộc.

Lễ hội hoa lê Hồng Thái - điểm hẹn mùa Xuân vùng cao

Lễ hội hoa lê Hồng Thái - điểm hẹn mùa Xuân vùng cao

Mỗi độ Xuân về, xã Hồng Thái lại bước vào mùa đẹp nhất trong năm. Đó là mùa hoa lê nở, mùa của sắc trắng tinh khôi phủ khắp núi rừng, khiến vùng cao nơi đây như hóa thành một miền cổ tích giữa đại ngàn Tuyên Quang. Lễ hội hoa lê Hồng Thái không chỉ tôn vinh vẻ đẹp thiên nhiên độc đáo, mà còn mở ra không gian trải nghiệm văn hóa du lịch đặc sắc, trở thành điểm hẹn mùa Xuân hấp dẫn của vùng cao Na Hang.

Du lịch 'đánh thức' sinh kế nông thôn

Du lịch 'đánh thức' sinh kế nông thôn

Trong bối cảnh nông thôn đang tìm kiếm hướng phát triển bền vững, du lịch nông nghiệp gắn với du lịch cộng đồng đang dần trở thành sinh kế mới cho người dân tỉnh Quảng Trị. Từ đồng ruộng, vườn đồi đến các bản làng miền núi, những giá trị nông nghiệp và văn hóa bản địa được khai thác hiệu quả, không chỉ tạo thêm thu nhập mà còn góp phần mở ra con đường giảm nghèo bền vững ở khu vực nông thôn.

Xây dựng bản đồ số cho du khách trong Lễ hội hoa mai anh đào - Đà Lạt

Xây dựng bản đồ số cho du khách trong Lễ hội hoa mai anh đào - Đà Lạt

Lễ hội hoa mai anh đào - Đà Lạt Xuân 2026 ở Lâm Đồng diễn ra từ ngày 15/1 đến ngày 5/2/2026, tập trung cao điểm vào thời điểm hoa mai anh đào nở rộ. Để du khách có thông tin chính xác về địa điểm, trạng thái của từng khu vực, từng cây mai anh đào đẹp, Ban tổ chức cung cấp Bản đồ mai anh đào Đà Lạt, là bản đồ số trực tuyến, tạo điều kiện cho khách du lịch lựa chọn điểm đi ngắm hoa phù hợp nhất trong chuyến đi của mình.

Cao Bằng phát huy giá trị di sản, thúc đẩy du lịch bền vững

Cao Bằng phát huy giá trị di sản, thúc đẩy du lịch bền vững

Công viên địa chất Non nước Cao Bằng chính thức trở thành thành viên Mạng lưới Công viên địa chất Toàn cầu UNESCO vào năm 2018. Đây là tiền đề mở ra một hành trình di sản được trân trọng và con người là trung tâm; kết nối, hội nhập và lan tỏa giá trị, góp phần quảng bá hình ảnh Cao Bằng trên bản đồ du lịch trong nước và thế giới.

Trải nghiệm mùa cam ly trên cao nguyên Mộc Châu

Trải nghiệm mùa cam ly trên cao nguyên Mộc Châu

Chớm đông, khu du lịch quốc gia Mộc Châu, tỉnh Sơn La, như được khoác lên mình bộ cánh mới rực rỡ của mùa hoa thơm, trái ngọt; đặc biệt, những vườn cam ly kết hợp kinh tế gắn với du lịch đã thu hút đông du khách đến tham quan, trải nghiệm.

Khởi sắc du lịch Điện Biên đầu năm 2026

Khởi sắc du lịch Điện Biên đầu năm 2026

Với chuỗi hoạt động văn hóa, lễ hội sôi động, Điện Biên đã đón lượng lớn du khách trong những ngày đầu năm mới 2026. Kết quả tích cực này mở ra cơ hội tăng trưởng mạnh mẽ, tạo đà thuận lợi để du lịch Điện Biên tiếp tục bứt phá.

Hình thành sản phẩm du lịch trải nghiệm đặc sắc thu hút du khách đến Đắk Lắk

Hình thành sản phẩm du lịch trải nghiệm đặc sắc thu hút du khách đến Đắk Lắk

Theo Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Đắk Lắk, trong năm 2025, số lượng du khách đến tỉnh tăng cao với hơn 7,3 triệu lượt khách, tăng trên 16% so với kế hoạch; doanh thu đạt hơn 13.600 tỷ đồng, vượt 8% so với chỉ tiêu. Đây là cơ sở để ngành Du lịch đặt mục tiêu cao hơn trong năm 2026, từng bước phát triển du lịch trở thành một trong những lĩnh vực kinh tế mũi nhọn của tỉnh.

Du lịch trải nghiệm hút khách

Du lịch trải nghiệm hút khách

Trong kỳ nghỉ Tết Dương lịch kéo dài 4 ngày (từ 1 - 4/1/2026), tỉnh Nghệ An ghi nhận lượng khách du lịch tăng cao, nhờ chuỗi hoạt động văn hóa, nghệ thuật chào năm mới, chương trình Countdown, bắn pháo hoa, cùng các điểm du lịch cộng đồng, du lịch trải nghiệm đặc sắc.

Khai mạc Festival hoa mai anh đào xã Lũng Cú

Khai mạc Festival hoa mai anh đào xã Lũng Cú

Sáng 3/1, tại xã Lũng Cú (Tuyên Quang), UBND xã tổ chức Lễ khai mạc Festival hoa mai anh đào lần thứ nhất năm 2026 với chủ đề "Lũng Cú - điểm hẹn muôn sắc hoa". Lễ hội diễn ra với nhiều hoạt động văn hóa - du lịch đặc sắc cùng sắc hoa mai anh đào nở rộ tạo nên nét đẹp riêng có giữa cao nguyên đá, thu hút đông đảo du khách đến tham quan, trải nghiệm văn hóa, ẩm thực và không khí mùa xuân nơi cực Bắc Tổ quốc.

Sắc xuân bừng sáng trên đảo hoa anh đào Pá Khoang, Điện Biên

Sắc xuân bừng sáng trên đảo hoa anh đào Pá Khoang, Điện Biên

Giữa mênh mang sóng nước hồ Pá Khoang, đảo hoa thuộc xã Mường Phăng, tỉnh Điện Biên những ngày đầu năm như bừng sáng khi hàng nghìn cây anh đào đồng loạt khoe sắc. Dịp đầu năm mới, sắc hồng dịu dàng của hoa trở thành điểm nhấn, thu hút đông đảo người dân và du khách đến chiêm ngưỡng, lưu giữ khoảnh khắc mùa xuân nơi vùng cao Tây Bắc.

Cưỡi ngựa trải nghiệm Cực Bắc - sản phẩm du lịch độc đáo

Cưỡi ngựa trải nghiệm Cực Bắc - sản phẩm du lịch độc đáo

Trong không khí phấn khởi, vui tươi của những ngày đầu năm mới 2026, khi mùa xuân đang lan tỏa trên khắp miền Cực Bắc, sáng 2/1, tại làng Thèn Pả, UBND xã Lũng Cú (Tuyên Quang) đã tổ chức Lễ ra mắt sản phẩm du lịch "Cưỡi ngựa trải nghiệm Cực Bắc - Tuyên Quang", thu hút sự quan tâm của đông đảo người dân và du khách.

Vào lòng núi khám phá kỳ quan Hua Mạ

Vào lòng núi khám phá kỳ quan Hua Mạ

Ẩn mình trong lòng núi rừng, hang động Hua Mạ nằm ở lưng chừng núi Cô Đơn, thuộc xã Đồng Phúc, tỉnh Thái Nguyên có chiều dài hơn 700 mét và nằm ở độ cao khoảng 350 mét so với mực nước biển. Hua Mạ không chỉ thu hút du khách bởi vẻ đẹp kỳ vĩ mà còn gắn với một câu chuyện huyền thoại.

Lũng Cú - điểm hẹn muôn sắc hoa nơi địa đầu Tổ quốc

Lũng Cú - điểm hẹn muôn sắc hoa nơi địa đầu Tổ quốc

Ở Lũng Cú (Tuyên Quang) - nơi địa đầu Tổ quốc, năm mới 2026 được chào đón bằng sắc hoa mai anh đào đang vào độ khoe nở, dệt những “dải lụa hồng” dọc các cung đường và trong những thôn bản ở Thèn Pả, Ma Lé, Lũng Cú.

Hàng nghìn cây anh đào nở rộ trên đảo hoa Pá Khoang

Hàng nghìn cây anh đào nở rộ trên đảo hoa Pá Khoang

Giữa mênh mang sóng nước hồ Pá Khoang, đảo hoa thuộc xã Mường Phăng, tỉnh Điện Biên, ngày đầu năm như bừng sáng khi hàng nghìn cây anh đào đồng loạt khoe sắc. Dịp đầu năm mới, sắc hồng dịu dàng của hoa trở thành điểm nhấn, thu hút đông đảo người dân và du khách đến chiêm ngưỡng khoảnh khắc mùa xuân vùng cao Tây Bắc.

Tết Dương lịch 2026: Tour nội tỉnh hút khách

Tết Dương lịch 2026: Tour nội tỉnh hút khách

Kỳ nghỉ Tết Dương lịch 2026 kéo dài 4 ngày, tạo cơ hội thuận lợi để nhiều người và gia đình lên kế hoạch cho những chuyến du lịch, trải nghiệm thú vị. Ngành Du lịch Nghệ An đang tăng tốc làm mới sản phẩm, nâng cao chất lượng dịch vụ nhằm thu hút du khách trong và ngoài nước.

Mai anh đào Đà Lạt vào mùa đẹp nhất

Mai anh đào Đà Lạt vào mùa đẹp nhất

Cuối năm, phố núi Đà Lạt (Lâm Đồng) như bừng tỉnh, đặc biệt khi hoa mai anh đào bắt đầu khoe sắc hồng, thu hút du khách gần xa đến với xứ sở ngàn hoa trong mùa đẹp nhất năm.

Nhân rộng mô hình homestay với du lịch tạo sinh kế, giảm nghèo

Nhân rộng mô hình homestay với du lịch tạo sinh kế, giảm nghèo

Phát huy lợi thế về cảnh quan thiên nhiên và bản sắc văn hóa truyền thống, những năm qua, Hội Nông dân các xã, phường trên địa bàn tỉnh Phú Thọ đã tích cực hỗ trợ hội viên xây dựng và nhân rộng mô hình homestay gắn với du lịch cộng đồng. Qua đó, góp phần nâng cao thu nhập, tạo sinh kế ổn định và giúp người dân giảm nghèo bền vững.

Bảo tồn làng nghề gắn với phát triển du lịch cộng đồng

Bảo tồn làng nghề gắn với phát triển du lịch cộng đồng

Trong nhịp sống hiện đại, nhiều làng nghề truyền thống ở Nghệ An đang dần hồi sinh nhờ định hướng bảo tồn gắn với phát triển du lịch cộng đồng. Việc khơi dậy giá trị văn hóa bản địa, phục dựng nghề truyền thống, đồng thời tạo thêm sản phẩm du lịch trải nghiệm, đã mở ra hướng đi bền vững cho người dân, góp phần thay đổi diện mạo nông thôn miền núi.

Lễ hội hoa mai anh đào xã Lũng Cú lần thứ I - Điểm hẹn muôn sắc hoa

Lễ hội hoa mai anh đào xã Lũng Cú lần thứ I - Điểm hẹn muôn sắc hoa

Ngày 25/12, ông Dương Ngọc Đức, Bí thư Đảng ủy xã Lũng Cú (Tuyên Quang) cho biết, Lễ hội hoa mai anh đào xã Lũng Cú lần thứ I năm 2026 với chủ đề "Lũng Cú - điểm hẹn muôn sắc hoa" sẽ mang tới nhiều hoạt động văn hóa du lịch ý nghĩa, đậm đà bản sắc các dân tộc vùng cao. Lễ hội hứa hẹn trở thành điểm nhấn hấp dẫn, thu hút đông đảo du khách đến tham quan, trải nghiệm trong dịp đầu Xuân nơi cực Bắc Tổ quốc.

Lung linh sắc hoa Tớ Dày ở vùng cao Mù Cang Chải

Lung linh sắc hoa Tớ Dày ở vùng cao Mù Cang Chải

Đến với xã vùng cao Mù Cang Chải (tỉnh Lào Cai) những ngày cuối năm, du khách được thưởng ngoạn phong cảnh núi non hùng vĩ, những thửa ruộng bậc thang trải dài cao vút đến lưng trời cùng với sự thuần khiết của một loài hoa rừng mang tên Tớ Dày.

Động lực phát triển bền vững vùng cao

Động lực phát triển bền vững vùng cao

Ngày 21/12 tại xã Vân Sơn, tỉnh Phú Thọ tổ chức “Ngày hội Văn hóa - Thể thao - Du lịch và xúc tiến đầu tư năm 2025”. Ngày hội đã thu hút đông đảo cán bộ, nhân dân các dân tộc trong xã cùng du khách thập phương tham dự.