Người phụ nữ Khmer giữ nét vẽ tranh trên kiếng ở xã Thuận Hòa

Nghệ nhân Triệu Thị Vui, 67 tuổi, ở xã Thuận Hòa (TP Cần Thơ), được biết đến như “người giữ lửa” của nghề vẽ tranh trên kiếng truyền thống, một nét nghệ thuật đặc trưng của văn hóa Khmer Nam Bộ. Qua từng nét vẽ tinh tế, bà tái hiện các tích Phật, mang giá trị nghệ thuật và đậm tính tâm linh, đồng thời truyền cảm hứng cho thế hệ trẻ, góp phần gìn giữ sắc màu tranh kiếng Khmer đang ngày càng hiếm người theo loại tranh thủ công này.

1-ve-tranh-kieng.jpg
Với tâm huyết, nghệ nhân Triệu Thị Vui tỉ mỉ khắc họa từng đường nét tinh xảo trên tranh kiếng.

Nghề vẽ tranh trên kiếng ở đây chủ yếu thể hiện các tích Phật giáo Nam tông Khmer, phong cảnh chùa chiền và hình ảnh ông bà, tổ tiên, phục vụ nhu cầu thờ cúng và trang trí. Nghề truyền thống này ở ấp Phước Thuận, xã Thuận Hòa, TP Cần Thơ (trước đây thuộc xã Phú Tân, huyện Châu Thành, tỉnh Sóc Trăng) đã hình thành hơn nửa thế kỷ và từng nổi tiếng khắp Nam Bộ.

Giai đoạn phát triển mạnh, hầu như gia đình nào trong phum, sóc cũng biết vẽ tranh, với sản phẩm được tiêu thụ rộng rãi tại nhiều tỉnh, thành. Tuy nhiên, trước sự phát triển của công nghệ và cạnh tranh từ nhiều loại tranh màu hiện đại, làng nghề vẽ tranh thủ công hiện chỉ còn một vài nghệ nhân theo đuổi, đứng trước nguy cơ mai một.

2-ve-tranh-kieng.jpg
Để hoàn thành một bức tranh trên kiếng, nghệ nhân phải trải qua nhiều công đoạn tỉ mỉ, đòi hỏi sự khéo léo, cặp mắt thẩm mỹ trong phối màu và nét bút sắc sảo.

Vẽ tranh trên kiếng là loại hình nghệ thuật độc đáo, khác biệt so với tranh thường, bởi kỹ thuật vẽ ngược từ mặt sau tấm kiếng để hình ảnh hiển thị đúng chiều ở mặt trước. Họa sỹ chọn kiếng phẳng, sạch, kích thước phù hợp, dùng sơn hoặc màu chuyên dụng cùng cọ, bút sơn đầu nhỏ, tăm bông, khăn mềm và bảng pha màu. Trước khi vẽ, bề mặt kiếng phải sạch và khô.

Bản vẽ mẫu được đặt dưới kiếng và cố định để tránh xê dịch. Đường viền được vẽ đầu tiên bằng bút sơn đầu kim hoặc cọ nhỏ, phơi nắng khô các đường viền trước khi tô màu nổi. Sau đó, vẽ các chi tiết nhỏ, điểm nhấn như mắt, trang phục, hoa văn được hoàn thiện, tiếp theo là các mảng màu lớn và màu nền tạo độ sâu. Tác phẩm được đặt nơi thoáng, bằng phẳng cho khô hoàn toàn, sau đó lật ngược kiếng để hoàn thiện tranh với chi tiết và màu sắc rõ nét.

3-ve-tranh-kieng.jpg
Tác phẩm tranh trên kiếng ở đây chủ yếu thể hiện các tích Phật giáo Nam tông Khmer, phong cảnh chùa chiền và hình ảnh ông bà, tổ tiên, phục vụ thờ cúng và trang trí nhà cửa.

"Trước đây, tôi phải tự pha chế và ngâm màu từ các nguyên liệu như đỏ, đen, bạc… Ngày nay, các loại màu đã có sẵn trên thị trường, giúp tôi tiết kiệm nhiều thời gian cho công đoạn này. Công việc phụ thuộc vào điều kiện thời tiết, như mùa nắng sản xuất được nhiều, còn mùa mưa thì làm ít hơn”, nghệ nhân Triệu Thị Vui chia sẻ.

Theo bà Vui, chính quyền địa phương đã xây dựng một phòng vẽ để bà duy trì nghề. Bên cạnh đó, bà còn mở lớp dạy vẽ cho các em nhỏ trong xóm với 15 em tham gia. Trong số này, có một vài em chăm chỉ học tập và thể hiện năng khiếu vẽ khá tốt. Để động viên các em, bà thường thưởng quà bằng chính những bức tranh do các em thực hiện, được đóng khung cẩn thận để các em mang về nhà làm kỷ niệm.

4-ve-tranh-kieng.jpg
Dù nghề không mang lại thu nhập cao, bà vẫn gắn bó vì đam mê và muốn gìn giữ giá trị văn hóa dân tộc Khmer.

Nghệ nhân Triệu Thị Vui có hai người con gái đều biết vẽ. Ngoài công việc chính là giáo viên, khi lượng khách hàng đặt hàng nhiều, hai con gái của bà sẽ phụ giúp vẽ các bức tranh cho kịp thời gian yêu cầu của khách hàng.

Các tác phẩm của bà được mang đi trưng bày tại nhiều chương trình hội, hoạt động của các tổ chức, đoàn thể và các triển lãm OCOP “Mỗi xã một sản phẩm”. Xuất phát từ niềm đam mê và mong muốn gìn giữ, lưu truyền giá trị văn hóa của đồng bào Khmer, bà gắn bó với nghề và không ngừng phát triển. Những nỗ lực ấy đã được ghi nhận bằng nhiều bằng khen của các cấp tỉnh, thành.

5-ve-tranh-kieng.jpg
Với những nỗ lực đó, bà đã được ghi nhận bằng nhiều bằng khen của các cấp tỉnh, thành.

Nhờ tâm huyết và đôi tay khéo léo, nghệ nhân Triệu Thị Vui không chỉ lưu giữ những nét vẽ tranh trên kiếng độc đáo mà còn góp phần bảo tồn giá trị văn hóa truyền thống của cộng đồng, truyền cảm hứng cho thế hệ trẻ và du khách gần xa tham quan.

Bài viết theo đặt hàng của Vụ Pháp chế, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch.

Sơn Hên/Báo Tin tức và Dân tộc

Có thể bạn quan tâm

Những 'đại sứ' công nghệ trong cộng đồng dân tộc ở TP Hồ Chí Minh

Những 'đại sứ' công nghệ trong cộng đồng dân tộc ở TP Hồ Chí Minh

Nhiều thanh niên tình nguyện, người có uy tín trong cộng đồng ở TP Hồ Chí Minh đang trở thành những “đại sứ công nghệ” thực thụ, hướng dẫn bà con dân tộc cách sử dụng các ứng dụng dịch vụ công trực tuyến, từng bước đưa công nghệ số đến gần hơn với cộng đồng các dân tộc.

Người lính trẻ gieo những 'mầm số' pháp luật nơi biên cương

Người lính trẻ gieo những 'mầm số' pháp luật nơi biên cương

Giữa những bản làng vùng cao Lai Châu, bước chân của người lính biên phòng không chỉ in trên những cung đường tuần tra, bên những cột mốc biên cương, mà còn trên hành trình mang kiến thức số, pháp luật và cả những cách làm mới để đến từng bản, từng lán nương. Thiếu tá Nguyễn Duy Khánh, Chính trị viên phó, Bí thư Chi đoàn Đồn Biên phòng Vàng Ma Chải là một người trẻ như thế.

Nữ cán bộ Công an trẻ tận tâm phổ biến pháp luật, góp phần giữ bình yên cho đồng bào

Nữ cán bộ Công an trẻ tận tâm phổ biến pháp luật, góp phần giữ bình yên cho đồng bào

Một ca tuần tra trong đêm, một buổi tuyên truyền pháp luật, một lần đến với người dân hay một sáng kiến nhỏ giúp công việc hiệu quả hơn. Với chị Nguyễn Hồng Ân, nữ cán bộ Công an xã Thanh Tùng ( xã thuộc Khu vực III, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.của tỉnh Cà Mau), hành trình tuổi trẻ được viết bằng những việc làm như thế - nơi mỗi ngày bình yên của người dân cũng là một phần ý nghĩa trong những năm tháng đẹp nhất của đời mình.

Đưa quy định pháp luật đến gần hơn với bà con Chăm Islam

Đưa quy định pháp luật đến gần hơn với bà con Chăm Islam

Để đồng bào Chăm Islam dễ hiểu và thực hiện đúng pháp luật, Ban Quản trị thánh đường tại phường Bình Tiên, TP Hồ Chí Minh lồng ghép những tình huống đời thường vào các buổi sinh hoạt tôn giáo. Qua cách trao đổi gần gũi, bà con biết nhận diện lừa đảo và phòng tránh vi phạm.

Những 'cây đại thụ' giữa đại ngàn Tây Nguyên

Những 'cây đại thụ' giữa đại ngàn Tây Nguyên

Đắk Lắk có 45 dân tộc cùng sinh sống, trong đó đồng bào dân tộc thiểu số chiếm trên 25%. Trong đời sống cộng đồng, đội ngũ già làng, trưởng thôn, người có uy tín được ví như những “cây đại thụ” giữa đại ngàn, là cầu nối đưa chủ trương, chính sách đến với người dân, góp phần củng cố khối đại đoàn kết, giữ gìn bình yên buôn làng và thúc đẩy phát triển địa phương.

Người mang quả ngọt phủ xanh đất dốc

Người mang quả ngọt phủ xanh đất dốc

Từ những diện tích trồng ngô, sắn và một số cây trồng kém hiệu quả, người dân vùng cao Sơn La đã mạnh dạn chuyển sang trồng cây ăn quả trên đất dốc, từng bước thay đổi phương thức sản xuất. Nhiều mô hình mang lại doanh thu hàng tỷ đồng mỗi năm. Gia đình ông Vàng A Sở, dân tộc Mông, ở tổ dân phố Pakhen, phường Thảo Nguyên là một trong những trường hợp như vậy.

Khởi nghiệp từ khai thác giá trị bản sắc văn hóa đồng bào Hrê

Khởi nghiệp từ khai thác giá trị bản sắc văn hóa đồng bào Hrê

Từ tình yêu với văn hóa truyền thống dân tộc, chị Trinh Sơn Uyên, người con Hrê ở xã Sơn Hà, tỉnh Quảng Ngãi đã xây dựng mô hình Plây Hrê - Làng Hrê, kết hợp ẩm thực với trải nghiệm văn hóa, du lịch sinh thái và giới thiệu sản phẩm đặc trưng địa phương.

Cô giáo đứng lớp 'xóa mù' cho đồng bào Dao ở Thái Nguyên

Cô giáo đứng lớp 'xóa mù' cho đồng bào Dao ở Thái Nguyên

Hơn hai tháng đứng lớp xóa mù chữ cho 18 học viên người Dao ở xóm Tân Kim, xã Thần Sa (Thái Nguyên), cô giáo Hà Thị Phương vui mừng chứng kiến từng đổi thay của học trò, từ những người còn e dè, chưa biết chữ đến khi có thể tự đọc, viết và nhắn tin bằng điện thoại...

Chiến sĩ quân hàm xanh mang ‘Ánh sáng số’ đến bản Vàng Ma Chải

Chiến sĩ quân hàm xanh mang ‘Ánh sáng số’ đến bản Vàng Ma Chải

Đến Vàng Ma Chải, nơi cuối trời Tây Bắc của tỉnh Lai Châu, hỏi về Thiếu tá Nguyễn Duy Khánh, Chính trị viên phó Đồn Biên phòng Vàng Ma Chải, Ban Chỉ huy Bộ đội Biên phòng Lai Châu, ai cũng biết, bởi anh là người mang “Ánh sáng số” đến với đồng bào các dân tộc khu vực biên giới.