Với địa hình chia cắt, nhiều khu vực cách xa trung tâm hàng chục km, Điện Biên từ lâu đối mặt với bài toán chi phí vận chuyển cao và khả năng tiếp cận dịch vụ còn hạn chế ở vùng sâu, vùng xa. Đây cũng là lý do tỉnh được lựa chọn để triển khai một mô hình thử nghiệm mới: Phát triển kinh tế tầm thấp bằng phương tiện bay không người lái (UAV).
Ngày 23/6/2026, UBND tỉnh Điện Biên ban hành Quyết định số 1291/QĐ-UBND cấp phép thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) sản phẩm, dịch vụ ứng dụng công nghệ số phát triển kinh tế tầm thấp ứng dụng phương tiện bay không người lái trên địa bàn tỉnh. Với khoảng 6.000 chuyến bay dự kiến trong thời gian thử nghiệm, câu chuyện ứng dụng công nghệ tại một địa phương miền núi còn là bước thử nghiệm đầu tiên nhằm tìm kiếm lời giải cho bài toán quản lý một lĩnh vực còn rất mới ở Việt Nam.
Khi công nghệ đi trước chính sách
Trên thế giới, cùng với sự phát triển nhanh của công nghệ UAV, nhiều hoạt động kinh tế đang dần được mở rộng xuống không gian tầm thấp, từ vận tải hàng hóa, nông nghiệp, khảo sát địa hình đến các dịch vụ phục vụ y tế, cứu hộ và quản lý đô thị.
Theo ông Võ Xuân Hoài, Phó Giám đốc Trung tâm Đổi mới sáng tạo quốc gia, nhiều quốc gia hiện xem hàng không vũ trụ và UAV là những ngành công nghệ chiến lược. Cùng với sự phát triển của các công nghệ này, kinh tế tầm thấp đang trở thành một xu hướng mới trên thế giới. Tại Việt Nam, việc ứng dụng UAV trong sản xuất nông nghiệp, khảo sát địa hình hay giám sát tài nguyên đã xuất hiện trong những năm gần đây. Tuy nhiên, khi hoạt động bay ngày càng mở rộng, các vấn đề liên quan đến quản lý vùng trời, an toàn bay, quản lý dữ liệu, trách nhiệm pháp lý và cơ chế phối hợp giữa các cơ quan quản lý cũng đặt ra những yêu cầu mới.
Trong bối cảnh đó, cơ chế thử nghiệm có kiểm soát được xem là một cách tiếp cận phù hợp. Thay vì chờ hoàn thiện toàn bộ hành lang pháp lý mới triển khai, cơ quan quản lý cho phép thử nghiệm trong phạm vi, thời gian và điều kiện xác định để đánh giá hiệu quả, nhận diện rủi ro và từng bước hoàn thiện chính sách.
Đây cũng là mục tiêu được xác định rõ trong Quyết định số 1291/QĐ-UBND của UBND tỉnh Điện Biên cấp phép thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) sản phẩm, dịch vụ ứng dụng công nghệ số phát triển kinh tế tầm thấp ứng dụng phương tiện bay không người lái trên địa bàn. Bên cạnh việc đánh giá khả năng ứng dụng UAV trong nông nghiệp, logistics, y tế và đo đạc bản đồ số, nội dung Quyết định này còn hướng tới việc thu thập dữ liệu, kinh nghiệm thực tiễn phục vụ nghiên cứu, đề xuất hoàn thiện cơ chế, chính sách và định hướng phát triển kinh tế không gian tầm thấp trong thời gian tới.
Phát biểu tại Hội nghị Xúc tiến đầu tư tỉnh Điện Biên năm 2026, Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Bùi Hoàng Phương nhận định, trong bối cảnh khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số phát triển mạnh mẽ, những đặc thù của Điện Biên như địa hình miền núi chia cắt, khoảng cách lớn giữa các khu dân cư và trung tâm kinh tế có thể trở thành không gian phát triển mới nếu được giải quyết bằng công nghệ.
Theo Thứ trưởng Bùi Hoàng Phương, Điện Biên là một trong những địa phương đầu tiên đăng ký triển khai mô hình thử nghiệm có kiểm soát về kinh tế tầm thấp. Đây không chỉ là mô hình phát triển kinh tế mới mà còn là bước thử nghiệm chính sách quan trọng, góp phần hoàn thiện khung thể chế về khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.
Thử nghiệm 6.000 chuyến bay ở Điện Biên
Theo Quyết định số 1291/QĐ-UBND, chương trình thử nghiệm được triển khai từ khi quyết định có hiệu lực đến hết ngày 31/5/2027.
Tổng Công ty Bưu điện Việt Nam là đơn vị chủ trì tổ chức triển khai và vận hành thử nghiệm. Tập đoàn FPT tham gia phụ trách kỹ thuật, cung cấp giải pháp công nghệ, thiết bị UAV và hệ thống phần mềm điều khiển bay. Cùng tham gia còn có các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ vận hành, sửa chữa, bảo dưỡng UAV và các tổ chức, hợp tác xã, doanh nghiệp, người dân trên địa bàn tỉnh.
Hoạt động thử nghiệm tập trung vào bốn lĩnh vực gồm nông nghiệp, logistics, y tế và đo đạc bản đồ số. Trong lĩnh vực nông nghiệp, các điểm thử nghiệm được lựa chọn tại vùng chè ở bản Tà Là Cáo, xã Sính Phình, vùng trồng cà phê tại bản Hua Nặm, xã Mường Ảng, vùng trồng macca ở bản Củ, xã Tuần Giáo và khu vực canh tác lúa tại bản Mường Thanh, xã Thanh Nưa. UAV được sử dụng để vận chuyển vật tư nông nghiệp, hỗ trợ gieo hạt, phun thuốc bảo vệ thực vật, bón phân, giám sát sinh trưởng cây trồng và phát hiện sâu bệnh.
Trong lĩnh vực y tế, tỉnh dự kiến thiết lập mạng lưới vận chuyển bằng UAV kết nối Trung tâm Y tế Mường Ảng với Trạm Y tế xã Nà Tấu và các điểm trạm y tế Mường Đăng, Ngối Cáy (Nà Tấu), Ảng Tở (Búng Lao) để vận chuyển thuốc, vật tư y tế và mẫu bệnh phẩm.
Ngoài ra, UAV cũng được sử dụng trong khảo sát địa hình, xây dựng bản đồ số và mô hình địa hình số phục vụ công tác quản lý nhà nước. Theo Quyết định của UBND tỉnh Điện Biên, mọi hoạt động bay trong phạm vi sandbox phải được đăng ký, thẩm định và chấp thuận theo quy định hiện hành; bảo đảm tuân thủ các yêu cầu về quốc phòng, an ninh, quản lý vùng trời, an toàn bay, quản lý tần số vô tuyến điện, an toàn thông tin và trật tự an toàn xã hội. Công an tỉnh, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh cùng các cơ quan chuyên ngành tham gia giám sát hoạt động bay trong suốt quá trình thực hiện.
Đặc biệt, trong giai đoạn đầu, việc cấp phép bay được đề xuất thực hiện theo từng tháng. Sau mỗi giai đoạn, các cơ quan chức năng sẽ đánh giá kết quả triển khai, mức độ an toàn và những vấn đề phát sinh trước khi xem xét bước đi tiếp theo.
Nếu đạt mục tiêu khoảng 6.000 chuyến bay với tỷ lệ an toàn trên 99% như kế hoạch, Điện Biên sẽ hình thành được cơ sở dữ liệu phục vụ quản lý hoạt động bay, giám sát chuyến bay, xây dựng bản đồ số và mô hình địa hình số trong phạm vi thử nghiệm.
Những kết quả này sẽ là căn cứ để các cơ quan chức năng đánh giá hiệu quả ứng dụng UAV trong các lĩnh vực, đặc biệt là nông nghiệp, logistics, y tế và đo đạc bản đồ số; đồng thời xem xét khả năng mở rộng mô hình thử nghiệm cũng như hoàn thiện các quy định liên quan đến hoạt động bay không người lái trong thời gian tới./.
