Giữ hồn chiêng Mường giữa dòng chảy hiện đại

Nghệ thuật chiêng Mường được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đưa vào danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia năm 2016.
Nghệ thuật chiêng Mường được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đưa vào danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia năm 2016.

Đối với đồng bào dân tộc Mường, chiêng không chỉ là nhạc khí mà còn là thanh âm linh thiêng nhất trong đời sống tinh thần. Tiếng chiêng mang hồn rừng núi, là nhịp nối giữa con người và “thế giới siêu nhiên”. Từ lúc cất tiếng khóc chào đời đến khi trở về cõi Mường Ma, âm thanh ấy hiện diện trong cả không gian lẫn thời gian, len vào từng sinh hoạt và theo suốt cuộc đời mỗi người Mường.

Nghệ nhân Nhân dân Bùi Văn Minh (thầy Mo, dân tộc Mường, tỉnh Phú Thọ) cho biết: Chiêng Mường được đưa vào danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Chiêng gắn liền với mọi lễ nghi của người Mường. Sau thời khắc giao thừa, người ta sẽ đánh ba hồi chín tiếng để cầu bình an. Một chiếc được gọi là đánh chiêng, từ 6 đến 12 chiếc trở lên là Xắc bùa.

chiengmuong-2.jpg
Nghệ nhân Nhân dân Bùi Văn Minh tâm huyết lưu giữ, lan toả nét đẹp văn hoá dân tộc Mường.

Theo ông Bùi Văn Minh, một bộ Xắc bùa có 12 chiếc, tượng trưng cho 12 tháng trong năm, cầu mưa thuận gió hòa, quốc thái dân an, xua đuổi điều xấu. Đầu năm, người dân ra đồng đánh chiêng để cầu mùa màng tốt tươi, súc vật sinh sôi, con người mạnh khỏe, gia đình hạnh phúc. Từ lúc sinh ra đến lúc già, chiêng luôn đồng hành với đời người Mường... thậm chí khi trở về với Mường Ma, chiêng vẫn vang lên để đưa tiễn.

Chiêng theo bước chân Phường Xắc bùa mang may mắn đến từng nếp nhà mỗi độ đầu xuân; chiêng chúc phúc cho đôi lứa trong ngày cưới; chiêng thành kính tiễn đưa linh hồn người đã khuất; chiêng giục giã hội Xuống đồng, mời gọi cộng đồng quây quần trong lễ Cơm mới, xua tan những điều dữ và gửi gắm ước vọng ấm no, yên bình… Bao đời nay, chiêng được truyền qua nhiều thế hệ, trở thành nét văn hóa không thể thiếu trong đời sống tinh thần người Mường.

chiengmuong-11.jpg
Những tiết mục nghệ thuật chiêng phổ biến trong cộng đồng dân tộc Mường như: Đón khách, đi đường, bông trắng, bông vàng, vào hội, đập bông bông, Poỏng chín, chẩm khẩm...
chiengmuong-5.jpg
Những chiếc chiêng hiện diện trong nhiều chương trình, sự kiện quan trọng của đồng bào dân tộc Mường.

Không gian văn hóa cồng chiêng của đồng bào dân tộc Mường bắt nguồn từ truyền thống lâu đời, được bồi đắp qua quá trình lao động, sáng tạo nghệ thuật và tiếp nối qua nhiều thế hệ. Người Mường xưa đã “thổi hồn” vào cồng chiêng, sáng tạo nên những giai điệu mang đậm bản sắc dân tộc trên nền văn minh nương rẫy kết hợp với văn minh lúa nước; lấy âm thanh từ núi đá, hang động và thạch nhũ làm điểm khởi nguyên.

chiengmuong-8.jpg
Chiêng hiện diện trong mỗi nếp nhà của người Mường, như một báu vật văn hóa lưu giữ ký ức, hơi thở và linh hồn núi rừng.
chiengmuong-7.jpg
Chiêng Mường là dấu ấn văn hóa riêng có của người Mường, làm nên bản sắc độc đáo và chiều sâu tinh thần của cộng đồng nơi núi rừng xứ Mường.

Khi hiện diện trong đời sống cộng đồng, cồng chiêng trở thành nhạc khí bình dân, thuộc sở hữu chung và được sử dụng trong mọi nghi lễ quan trọng. Một bộ cồng chiêng của người Mường gồm 12 chiếc, chia thành ba bộ: Chiêng dàm, chiêng bồng, chiêng tlé; xuất hiện trong 24 lễ hội như lễ mừng nhà mới, thành hôn, Lễ hội Khai Hạ, hội Xuống đồng…

Theo Điều 4 của Luật Di sản năm 2024: "Di sản văn hoá Việt Nam là tài sản quý giá của cộng đồng các dân tộc Việt Nam, là một bộ phận của di sản văn hoá nhân loại, có vai trò to lớn trong sự nghiệp dựng nước và giữ nước của Nhân dân. Nhà nước đại diện chủ sở hữu và thống nhất quản lý di sản văn hóa thuộc sở hữu toàn dân; công nhận và bảo vệ di sản văn hóa thuộc hình thức sở hữu riêng, sở hữu chung theo quy định của Hiến pháp, quy định của Luật này và quy định khác của pháp luật có liên quan".

Nghệ nhân Nhân dân Bùi Văn Minh chia sẻ, trong những năm qua, ông đã đi rất nhiều nơi, nỗ lực tập hợp các thầy Mo và vận động mọi người cùng gìn giữ và truyền dạy văn hoá Mường.

chiengmuong-1.jpg
Nghệ nhân Nhân dân Bùi Văn Minh bày tỏ mong muốn thế hệ trẻ tiếp nối, gìn giữ và lan tỏa những giá trị đặc sắc của chiêng Mường, để nghệ thuật chiêng không chỉ được bảo tồn mà còn hồi sinh mạnh mẽ trong đời sống hôm nay.

“Có điều kiện, tôi lại mua chiêng để tặng. Vào các ngày thứ Bảy, Chủ nhật, tôi đến trường dạy chiêng cho học sinh; dạy các em về chiêng Mường, về phong tục, tập quán… để các cháu thêm hiểu và yêu văn hoá dân tộc mình. Tôi từng vào tận Lâm Đồng, Bảo Lộc, Đắk Lắk và từ tặng 3 đến 6 chiếc chiêng cho mỗi làng. Ở Phú Thọ, làng nào có nhà văn hóa, tôi cũng cố gắng gửi tặng từ 1 đến 3 chiếc để góp phần bảo tồn di sản”, Nghệ nhân Nhân dân Bùi Văn Minh nói.

Với Nghệ nhân Nhân dân Bùi Văn Minh, theo dòng chảy cuộc sống, nhiều thứ đã đổi thay, nhưng ông chỉ mong có thể quảng bá lại những nét đẹp trong văn hoá và lao động của người Mường: Từ cái cày, cái bừa, nếp nhà sàn, đến chiêng Mường, di sản văn hóa phi vật thể quốc gia; những cuốn sách, bộ lịch Rọi, di sản văn hóa phi vật thể quốc gia; hay Mo Mường, trường ca của người Mường, đang trình UNESCO công nhận là di sản văn hoá thế giới.

“Chúng tôi rất tự hào khi được góp phần quảng bá văn hoá dân tộc và mong muốn kết hợp văn hóa với du lịch để phát triển mạnh mẽ hơn nữa giá trị truyền thống của thế hệ trước”, ông Bùi Văn Minh bộc bạch.

chiengmuong-12.jpg
chiengmuong-10.jpg
Nhiều du khách quốc tế thích thú dừng chân, tò mò khám phá những chiếc chiêng Mường và câu chuyện văn hóa ẩn trong từng nhịp gõ.

Theo Điều 15 của Luật Di sản Văn hoá:

1.Nghệ nhân, chủ thế di sản văn hóa phi vật thể duy trì thực hành, truyền dạy, giữ gìn giá trị của di sản văn hóa trong cộng đồng và lan tỏa di sản văn hóa đến cộng đồng khác trong xã hội.

2.Nghệ nhân, chủ thể di sản văn hóa phi vật thể tổ chức các hoạt động truyền dạy di sản văn hóa phi vật thể ở phạm vi trong và ngoài cộng đồng nhằm củng cố, tăng số lượng, chất lượng thực hành di sản văn hóa phi vật thể, ưu tiên các di sản văn hóa của cộng đồng các dân tộc thiểu số, dân tộc thiểu số rất ít người để bảo đảm di sản văn hóa được duy trì thực hành thường xuyên, liên tục, đúng với giá trị, bản chất và chức năng của di sản văn hóa; giảm nguy cơ mai một, thất truyền thông qua các hình thức sau đây:

a) Nghệ nhân, người thực hành truyền dạy tri thức, kỹ năng và biểu đạt văn hóa cho thế hệ kế cận trong cộng đồng chủ thể thông qua thực hành di sản văn hóa phi vật thể;

b) Nghệ nhân, người thực hành truyền dạy tri thức, kỹ năng và biểu đạt văn hóa cho cộng đồng khác thông qua đào tạo có chủ đích.

Từ những thanh âm vang vọng giữa núi rừng đến nhịp sống hôm nay, cồng chiêng Mường vẫn bền bỉ gìn giữ linh hồn văn hóa của một tộc người giàu bản sắc. Trong dòng chảy đổi thay của cuộc sống hiện đại, tiếng chiêng Mường không chỉ là âm thanh của quá khứ, mà còn là lời nhắc nhớ, là mạch nguồn để cộng đồng tự hào, gìn giữ và lan tỏa những giá trị truyền thống. Để mỗi lần chiêng cất tiếng, người Mường lại thêm một lần thấy mình trong đó thấy cả cội nguồn, bản sắc và khát vọng đưa di sản vươn xa.

Một số hình ảnh khác:

chiengmuong-4.jpg
chiengmuong-3.jpg
Chiêng Mường là điểm nhấn tại các không gian văn hoá dân tộc Mường trong nhiều hoạt động, sự kiện.
chiengmuong-6.jpg
Đồng bào Mường rộn ràng gióng những hồi chiêng đón khách, gửi gắm sự trân trọng và tấm lòng hiếu khách.
chiengmuong-9.jpg
Nhiều du khách hào hứng trải nghiệm gõ chiêng Mường, lắng nghe âm vang núi rừng và cảm nhận chiều sâu văn hóa.

Bài viết theo đặt hàng của Vụ Pháp chế, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch.

Có thể bạn quan tâm

Gỡ vướng cho gần 3.000 cơ sở nuôi chim yến theo quy định mới

Gỡ vướng cho gần 3.000 cơ sở nuôi chim yến theo quy định mới

Sau khi HĐND tỉnh Gia Lai ban hành Nghị quyết số 53/2026/NQ-HĐND quy định khu vực không được phép chăn nuôi và vùng nuôi chim yến, các địa phương đã đẩy mạnh tuyên truyền, hướng dẫn người dân triền khai thực hiện. Ghi nhận tại phường Ayun Pa, nơi có nhiều cơ sở nuôi chim yến nhất khu vực phía Tây tỉnh Gia Lai cho thấy chủ trương nhận được sự đồng thuận của người dân, song quá trình triển khai còn phát sinh một số khó khăn cần được tháo gỡ.

Kích hoạt 'báo động đỏ' để thúc giải ngân đầu tư công

Kích hoạt 'báo động đỏ' để thúc giải ngân đầu tư công

Theo UBND tỉnh Đắk Lắk, giải ngân vốn đầu tư công của Tỉnh có chuyển biến nhưng vẫn chưa đạt kế hoạch đề ra. Cụ thể tổng kế hoạch đầu tư công năm 2026 của tỉnh là trên 11,1 nghìn tỷ đồng, đến nay đã phân bổ chi tiết vốn hơn 9,6 nghìn tỷ đồng. Tính đến 31/7, đã giải ngân 3,27 nghìn tỷ đồng, đạt hơn 34% kế hoạch. Để kịch bản giải ngân đạt 68% theo kế hoạch trước ngày 30/9, tỉnh phải giải ngân hơn 4,1 nghìn tỷ đồng trong tháng 8 và 9.

Mở rộng kết nối, hình thành nền y tế số

Mở rộng kết nối, hình thành nền y tế số

Chuyển đổi số đang từng bước thay đổi phương thức khám chữa bệnh tại các cơ sở y tế tỉnh Đắk Lắk. Người dân đã được tiếp cận nhiều tiện ích như sử dụng căn cước công dân, hồ sơ bệnh án điện tử, thanh toán không dùng tiền mặt...; trong khi các bệnh viện tiếp tục ứng dụng công nghệ để cải tiến quy trình chuyên môn, nâng cao chất lượng phục vụ.

Gia Lai chấn chỉnh tình trạng mua bán, gian lận mã số vùng trồng

Gia Lai chấn chỉnh tình trạng mua bán, gian lận mã số vùng trồng

Chủ tịch UBND tỉnh Gia Lai Phạm Anh Tuấn vừa có văn bản yêu cầu các sở, ngành, đơn vị, địa phương tập trung triển khai đồng bộ các nhiệm vụ, giải pháp nhằm chấn chỉnh, xử lý nghiêm tình trạng mua bán, gian lận giấy chứng nhận cấp mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói.

Giữ màu xanh rừng lim cổ thụ nơi biên giới Hà Tĩnh

Giữ màu xanh rừng lim cổ thụ nơi biên giới Hà Tĩnh

Hơn 60 ha rừng lim xanh với hàng nghìn cây gỗ quý trong đó có những cây lên tới 100 năm tại vùng biên giới Hà Tĩnh đang được Công ty Trách nhiệm hữu hạn Một thành viên Lâm nghiệp và Dịch vụ Hương Sơn bảo vệ nghiêm ngặt.

Hiệu quả các chính sách vùng đồng bào Khmer ở An Giang

Hiệu quả các chính sách vùng đồng bào Khmer ở An Giang

Những con đường bê tông nối dài, những ngôi nhà kiên cố, cùng các mô hình sản xuất, làng nghề truyền thống ngày một khởi sắc đang cho thấy diện mạo mới ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số tỉnh An Giang đang đổi thay từng ngày.

Thống nhất nguồn lực phát triển nông thôn mới và vùng dân tộc thiểu số giai đoạn 2026 - 2030

Thống nhất nguồn lực phát triển nông thôn mới và vùng dân tộc thiểu số giai đoạn 2026 - 2030

Năm 2026 là năm đầu tiên triển khai Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2026 - 2030. Việc tích hợp ba chương trình trước đây nhằm thống nhất nguồn lực, giảm trùng lặp và nâng cao hiệu quả đầu tư.

Dự án xây dựng các trường phổ thông nội trú liên cấp hối hả về đích

Dự án xây dựng các trường phổ thông nội trú liên cấp hối hả về đích

Để bảo đảm hoàn thành xây dựng giai đoạn I và kịp thời tổ chức lễ khai giảng năm học mới 2026-2027 đồng loạt vào ngày 5/9 tới, tỉnh Tuyên Quang đang huy động tối đa nguồn lực, quyết tâm tăng tốc đưa các dự án Trường phổ thông nội trú liên cấp Tiểu học và Trung học cơ sở đi vào hoạt động đúng kế hoạch.

Đắk Lắk ra mắt Bản đồ số nông sản và phát động chiến dịch '30 ngày đêm' chuẩn hóa dữ liệu sầu riêng

Đắk Lắk ra mắt Bản đồ số nông sản và phát động chiến dịch '30 ngày đêm' chuẩn hóa dữ liệu sầu riêng

Ngày 7/8, UBND tỉnh Đắk Lắk tổ chức Hội nghị công bố ra mắt “Bản đồ số nông sản, sản phẩm OCOP, du lịch thôn buôn trên nền tảng số” và phát động chiến dịch cao điểm “30 ngày đêm” số hóa, chuẩn hóa, cập nhật và kết nối dữ liệu mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói sầu riêng trên địa bàn tỉnh. Đây được xem là bước đi chiến lược nhằm tích hợp đồng bộ công nghệ số vào chuỗi giá trị nông nghiệp và phát triển nông thôn địa phương.

Đa dạng hóa mô hình sinh kế giúp đồng bào Khmer giảm nghèo bền vững

Đa dạng hóa mô hình sinh kế giúp đồng bào Khmer giảm nghèo bền vững

Chương trình mục tiêu quốc gia đang phát huy vai trò đặc biệt quan trọng trong công tác bảo đảm an sinh xã hội, trở thành đòn bẩy thiết thực giúp đồng bào dân tộc thiểu số vươn lên. Tại Cần Thơ, thông qua việc triển khai đồng bộ các nguồn lực, mô hình hỗ trợ chăn nuôi bò sinh sản đang mang lại hiệu quả rõ nét, giúp nhiều hộ đồng bào Khmer ổn định sinh kế, thoát nghèo bền vững và đóng góp vào sự phát triển kinh tế - xã hội của địa phương.

Hiệu quả từ chính sách hỗ trợ học sinh vùng xa, vùng biên giới

Hiệu quả từ chính sách hỗ trợ học sinh vùng xa, vùng biên giới

Đối với nhiều học sinh vùng xa, vùng biên giới Tây Ninh, những bữa cơm bán trú không chỉ giúp các em có thêm dinh dưỡng mà còn tiếp thêm động lực để duy trì việc đến trường mỗi ngày. Chính sách hỗ trợ gạo của Nhà nước đang được địa phương triển khai hiệu quả, góp phần giảm bớt gánh nặng cho gia đình, bảo đảm điều kiện học tập cho học sinh và nâng cao chất lượng tổ chức bán trú tại các cơ sở giáo dục.

Bảo đảm điều kiện học tập cho học sinh vùng biên

Bảo đảm điều kiện học tập cho học sinh vùng biên

Đắk Lắk đang khẩn trương hoàn thiện điều kiện để đưa các trường phổ thông nội trú liên cấp tại khu vực biên giới vào hoạt động từ năm học 2026 - 2027, góp phần bảo đảm điều kiện học tập, sinh hoạt cho học sinh vùng biên giới, vùng đồng bào dân tộc thiểu số.

Bất cập việc ngừng giao khoán quản lý, bảo vệ rừng ở Nam Cát Tiên

Bất cập việc ngừng giao khoán quản lý, bảo vệ rừng ở Nam Cát Tiên

Ban Quản lý rừng phòng hộ Nam Cát Tiên, tỉnh Lâm Đồng đang ngừng hợp đồng giao khoán quản lý, bảo vệ rừng với gần 200 hộ dân là hộ đồng bào dân tộc thiểu số và hộ người Kinh thuộc diện nghèo. Việc làm này khiến hầu hết các hộ dân không đồng tình, trong khi chính quyền địa phương đánh giá việc giao khoán là một mô hình hiệu quả, hài hòa giữa giữ rừng và an sinh xã hội cho người dân.

Khẳng định vị thế tiên phong về y tế của khu vực miền Trung - Tây Nguyên

Khẳng định vị thế tiên phong về y tế của khu vực miền Trung - Tây Nguyên

Thành phố Đà Nẵng đặt mục tiêu xây dựng và phát triển ngành y tế đến năm 2030 đáp ứng yêu cầu bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe của người dân để trở thành hạt nhân của trung tâm y tế chuyên sâu, khám chữa bệnh chất lượng cao của khu vực và hội nhập quốc tế. Với sự đầu tư đồng bộ về cơ sở vật chất, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao và ứng dụng công nghệ hiện đại, Đà Nẵng đang từng bước khẳng định vị thế tiên phong về y tế của khu vực miền Trung - Tây Nguyên.

Quản lý và cấp mã số vùng trồng tạo 'luồng xanh' cho xuất khẩu

Quản lý và cấp mã số vùng trồng tạo 'luồng xanh' cho xuất khẩu

Trong bối cảnh các thị trường nhập khẩu ngày càng siết chặt yêu cầu về chất lượng và truy xuất nguồn gốc, mã số vùng trồng đang trở thành một trong những điều kiện quan trọng để nông sản Lâm Đồng tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Từ mở rộng diện tích được cấp mã số, tỉnh đang tăng cường hậu kiểm, quản lý dữ liệu và kiểm soát chặt nguồn gốc nông sản để tạo “luồng xanh” cho xuất khẩu chính ngạch.

Gia cố thế trận chống buôn lậu trên tuyến biên giới Tây Ninh

Gia cố thế trận chống buôn lậu trên tuyến biên giới Tây Ninh

Hoạt động buôn lậu, gian lận thương mại và vận chuyển trái phép hàng hóa luôn đặt ra yêu cầu cao đối với công tác quản lý, kiểm soát biên giới. Trước phương thức, thủ đoạn ngày càng tinh vi, Tây Ninh đang tăng cường phối hợp giữa các lực lượng, chủ động nhận diện nguy cơ, triển khai đồng bộ các giải pháp, từng bước gia cố thế trận chống buôn lậu từ tuyến biên giới đến nội địa.

Quảng Trị phân bổ hơn 2.134 tỷ đồng cho ba Chương trình mục tiêu quốc gia

Quảng Trị phân bổ hơn 2.134 tỷ đồng cho ba Chương trình mục tiêu quốc gia

Tỉnh Quảng Trị vừa ban hành Quyết định phân bổ kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026-2030 và kế hoạch năm 2026 từ nguồn vốn ngân sách trung ương thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

Đưa Nghị quyết 57 vào từng công việc ở cơ sở

Đưa Nghị quyết 57 vào từng công việc ở cơ sở

Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là đột phá quan trọng hàng đầu, là động lực chính thúc đẩy phát triển.

Xác minh vụ cưa hạ nhiều cây xanh trong khuôn viên trụ sở xã ở Gia Lai

Xác minh vụ cưa hạ nhiều cây xanh trong khuôn viên trụ sở xã ở Gia Lai

Hàng chục cây xanh trong khuôn viên trụ sở xã H'Bông cũ, nay là xã Ia Hrú đã bị cưa hạ tận gốc, điều này đặt ra “dấu hỏi’’ về công tác quản lý tài sản công sau sáp nhập tại một số địa phương ở Gia Lai. Đáng chú ý, đây là địa phương thứ ba tại Gia Lai xuất hiện phản ánh liên quan đến trách nhiệm quản lý tài sản công sau sáp nhập.

Quảng Ngãi: Sáp nhập thôn - Hòa nhập cùng phát triển

Quảng Ngãi: Sáp nhập thôn - Hòa nhập cùng phát triển

Sau sắp xếp, sáp nhập thôn, tổ dân phố, tỉnh Quảng Ngãi hiện còn 1.098 thôn, tổ dân phố, giảm 612 đơn vị so với trước sắp xếp. Đáng chú ý, nhiều thôn ở phía Tây tỉnh Quảng Ngãi được sáp nhập từ các thôn cũ có nhiều dân tộc khác nhau, tạo nên thôn mới đa dạng hơn về thành phần dân tộc; đồng thời bà con hỗ trợ nhau trong phát triển kinh tế, nâng cao đời sống.

Xây dựng ‘cột mốc lòng dân’ vững chãi nơi biên cương

Xây dựng ‘cột mốc lòng dân’ vững chãi nơi biên cương

Tây Ninh đang bước vào một cuộc chuyển mình lịch sử với lộ trình bứt phá toàn diện giai đoạn 2026-2030, trọng tâm là xây dựng nông thôn mới hiện đại và giảm nghèo đa chiều. Địa phương không chỉ đặt mục tiêu đưa 100% số xã đạt chuẩn nông thôn mới mà còn hướng tới một cột mốc mang tính nhân văn sâu sắc: Phấn đấu không còn hộ nghèo theo chuẩn Trung ương vào năm 2030. Tổng nguồn lực huy động dự kiến hơn 17.411 tỷ đồng được xem là "đòn bẩy" chiến lược để vùng đất biên cương nâng tầm vị thế, đảm bảo sự phát triển hài hòa và không để ai bị bỏ lại phía sau trong tiến trình đô thị hóa.