Giữ hồn chiêng Mường giữa dòng chảy hiện đại

Nghệ thuật chiêng Mường được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đưa vào danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia năm 2016.
Nghệ thuật chiêng Mường được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đưa vào danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia năm 2016.

Đối với đồng bào dân tộc Mường, chiêng không chỉ là nhạc khí mà còn là thanh âm linh thiêng nhất trong đời sống tinh thần. Tiếng chiêng mang hồn rừng núi, là nhịp nối giữa con người và “thế giới siêu nhiên”. Từ lúc cất tiếng khóc chào đời đến khi trở về cõi Mường Ma, âm thanh ấy hiện diện trong cả không gian lẫn thời gian, len vào từng sinh hoạt và theo suốt cuộc đời mỗi người Mường.

Nghệ nhân Nhân dân Bùi Văn Minh (thầy Mo, dân tộc Mường, tỉnh Phú Thọ) cho biết: Chiêng Mường được đưa vào danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Chiêng gắn liền với mọi lễ nghi của người Mường. Sau thời khắc giao thừa, người ta sẽ đánh ba hồi chín tiếng để cầu bình an. Một chiếc được gọi là đánh chiêng, từ 6 đến 12 chiếc trở lên là Xắc bùa.

chiengmuong-2.jpg
Nghệ nhân Nhân dân Bùi Văn Minh tâm huyết lưu giữ, lan toả nét đẹp văn hoá dân tộc Mường.

Theo ông Bùi Văn Minh, một bộ Xắc bùa có 12 chiếc, tượng trưng cho 12 tháng trong năm, cầu mưa thuận gió hòa, quốc thái dân an, xua đuổi điều xấu. Đầu năm, người dân ra đồng đánh chiêng để cầu mùa màng tốt tươi, súc vật sinh sôi, con người mạnh khỏe, gia đình hạnh phúc. Từ lúc sinh ra đến lúc già, chiêng luôn đồng hành với đời người Mường... thậm chí khi trở về với Mường Ma, chiêng vẫn vang lên để đưa tiễn.

Chiêng theo bước chân Phường Xắc bùa mang may mắn đến từng nếp nhà mỗi độ đầu xuân; chiêng chúc phúc cho đôi lứa trong ngày cưới; chiêng thành kính tiễn đưa linh hồn người đã khuất; chiêng giục giã hội Xuống đồng, mời gọi cộng đồng quây quần trong lễ Cơm mới, xua tan những điều dữ và gửi gắm ước vọng ấm no, yên bình… Bao đời nay, chiêng được truyền qua nhiều thế hệ, trở thành nét văn hóa không thể thiếu trong đời sống tinh thần người Mường.

chiengmuong-11.jpg
Những tiết mục nghệ thuật chiêng phổ biến trong cộng đồng dân tộc Mường như: Đón khách, đi đường, bông trắng, bông vàng, vào hội, đập bông bông, Poỏng chín, chẩm khẩm...
chiengmuong-5.jpg
Những chiếc chiêng hiện diện trong nhiều chương trình, sự kiện quan trọng của đồng bào dân tộc Mường.

Không gian văn hóa cồng chiêng của đồng bào dân tộc Mường bắt nguồn từ truyền thống lâu đời, được bồi đắp qua quá trình lao động, sáng tạo nghệ thuật và tiếp nối qua nhiều thế hệ. Người Mường xưa đã “thổi hồn” vào cồng chiêng, sáng tạo nên những giai điệu mang đậm bản sắc dân tộc trên nền văn minh nương rẫy kết hợp với văn minh lúa nước; lấy âm thanh từ núi đá, hang động và thạch nhũ làm điểm khởi nguyên.

chiengmuong-8.jpg
Chiêng hiện diện trong mỗi nếp nhà của người Mường, như một báu vật văn hóa lưu giữ ký ức, hơi thở và linh hồn núi rừng.
chiengmuong-7.jpg
Chiêng Mường là dấu ấn văn hóa riêng có của người Mường, làm nên bản sắc độc đáo và chiều sâu tinh thần của cộng đồng nơi núi rừng xứ Mường.

Khi hiện diện trong đời sống cộng đồng, cồng chiêng trở thành nhạc khí bình dân, thuộc sở hữu chung và được sử dụng trong mọi nghi lễ quan trọng. Một bộ cồng chiêng của người Mường gồm 12 chiếc, chia thành ba bộ: Chiêng dàm, chiêng bồng, chiêng tlé; xuất hiện trong 24 lễ hội như lễ mừng nhà mới, thành hôn, Lễ hội Khai Hạ, hội Xuống đồng…

Theo Điều 4 của Luật Di sản năm 2024: "Di sản văn hoá Việt Nam là tài sản quý giá của cộng đồng các dân tộc Việt Nam, là một bộ phận của di sản văn hoá nhân loại, có vai trò to lớn trong sự nghiệp dựng nước và giữ nước của Nhân dân. Nhà nước đại diện chủ sở hữu và thống nhất quản lý di sản văn hóa thuộc sở hữu toàn dân; công nhận và bảo vệ di sản văn hóa thuộc hình thức sở hữu riêng, sở hữu chung theo quy định của Hiến pháp, quy định của Luật này và quy định khác của pháp luật có liên quan".

Nghệ nhân Nhân dân Bùi Văn Minh chia sẻ, trong những năm qua, ông đã đi rất nhiều nơi, nỗ lực tập hợp các thầy Mo và vận động mọi người cùng gìn giữ và truyền dạy văn hoá Mường.

chiengmuong-1.jpg
Nghệ nhân Nhân dân Bùi Văn Minh bày tỏ mong muốn thế hệ trẻ tiếp nối, gìn giữ và lan tỏa những giá trị đặc sắc của chiêng Mường, để nghệ thuật chiêng không chỉ được bảo tồn mà còn hồi sinh mạnh mẽ trong đời sống hôm nay.

“Có điều kiện, tôi lại mua chiêng để tặng. Vào các ngày thứ Bảy, Chủ nhật, tôi đến trường dạy chiêng cho học sinh; dạy các em về chiêng Mường, về phong tục, tập quán… để các cháu thêm hiểu và yêu văn hoá dân tộc mình. Tôi từng vào tận Lâm Đồng, Bảo Lộc, Đắk Lắk và từ tặng 3 đến 6 chiếc chiêng cho mỗi làng. Ở Phú Thọ, làng nào có nhà văn hóa, tôi cũng cố gắng gửi tặng từ 1 đến 3 chiếc để góp phần bảo tồn di sản”, Nghệ nhân Nhân dân Bùi Văn Minh nói.

Với Nghệ nhân Nhân dân Bùi Văn Minh, theo dòng chảy cuộc sống, nhiều thứ đã đổi thay, nhưng ông chỉ mong có thể quảng bá lại những nét đẹp trong văn hoá và lao động của người Mường: Từ cái cày, cái bừa, nếp nhà sàn, đến chiêng Mường, di sản văn hóa phi vật thể quốc gia; những cuốn sách, bộ lịch Rọi, di sản văn hóa phi vật thể quốc gia; hay Mo Mường, trường ca của người Mường, đang trình UNESCO công nhận là di sản văn hoá thế giới.

“Chúng tôi rất tự hào khi được góp phần quảng bá văn hoá dân tộc và mong muốn kết hợp văn hóa với du lịch để phát triển mạnh mẽ hơn nữa giá trị truyền thống của thế hệ trước”, ông Bùi Văn Minh bộc bạch.

chiengmuong-12.jpg
chiengmuong-10.jpg
Nhiều du khách quốc tế thích thú dừng chân, tò mò khám phá những chiếc chiêng Mường và câu chuyện văn hóa ẩn trong từng nhịp gõ.

Theo Điều 15 của Luật Di sản Văn hoá:

1.Nghệ nhân, chủ thế di sản văn hóa phi vật thể duy trì thực hành, truyền dạy, giữ gìn giá trị của di sản văn hóa trong cộng đồng và lan tỏa di sản văn hóa đến cộng đồng khác trong xã hội.

2.Nghệ nhân, chủ thể di sản văn hóa phi vật thể tổ chức các hoạt động truyền dạy di sản văn hóa phi vật thể ở phạm vi trong và ngoài cộng đồng nhằm củng cố, tăng số lượng, chất lượng thực hành di sản văn hóa phi vật thể, ưu tiên các di sản văn hóa của cộng đồng các dân tộc thiểu số, dân tộc thiểu số rất ít người để bảo đảm di sản văn hóa được duy trì thực hành thường xuyên, liên tục, đúng với giá trị, bản chất và chức năng của di sản văn hóa; giảm nguy cơ mai một, thất truyền thông qua các hình thức sau đây:

a) Nghệ nhân, người thực hành truyền dạy tri thức, kỹ năng và biểu đạt văn hóa cho thế hệ kế cận trong cộng đồng chủ thể thông qua thực hành di sản văn hóa phi vật thể;

b) Nghệ nhân, người thực hành truyền dạy tri thức, kỹ năng và biểu đạt văn hóa cho cộng đồng khác thông qua đào tạo có chủ đích.

Từ những thanh âm vang vọng giữa núi rừng đến nhịp sống hôm nay, cồng chiêng Mường vẫn bền bỉ gìn giữ linh hồn văn hóa của một tộc người giàu bản sắc. Trong dòng chảy đổi thay của cuộc sống hiện đại, tiếng chiêng Mường không chỉ là âm thanh của quá khứ, mà còn là lời nhắc nhớ, là mạch nguồn để cộng đồng tự hào, gìn giữ và lan tỏa những giá trị truyền thống. Để mỗi lần chiêng cất tiếng, người Mường lại thêm một lần thấy mình trong đó thấy cả cội nguồn, bản sắc và khát vọng đưa di sản vươn xa.

Một số hình ảnh khác:

chiengmuong-4.jpg
chiengmuong-3.jpg
Chiêng Mường là điểm nhấn tại các không gian văn hoá dân tộc Mường trong nhiều hoạt động, sự kiện.
chiengmuong-6.jpg
Đồng bào Mường rộn ràng gióng những hồi chiêng đón khách, gửi gắm sự trân trọng và tấm lòng hiếu khách.
chiengmuong-9.jpg
Nhiều du khách hào hứng trải nghiệm gõ chiêng Mường, lắng nghe âm vang núi rừng và cảm nhận chiều sâu văn hóa.

Bài viết theo đặt hàng của Vụ Pháp chế, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch.

Có thể bạn quan tâm

Gỡ khó cho mô hình trường bán trú kiểu mới tại Nghệ An

Gỡ khó cho mô hình trường bán trú kiểu mới tại Nghệ An

Dù mang lại những hiệu quả đột phá trong việc nâng cao chất lượng giáo dục vùng cao và giảm tỷ lệ học sinh bỏ học, mô hình trường Trung học phổ thông bán trú kiểu mới tại Nghệ An sau 3 năm thí điểm vẫn đang rơi vào tình cảnh "vận hành nội trú trên danh nghĩa bán trú". Xây dựng một cơ chế chính thức, đầu tư đồng bộ cơ sở vật chất là điều cấp thiết để bù đắp cho những tâm huyết của đội ngũ giáo viên vùng sâu, vùng xa.

Đắk Lắk hỗ trợ người dân khôi phục sản xuất sau thiên tai

Đắk Lắk hỗ trợ người dân khôi phục sản xuất sau thiên tai

Sau khi Hội đồng nhân dân tỉnh Đắk Lắk thông qua Nghị quyết số 05/NQ-HĐND ngày 12/2/2026 về hỗ trợ khôi phục sản xuất vùng bị thiệt hại do bão số 13 và mưa lũ tháng 11/2025, UBND tỉnh đã có quyết định phân bổ kinh phí gần 400 tỷ đồng trong hơn 600 tỷ đồng về 56 xã, phường có báo cáo thiệt hại trên lĩnh vực nông nghiệp để hỗ trợ cho người dân. Tuy nhiên, trong quá trình triển khai thực hiện, các địa phương lại gặp nhiều vướng mắc, nhất là trên lĩnh vực chăn nuôi.

Phát huy vai trò của thanh niên trong triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp

Phát huy vai trò của thanh niên trong triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp

Hội nghị đối thoại giữa Chủ tịch UBND tỉnh Lai Châu với thanh niên trên địa bàn tỉnh năm 2026 chủ đề “Thanh niên Lai Châu phát huy vai trò trong triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp” diễn ra ngày 25/3. Hội nghị được tổ chức trực tiếp và trực tuyến tại các điểm cầu 38 xã, phường trong tỉnh.

Quyết liệt ngăn chặn 'quái xế' buôn lậu thuốc lá vùng biên

Quyết liệt ngăn chặn 'quái xế' buôn lậu thuốc lá vùng biên

Thời gian gần đây, tại tỉnh Đồng Tháp, một số đối tượng điều khiển xe mô tô với tốc độ cao trên đường để vận chuyển thuốc lá lậu từ biên giới vào nội địa, gây nguy hiểm cho người tham gia giao thông và bức xúc trong nhân dân. Công an Đồng Tháp đã triển khai nhiều giải pháp đấu tranh quyết liệt để ngăn chặn và xử lý đối với những "hung thần" chở thuốc lá lậu này.

Vay vốn lãi suất thấp hiện thực hóa giấc mơ an cư

Vay vốn lãi suất thấp hiện thực hóa giấc mơ an cư

Thông qua chương trình cho vay nhà ở xã hội với lãi suất ưu đãi, hàng nghìn hộ gia đình lao động khó khăn trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh đã có cơ hội tiếp cận được nguồn vốn để xây dựng, sửa chữa nhà ở, từng bước ổn định cuộc sống và an tâm lập nghiệp.

Một tuần 10 vụ phá rừng, tỉnh Lâm Đồng chỉ đạo kiên quyết xử lý cán bộ vi phạm

Một tuần 10 vụ phá rừng, tỉnh Lâm Đồng chỉ đạo kiên quyết xử lý cán bộ vi phạm

Ngày 24/3, thông tin từ UBND tỉnh Lâm Đồng xác nhận trong tuần 11/2026 (từ 11 - 18/3) đã xảy ra 10 vụ phá rừng trái pháp luật, làm thiệt hại 1,69 ha rừng. Lãnh đạo UBND tỉnh Lâm Đồng chỉ đạo các cơ quan, đơn vị chủ rừng và chính quyền địa phương kiên quyết xử lý đối tượng vi phạm cùng cán bộ tiếp tay hoặc có liên quan.

Ấm áp 'Ngôi nhà cấp ủy' vùng dân tộc, miền núi Lâm Đồng

Ấm áp 'Ngôi nhà cấp ủy' vùng dân tộc, miền núi Lâm Đồng

Triển khai từ tháng 8/2025, mô hình “Ngôi nhà cấp ủy” của Đảng ủy xã Đam Rông 2 nhanh chóng được nhiều đảng viên, nhất là tại những vùng miền núi, vùng dân tộc trên địa bàn tỉnh Lâm Đồng biết tới, qua đó thể hiện tính nhân văn trong mô hình của một tổ chức Đảng ở vùng được coi là đặc biệt khó khăn nhất tỉnh, đem lại mái ấm cho những đảng viên nghèo.

Vun đắp tương lai nơi biên cương

Vun đắp tương lai nơi biên cương

Tại nhiều xã biên giới đất liền trên cả nước, không quản ngày hay đêm, mọi nguồn lực đang dồn sức để xây dựng trường phổ thông nội trú liên cấp.

Lào Cai: Xây dựng 100% xã, phường không ma túy trong năm 2026

Lào Cai: Xây dựng 100% xã, phường không ma túy trong năm 2026

Sáng 20/3, Tỉnh ủy Lào Cai tổ chức Hội nghị quán triệt, triển khai thực hiện các giải pháp phấn đấu xây dựng 100% xã, phường không ma túy trong năm 2026 theo chỉ đạo của Đảng ủy Công an Trung ương, Bộ Công an và Nghị quyết của Ban Thường vụ Tỉnh ủy Lào Cai.

Gieo tương lai từ những ngôi trường mới vùng biên

Gieo tương lai từ những ngôi trường mới vùng biên

Nhằm tiếp tục thực hiện chủ trương đầu tư xây dựng trường học cho các xã biên giới, ngày 19/3, UBND thành phố Huế tổ chức Lễ khởi công, động thổ đồng loạt 3 trường phổ thông nội trú liên cấp Tiểu học-Trung học cơ sở và Trung học phổ thông tại các xã biên giới tại xã A Lưới 1, A Lưới 2, A Lưới 5.

Chính sách tạo động lực bảo vệ rừng ở Thanh Hóa

Chính sách tạo động lực bảo vệ rừng ở Thanh Hóa

Tỉnh Thanh Hóa đã huy động các nguồn lực xã hội hóa từ các chương trình, dự án trong nước và quốc tế để giảm bớt gánh nặng chi phí từ ngân sách nhà nước và phục vụ bảo vệ và phát triển rừng.

Chung tay xây dựng mái ấm nghĩa tình nơi cực Nam Tổ quốc

Chung tay xây dựng mái ấm nghĩa tình nơi cực Nam Tổ quốc

Bên cạnh thực hiện nhiệm vụ chuyên môn, thời gian qua, Công an tỉnh Cà Mau đặc biệt quan tâm công tác an sinh xã hội, đền ơn đáp nghĩa. Trong đó, việc triển khai xây dựng nhà cho gia đình chính sách, hộ có hoàn cảnh khó khăn trên địa bàn tỉnh là hoạt động thiết thực, góp phần hiện thực hóa ước mơ “an cư lạc nghiệp”, đồng thời củng cố mối quan hệ gắn bó máu thịt giữa lực lượng Công an và nhân dân.

Ngăn chặn hơn 1,8 tấn thực phẩm đông lạnh nhập lậu tại biên giới phía Bắc

Ngăn chặn hơn 1,8 tấn thực phẩm đông lạnh nhập lậu tại biên giới phía Bắc

Ngày 16/3, Cục Hải quan cho biết, lực lượng hải quan tại các cửa khẩu tuyến biên giới phía Bắc đã trực tiếp phát hiện và ngăn chặn hơn 1,8 tấn thực phẩm đông lạnh nhập lậu, không rõ nguồn gốc xuất xứ trong đợt cao điểm đấu tranh chống buôn lậu dịp trước, trong và sau Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026.

Linh hoạt các hình thức hỗ trợ người yếu thế vùng cao, biên giới thực hiện quyền bầu cử

Linh hoạt các hình thức hỗ trợ người yếu thế vùng cao, biên giới thực hiện quyền bầu cử

Trong ngày hội lớn của toàn dân, bên cạnh các hòm phiếu chính được đặt tại các khu vực bỏ phiếu, nhiều địa phương trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa đã linh hoạt bố trí thêm các hòm phiếu phụ di động, mang lá phiếu đến tận nhà cho những cử tri ốm đau, già yếu, khuyết tật hoặc đi lại khó khăn. 

Xúc động lá phiếu đầu đời dưới lá cờ Tổ quốc nơi biên giới cực Tây

Xúc động lá phiếu đầu đời dưới lá cờ Tổ quốc nơi biên giới cực Tây

Sáng sớm nơi cực Tây Tổ quốc, khi những dải sương mỏng còn lững lờ vắt ngang các triền núi A Pa Chải, không khí của ngày hội lớn đã rộn ràng khắp các bản làng ở xã biên giới Sín Thầu, tỉnh Điện Biên. Nơi đây có cột mốc ba cạnh thiêng liêng – điểm gặp nhau của ba quốc gia Việt Nam, Lào, Trung Quốc và cột cờ A Pa Chải, nơi lá cờ đỏ sao vàng hiên ngang bay giữa bầu trời Tây Bắc.

Vượt lên trời mưa, giao thông chia cắt, nhiều xã miền núi đạt 100% cử tri đi bầu cử sớm

Vượt lên trời mưa, giao thông chia cắt, nhiều xã miền núi đạt 100% cử tri đi bầu cử sớm

Theo Trung tâm chỉ đạo, điều hành Ủy ban Bầu cử thành phố Đà Nẵng, đến 14 giờ ngày 15/3, tỷ lệ cử tri đi bỏ phiếu bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026-2031 tại tất cả xã, phường trên địa bàn thành phố trung bình đạt hơn 97,3%; trong đó, có 27 xã đạt 100%, 22 phường, xã đạt từ 99% trở lên.

Cử tri xứ Mường rộn ràng trong ngày hội non sông

Cử tri xứ Mường rộn ràng trong ngày hội non sông

Ngày 15/3, tại các xã vùng cao xứ Mường (Hòa Bình cũ), nay thuộc tỉnh Phú Thọ, không khí ngày bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026 - 2031 diễn ra sôi nổi, phấn khởi.

Cử tri tại các công trình trọng điểm và đồng bào các dân tộc, tôn giáo đi bỏ phiếu đầy đủ

Cử tri tại các công trình trọng điểm và đồng bào các dân tộc, tôn giáo đi bỏ phiếu đầy đủ

Cùng với cử tri cả nước, tại Đồng Nai, đông đảo cử tri là công nhân, kỹ sư, chuyên gia đang làm việc tại các công trình trọng điểm quốc gia như Cảng hàng không quốc tế Long Thành, cao tốc Biên Hòa - Vũng Tàu, đường Vành đai 3 - Thành phố Hồ Chí Minh, cao tốc Bến Lức - Long Thành... đã đi bầu cử trong niềm hân hoan.

Cử tri vùng cao biên giới Na Mèo thực hiện quyền và nghĩa vụ công dân

Cử tri vùng cao biên giới Na Mèo thực hiện quyền và nghĩa vụ công dân

Sáng 15/3, cùng với cử tri trong tỉnh và cả nước, hơn 2.400 cử tri xã vùng cao biên giới Na Mèo, tỉnh Thanh Hóa đã nô nức đến các khu vực bỏ phiếu, thực hiện quyền và nghĩa vụ công dân. Dù là địa bàn còn nhiều khó khăn, có đông đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống, chủ yếu là người Mông và Thái, song nhờ sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị, công tác tuyên truyền, vận động được triển khai sâu rộng, phù hợp với từng thôn, bản. Nhờ đó, ngay trong buổi sáng ngày bầu cử, tỷ lệ cử tri tham gia bỏ phiếu ở xã đã vượt kế hoạch đề ra.