Tại xã Nghĩa Trung (tỉnh Đồng Nai), nhiều nông dân ai cũng biết chàng trai người dân tộc Khmer Thạch Sum ngụ tại thôn 4 là một điển hình khởi nghiệp tiêu biểu cho tinh thần dám nghĩ, dám làm từ đặc sản cây rau nhíp rừng hoang dại thành nguồn thu nhập bền vững cho gia đình.
Mô hình khởi nghiệp độc đáo này của anh Sum không chỉ giúp bảo tồn loại rau quý mà còn mở ra hướng phát triển kinh tế ổn định từ nguồn thu nhập thêm cho nhiều hộ dân tộc thiểu số địa phương.
Sáng tạo trong khởi nghiệp
Anh Thạch Sum, sinh ra và lớn lên tại tỉnh Trà Vinh cũ (sau khi hợp nhất là tỉnh Vĩnh Long mới). Từ miền Tây Nam Bộ đến Bình Phước cũ lập nghiệp và tìm thấy cơ duyên đổi đời từ chính cây rau nhíp, một đặc sản rừng mà đồng bào S’tiêng, M’nông nơi đây thường dùng làm thức ăn trong các bữa cơm gia đình, lễ hội, cưới hỏi...
Năm 2014, sau khi lập gia đình, anh Sum quyết định an cư tại xã Nghĩa Trung. Vợ chồng anh Sum khởi nghiệp bằng chăn nuôi và làm đi làm thuê thêm nhưng kinh tế gia đình luôn bấp bênh. Tuy nhiên, bước ngoặt đến vào cuối năm 2016, khi anh tình cờ nhận thấy rau nhíp rừng được nhiều người ưa chuộng nhưng chưa ai sản xuất cây giống để trồng thương mại. Từ ý tưởng táo bạo đó, anh Sum đã quyết định tìm tòi, học hỏi, nhân giống cây nhíp và biến nó thành sản phẩm để buôn bán.
Anh Thạch Sum chia sẻ: Thời gian đầu lập nghiệp, gia đình tôi gặp nhiều khó khăn lắm. Thu nhập của 2 vợ chồng chủ yếu nhờ mảnh vườn ít ỏi và làm thuê cho người dân tại địa phương. Vườn cao su mới trồng vẫn chưa có thu nhập. Tuy nhiên, từ năm 2017 đến nay, gia đình anh Sum đã có nguồn thu ổn định từ 2 ha rau nhíp trồng xen trong vườn cao su và bán ra thị trường từ 10.000-12.000 cây giống mỗi năm. Giá bán cây giống dao động từ 15.000-30.000 đồng/cây, tùy theo kích cỡ lớn hay nhỏ.
Anh Thạch Sum (trái) chia sẻ cách ươm giống cây rau nhíp tại vườn ươm.
Từ đầu mùa mưa đến nay, gia đình anh Sum bán hơn 10.000 cây nhíp giống thu về trên 150 triệu đồng, cùng với thu hoạch hàng chục triệu đồng từ 2 ha rau nhíp của gia đình. Theo anh Sum, lúc đầu việc làm giống gặp khó khăn, nhưng sau một thời gian ngắn nắm được kỹ thuật, vườn ươm gia đình anh phát triển tốt. Sau đó, quy mô vườn ươm tăng lên hàng ngàn cây do thị trường có nhu cầu cao. Mỗi khi đến mùa mưa, vườn ươm giống luôn trong tình trạng “cháy hàng”.
Nhiều năm qua, anh Sum còn bao tiêu, thu gom toàn bộ lá nhíp của người dân trong khu vực để giao cho đối tác trong tỉnh và Thành phố Hồ Chí Minh. Sau 8 năm khởi nghiệp với cây rau nhíp, gia đình anh Sum đã gặt hái “quả ngọt” với kinh tế ổn định, bền vững. Từ đó, anh đã đầu tư thêm 2 ha trồng sầu riêng và chuẩn bị vào giai đoạn làm bông, trái đầu tiên.
“Gia đình tôi bán lá rau nhíp từ vườn mình trồng, rồi cung cấp cây giống cho bà con có nhu cầu và thu mua lá nhíp cho họ không giới hạn số lượng bao nhiêu. Tôi có duyên với cây rau nhíp rừng này. Nhờ cây rau này đã tăng thu nhập rất lớn cho gia đình của tôi”, anh Sum phấn khởi chia sẻ.
Tại thôn 4, anh Thạch Sum được xem là người tiên phong trong việc trồng và kinh doanh rau nhíp từ năm 2017 đến nay. Từ việc trồng bán lá, làm giống bán và thu sản phẩm từ cây rau nhíp để cung cấp cho thị trường tiêu thụ đã mang về cho gia đình anh Thạch Sum hơn 200 triệu đồng mỗi năm.
Chủ tịch Hội Nông dân xã Nghĩa Trung Nguyễn Duy Nam cho biết, hộ anh Thạch Sum đã tiên phong trong việc trồng, thu mua lá và nhân giống cây rau nhíp để cung cấp cho bà con. Hiện nay, mô hình này phát triển rất tốt và mang lại hiệu quả kinh tế cao cho gia đình anh Sum. Ngoài việc thu mua lá nhíp cho bà con, hộ gia đình anh Sum còn cung cấp cây giống cho bà con trên địa bàn xã Nghĩa Trung và các tỉnh lân cận.
Lan tỏa hướng phát triển kinh tế mới
Từ mô hình khởi nghiệp của anh Thạch Sum đã giúp cho nhiều nhà nông tại xã Nghĩa Trung có giống để trồng xen. Anh Điểu Minh tại xã Nghĩa Trung là một điển hình về việc nảy ra ý tưởng mua cây giống để trồng xen trong vườn cà phê. Anh Minh cho biết: Khi tôi biết anh Sum có ươm giống cây nhíp là rau rừng nên tôi đã mua về trồng xen trên mảnh đất 0,3 ha đã trồng cà phê. Từ năm 2023, cây rau nhíp được trồng xen trong vườn cà phê phát triển tốt, có nguồn rau sạch cho gia đình dùng và thu nhập thêm từ việc bán lá.
Anh Thạch Sum chăm sóc cây rau nhíp.
Năm 2025, sau khi nhận thấy hiệu quả và tiềm năng cây rau nhíp mang lại, anh Minh tiếp tục đầu tư mua 3.500 gốc cây rau nhíp giống trồng xen trong vườn cao su 1,5 ha chưa khai thác và đầu tư hệ thống nước tưới tự động. Sau hơn 4 tháng trồng, hiện nay cây rau nhíp phát triển tốt và bắt đầu thu hoạch chồi lá non. “Tôi hy vọng những năm tiếp theo vườn rau nhíp trồng xen của gia đình sẽ có nguồn thu cao hơn. Tôi yên tâm về đầu ra của sản phẩm đã được vườn ươm cây giống anh Sum hứa thu mua”, anh Minh chia sẻ.
Theo ông Nguyễn Duy Nam, Chủ tịch Hội nông dân xã Nghĩa Trung, nhờ trồng xen canh trong vườn điều, vườn cà phê, nhiều hộ dân trên địa bàn xã đang phát triển khá mạnh diện tích cây rau nhíp, chủ yếu là người đồng bào dân tộc thiểu số. Hiện tại có khoảng 20 ha diện tích cây rau nhíp được trồng xen.
“Hiện nay, mô hình trồng rau nhíp dưới tán cây trồng trên địa bàn thôn 4, xã Nghĩa Trung mang lại hiệu quả kinh tế rất cao. Từ khi bà con trồng lá nhíp, một số hộ đã cải thiện cuộc sống gia đình. Có nhiều hộ trồng quy mô lớn đã mang lại thu nhập ổn định, có thu nhập bền vững hàng tháng để trang trải cho sinh hoạt gia đình”, ông Nam chia sẻ.
Cây rau nhíp vốn là một loại đặc sản hoang dại khá hiếm, mọc sâu trong rừng và được đồng bào dân tộc thiểu số Tây Nguyên, Đông Nam Bộ dùng làm thức ăn từ nhiều đời nay. Hiện nay, giá thu mua rau nhíp dao động từ 40.000-50.000 đồng/kg vào mùa mưa, còn mùa khô do số lượng ít nên giá lên cao khoảng 70.000-80.000 đồng/kg, thậm chí có thời điểm thu mua trên 100.000 đồng/kg.
Những năm qua, nhờ việc nhân giống và trồng thành công ngay tại vườn rẫy, rau nhíp hiện đã trở thành một loại rau sạch phổ biến, được nhiều người dân biết đến và bổ sung vào mâm cơm gia đình. Điển hình, mô hình trồng rau nhíp dưới tán cây của anh Thạch Sum đã thành công, tạo ra hướng phát triển kinh tế mới tại địa phương và các vùng lân cận, đặc biệt là trong cộng đồng dân tộc thiểu số có thêm nguồn thu nhập ổn định./.
