Ngành Giáo dục Nghệ An đã kích hoạt hệ thống rà soát, huy động tổng lực chính quyền địa phương vào cuộc nhằm ngăn chặn nguy cơ bỏ học giữa chừng trước thực trạng hàng trăm học sinh trung học phổ thông và trung học cơ sở vắng mặt không lý do sau kỳ nghỉ Tết. Việc củng cố hệ thống trường dân tộc nội trú và thay đổi nhận thức từ phía gia đình được xem là "chìa khóa" để giữ vững hành trình học tập nơi vùng sâu, vùng xa.
Những khoảng trống
Sau kỳ nghỉ Tết Nguyên đán, không khí tại nhiều ngôi trường trung học ở các xã Tương Dương, Nhôn Mai, Nậm Cắn, Quế Phong... trở nên trầm lắng vì vắng nhiều học sinh khiến các thầy cô giáo lo âu.
Cô giáo Nguyễn Thị Thanh, chủ nhiệm lớp 10C3, Trường Trung học phổ thông Tương Dương 1, xã Tương Dương rất buồn khi chia sẻ về trường hợp của em Hờ Y P - một học sinh rất ngoan và hiền lành đã lấy chồng và đang chuẩn bị vào miền Nam làm thuê, bỏ dở hành trình tích lũy tri thức. Đáng lo ngại hơn, người "bạn đời" của P. cũng là một học sinh lớp 11 cùng trường, điều này đồng nghĩa với việc hai tương lai đang dở dang cùng một lúc. Trường hợp của P. không phải là cá biệt. Chỉ riêng lớp 10C3, sau Tết vẫn còn tới 8 học sinh chưa trở lại lớp.
Theo thống kê từ Trường Trung học phổ thông Tương Dương 1 – ngôi trường có hơn 1.200 học sinh, ngày đầu tiên sau kỳ nghỉ Tết có tới hơn 100 em vắng mặt. Thầy Lê Ngọc Hưng, Hiệu trưởng nhà trường cho biết, dù những ngày sau đó sĩ số có tăng lên nhưng nguy cơ các em bỏ học vẫn luôn thường trực. Số học sinh có nguy cơ bỏ học cao nhất thường rơi vào nhóm có học lực trung bình hoặc yếu. Các em bị tác động bởi những người anh, chị đi làm ăn xa trở về với quần áo đẹp, điện thoại xịn và tiền bạc rủng rỉnh. Tâm lý muốn có thu nhập sớm đã lấn át ý chí học tập của các em. Trước đó, nhằm thực hiện kịp thời các biện pháp ngăn chặn tình trạng học sinh nghỉ học, đi học thất thường và có nguy cơ bỏ học giữa chừng nên trước khi học sinh về nghỉ Tết nhà trường đã có văn bản gửi tới lãnh đạo cùng các ban, ngành, đoàn thể tất cả các xã trên địa bàn huyện Tương Dương (cũ) để cùng phối hợp làm công tác tuyên truyền vận động nhưng việc duy trì sỹ số vẫn còn gặp rất nhiều khó khăn.
Không chỉ học sinh trung học phổ thông, việc vận động trở lại trường của học sinh đang ở bậc trung học cơ sở sau Tết cũng lắm gian nan. Tại Trường Phổ thông Dân tộc bán trú Trung học cơ sở Nậm Cắn, xã Nậm Cắn, một tuần sau kỳ nghỉ Tết, toàn trường đang còn 12 học sinh chưa đến trường, đứng trước nguy cơ bỏ học. Nhà trường đã liên lạc với gia đình và đang vận động để các em trở lại trường, không bỏ học giữa chừng.
Qua nhiều năm công tác ở vùng cao, Hiệu trưởng Trường Phổ thông Dân tộc bán trú Trung học cơ sở Nậm Cắn Đinh Tiến Hoàng chia sẻ, dù đã tích cực vận động, tuyên truyền nhưng tình trạng học sinh bỏ học sau Tết vẫn còn xảy ra. Nguyên nhân là do một số dân tộc trên địa bàn vẫn còn có tập tục bắt vợ vào dịp Tết nên các em sẽ lấy vợ, lấy chồng sớm. Nhiều gia đình, bố mẹ đi làm ăn xa, Tết mới về nên các em sẽ xin ở lại ăn Tết cùng gia đình, thường thì sau rằm tháng Giêng học sinh mới bắt đầu ổn định.
"Vượt núi" tìm trò
Tại xã Xá Lượng, hành trình đưa học sinh trở lại lớp của các thầy cô giáo giống như một cuộc hành quân xuyên rừng. Cô giáo Nguyễn Thị Kim Dung, Hiệu trưởng Trường Trung học cơ sở Xá Lượng cùng các đồng nghiệp thường xuyên phải tận dụng giờ nghỉ trưa để vào các bản xa như Na Bè, Hợp Thành.
Quãng đường gần 20km vào bản vẫn còn ngổn ngang những vết tích sạt lở từ trận lũ năm 2025. Trên những con đường chênh vênh, các thầy cô vừa đi vừa thấp thỏm. Cô Dung chia sẻ: Học kỳ II đã bắt đầu hơn một tháng, lịch thi giữa kỳ đang cận kề, nếu các em không quay lại ngay thì kiến thức sẽ hổng hoàn toàn.
Tuy nhiên, nỗ lực không phải lúc nào cũng được đền đáp xứng đáng. Trong một buổi chiều "trèo đèo lội suối" đến từng nhà của 19 học sinh vắng mặt, đoàn công tác của cô Dung chỉ vận động được 3 em quay lại. Có những trường hợp đau lòng như em Moong Quang H., vắng nhà từ mùng 1 Tết nhưng bố mẹ cũng không biết con mình đang ở đâu. Hay như em Cụt Văn K. (lớp 6) và Cụt Văn C., dù thầy cô và gia đình hết lời khuyên ngăn nhưng vẫn nhất quyết khước từ vì "không muốn học".
Ngành Giáo dục tỉnh Nghệ An và chính quyền các địa phương đã vào cuộc quyết liệt với phương châm "không để ai bị bỏ lại phía sau".
Tại Trường Phổ thông Dân tộc bán trú Trung học cơ sở Nhôn Mai, việc vận động học sinh đã được chuẩn bị từ trước Tết. Sau kỳ nghỉ Tết, không quản dốc cao, đường trơn, thầy cô vượt núi băng rừng, lội suối để đến từng bản xa. Những quãng đường vào bản Huồi Măn, Piêng Luống, Phìa Òi…, thầy cô phải dắt bộ xe máy hết hàng giờ đồng hồ, đến từng nhà, gõ từng cánh cửa, kiên trì vận động các em trở lại lớp học.
Thầy Nguyễn Ngọc Tân, Hiệu trưởng nhà trường cho biết: “Chúng tôi không đợi đến lúc các em bỏ học mới đi tìm. Ngay từ trước Tết, nhà trường đã rà soát, lập danh sách những em có nguy cơ cao để trao đổi với trưởng bản và phụ huynh. Với những em có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn, trường chủ động tặng quà Tết và vận động các em vào ở ký túc xá để đảm bảo việc học tập ổn định. Những bước chân lấm bùn, giọt mồ hôi của thầy cô không chỉ là trách nhiệm mà là tình thương dành cho học trò vùng cao”.
Thực hiện chỉ đạo của Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Nghệ An, các trường học ở tỉnh đã đồng loạt triển khai các giải pháp ngăn chặn tình trạng bỏ học sau Tết. Sở yêu cầu các cơ sở giáo dục phải rà soát, phân loại đối tượng học sinh để có biện pháp hỗ trợ phù hợp, tuyệt đối không để học sinh phải bỏ học vì hoàn cảnh kinh tế khó khăn.
Hiện nay, Nghệ An đã xây dựng được hệ thống gồm 8 trường phổ thông dân tộc nội trú và 84 trường phổ thông dân tộc bán trú ở cả ba cấp học. Đây chính là yếu tố quan trọng để cải thiện điều kiện ăn ở, sinh hoạt cho học sinh vùng sâu, vùng xa, từ đó giúp duy trì sĩ số và ổn định nền nếp dạy học.
Ngăn chặn tình trạng bỏ học sau Tết tại Nghệ An không chỉ là trách nhiệm riêng của ngành giáo dục. Đó là cuộc chiến chống lại những hủ tục lạc hậu như bắt vợ, tảo hôn và tư tưởng "trọng tiền hơn chữ" đang len lỏi vào từng bản làng.
Ông Nguyễn Trọng Hoàn, Chánh Văn phòng Sở Giáo dục và Đào tạo Nghệ An cho biết: Mặc dù hệ thống trường bán trú và các chính sách hỗ trợ của Nhà nước đã phần nào làm vơi bớt khó khăn, nhưng để những lớp học vùng cao thực sự đầy ắp tiếng cười sau Tết, rất cần sự chung tay mạnh mẽ hơn nữa từ chính quyền địa phương, các ban ngành đoàn thể và quan trọng nhất là sự thay đổi nhận thức từ chính những bậc làm cha, làm mẹ nơi đại ngàn.
Hành trình tìm chữ cho học sinh miền Tây xứ Nghệ vẫn còn đó muôn vàn gian nan, nhưng với tâm huyết của những người thầy, người cô không quản ngại "trèo đèo lội suối", niềm hy vọng về một tương lai tươi sáng hơn cho các em vẫn đang được thắp lên mỗi ngày./.
