Lưu giữ âm thanh cồng chiêng Tây Nguyên

Các nghệ nhân chỉnh chiêng tại làng Mrông Yố 1, xã Ia Ka, huyện Chư Păh (Gia Lai). Ảnh: Hồng Điệp - TTXVN
Các nghệ nhân chỉnh chiêng tại làng Mrông Yố 1, xã Ia Ka, huyện Chư Păh (Gia Lai). Ảnh: Hồng Điệp - TTXVN

Sau hàng chục năm sử dụng, những chiếc cồng, chiêng tại Tây Nguyên đã có phần hao mòn, hư cũ, chất lượng âm thanh không còn được trong trẻo như xưa. Tại nhiều buôn làng, một số nghệ nhân vì yêu quý, trân trọng văn hóa cộng đồng vẫn miệt mài đi từng nơi có cồng chiêng hỏng, lạc nhịp để chỉnh âm với mong mỏi lưu giữ âm thanh cồng chiêng Tây Nguyên đến những thế hệ mai sau...

Lưu giữ âm thanh cồng chiêng Tây Nguyên ảnh 1Các nghệ nhân chỉnh chiêng tại làng Mrông Yố 1, xã Ia Ka, huyện Chư Păh (Gia Lai). Ảnh: Hồng Điệp - TTXVN

Xã Ia Ka, huyện Chư Păh là khu vực có nhiều nghệ nhân chỉnh chiêng nhất tỉnh Gia Lai. Các nghệ nhân thực hiện việc chỉnh chiêng bằng cả niềm đam mê, sự nhiệt huyết của người con dân tộc Jrai bản lĩnh, kiên cường. Mỗi lần chỉnh chiêng, thường đi theo nhóm 5-10 người để sau mỗi lần chỉnh, các nghệ nhân phải đánh thử, hòa tấu xem bộ chiêng đã đúng nhịp chưa. Nếu chưa sẽ chỉnh cho đến khi âm thanh bộ cồng, chiêng hòa vào nhịp.

Bên mái nhà sàn của già làng Rơ Châm Nha, làng Mrông Yố 1, xã Ia Ka, huyện Chư Păh (Gia Lai), ánh mắt của những nghệ nhân như Siu Bít, Rơ Châm Guk như tiếc nuối khi nhìn những chiếc cồng chiêng lạc nhịp. Vừa xoay chiêng, gõ gõ bằng những dụng cụ chuyên dụng, vừa ghé sát tai để cảm nhận âm thanh của từng chiếc chiêng để chỉnh âm thanh về đúng nhịp, thỉnh thoảng cả nhóm người hòa tấu một đoạn nhạc để kiểm tra chất lượng âm thanh chiếc cồng, chiêng vừa chỉnh đã ổn định chưa.

Theo Nghệ nhân Siu Bít, dụng cụ chỉnh cồng, chiêng khá đơn giản, chỉ cần một dùi gỗ và một chiếc búa nhỏ, tuy nhiên để chỉnh được âm cồng, chiêng thì trước tiên phải biết đánh, phải biết cảm nhận sâu sắc âm thanh của dàn cồng, chiêng. Chỉnh chiêng không được vội vàng mà phải từ từ cảm nhận âm thanh bị lỗi chỗ nào. Sau khi thẩm âm, phát hiện được chiếc chiêng nào hư sẽ để riêng ra và sửa. Có những chiếc chiêng sửa rất nhanh, chỉ hơn một giờ nhưng cũng có những chiếc chiêng khó, phải chỉnh mất nhiều ngày.

Lưu giữ âm thanh cồng chiêng Tây Nguyên ảnh 2Nghệ nhân làng Mrông Yố 1, xã Ia Ka, huyện Chư Păh (Gia Lai) chỉnh chiêng. Ảnh: Hồng Điệp - TTXVN

Để lưu giữ những bộ cồng, chiêng cổ có giá trị hàng chục thậm chí hàng trăm triệu đồng, những nghệ nhân rất nâng niu và trân quý chúng. Hiện những bộ chiêng này trong cộng đồng dân tộc thiểu số Tây Nguyên không còn nhiều. Do vậy, để bảo tồn văn hóa dân tộc, gìn giữ nét đẹp riêng của vùng đất đỏ cao nguyên, những nghệ nhân chỉnh chiêng vẫn miệt mài đi từng làng để giữ cho được những âm thanh đặc trưng của rừng núi.

Nghệ nhân Rơ Châm Guk chia sẻ, mỗi lần có người nhờ chỉnh chiêng, dù ở gần hay xa, những nghệ nhân làng Mrông Yố 1 cũng sắp xếp công việc để đến chỉnh giúp. Như những bác sỹ chuyên ngành, các nghệ nhân có nghề nhanh chóng "bắt mạch" rồi "chữa bệnh" cho những chiếc chiêng lạc nhịp. Những làng ở gần, người dân sẽ mang cồng, chiêng đến nhờ các nghệ nhân sửa chữa. Với những làng ở xa hàng trăm km, vì điều kiện khó khăn không di chuyển được, đoàn nghệ nhân phải đến tận nơi, ở lại vài ba ngày mới chỉnh xong bộ cồng, chiêng.

Trăn trở của các nghệ nhân chỉnh chiêng tại Tây Nguyên là thế hệ kế cận rất ít, vì giới trẻ hiện nay không mấy mặn mà với cồng, chiêng. Do đó, để tìm được một thanh niên học nghề, đam mê thực sự với văn hóa buôn làng cũng rất khó. Già Rơ Châm Nha, làng Mrông Yố 1, xã Ia Ka, huyện Chư Păh (Gia Lai) cho biết: "Phát huy vai trò người có uy tín, chúng tôi thường xuyên tuyên truyền cho dân làng giữ gìn, phát huy bản sắc văn hóa truyền thống dân tộc trong gia đình cũng như trong cộng đồng. Qua những đợt tuyên truyền, vận độn, đã có một số thanh niên hiểu và đăng ký học nghề, không chỉ nghề chỉnh chiêng mà còn đan lát, dệt thổ cẩm, tạc tượng. Đây là niềm phấn khởi của thế hệ lớn tuổi trong làng cũng như trong cộng đồng người dân tộc thiểu số của chúng tôi."

Sống với già làng Rơ Châm Nha từ nhỏ, em Rơ Châm Tứ lớn lên theo từng mùa rẫy, tiếng cồng, chiêng nuôi dưỡng tâm hồn em, hiện em đã biết đánh cồng, chiêng và chỉnh chiêng thành thạo. Năm nay, Tứ mới trong 12 tuổi nhưng đã theo chân già tham gia vào rất nhiều sự kiện văn hóa lớn, nhỏ của tỉnh cũng như quốc gia. Rơ Châm Tứ được xem như một trường hợp đặc biệt của cả làng vì niềm đam mê văn hóa dân tộc của em như một luồng sinh khí mới cho làng Mrông Yố 1, là tấm gương để thế hệ trẻ học tập, noi theo trong công tác bảo tồn văn hóa dân tộc.

Em Tứ chia sẻ: Cồng chiêng là nét văn hóa đặc sắc của người Jrai. Đồng bào Jrai không được bỏ cồng, chiêng, nếu ai bỏ cồng, chiêng là như bỏ ông bà, cha mẹ mình vậy. Em luôn mong muốn được học đánh cồng, chiêng để giữ gìn văn hóa dân tộc. Rồi em mong muốn học chỉnh chiêng để âm thanh cồng, chiêng được lưu truyền sang những thế hệ kế cận. Nhiều lần tham gia các lễ hội của xã, huyện, em được chọn vào đội nghệ nhân xã Ia Ka được đi biểu diễn nhiều nơi, được học hỏi những nghệ nhân lớn tuổi. Đi diễn có tiền bồi dưỡng, em tích cóp lại và được gia đình cho thêm, em đã mua được một bộ chiêng cho riêng mình với giá 25 triệu đồng. Những bạn cùng tuổi với em nếu ai thích học đánh chiêng em sẽ dạy lại cho các bạn.

Toàn tỉnh Gia Lai hiện đang lưu giữ khoảng 5.655 bộ cồng chiêng, có hơn 900 nghệ nhân chỉnh chiêng. Những người như em Rơ Châm Tứ được xem là "của hiếm" của làng, đây là tín hiệu đáng mừng cho cộng đồng dân tộc thiểu số tại Gia Lai nói riêng cũng như Tây Nguyên nói chung vì sẽ có thế hệ kế cận tâm huyết với văn hóa truyền thống của dân tộc./.

Hồng Điệp

(TTXVN)

Có thể bạn quan tâm

Các xã miền núi phía Tây Quảng Ngãi chủ động ứng phó nguy cơ sạt lở

Các xã miền núi phía Tây Quảng Ngãi chủ động ứng phó nguy cơ sạt lở

Hiện nay, phía Tây Quảng Ngãi đang bắt đầu bước vào mùa mưa. Tại một số địa phương thường xuyên xảy ra sạt lở đất như Đăk Plô, Măng Ri, Tu Mơ Rông,… nhiều điểm sạt lở đã được chính quyền địa phương chủ động xử lý, nhằm phòng, chống sạt lở cũng như giảm nguy cơ thiệt hại về người và tài sản do sạt lở gây ra. Bên cạnh đó, nhiều điểm có nguy cơ sạt lở cao cũng được chính quyền địa phương thực hiện cảnh báo để người dân nắm bắt, đề phòng.

Thanh Hóa: Chuyển đổi số trong Đảng - nâng cao hiệu quả hoạt động ở cơ sở

Thanh Hóa: Chuyển đổi số trong Đảng - nâng cao hiệu quả hoạt động ở cơ sở

Thực hiện tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, các đảng bộ xã trên địa bàn Thanh Hóa từng bước đưa chuyển đổi số vào sinh hoạt chi bộ ở các thôn. Từ những buổi sinh hoạt vốn gắn với sổ sách, giấy tờ, nhiều chi bộ đã mạnh dạn ứng dụng công nghệ số trong điều hành, quản lý và triển khai nghị quyết.

Hoàn thiện khu tái định cư cho đồng bào dân tộc

Hoàn thiện khu tái định cư cho đồng bào dân tộc

Ngày 7/7, Đoàn công tác Hội đồng Dân tộc của Quốc hội do bà Cao Thị Xuân, Phó Chủ tịch Hội đồng làm Trưởng đoàn đã khảo sát thực tế việc thực hiện các kiến nghị của Hội đồng Dân tộc liên quan đến kết quả giải quyết đơn thư của đồng bào dân tộc thiểu số tại xã Pà Cò, tỉnh Phú Thọ.

Xây dựng mô hình nhân đạo thống nhất, nâng cao hiệu quả trợ giúp người yếu thế miền núi

Xây dựng mô hình nhân đạo thống nhất, nâng cao hiệu quả trợ giúp người yếu thế miền núi

“Đối với Lạng Sơn, một tỉnh miền núi, biên giới có nhiều xã vùng cao và đồng bào dân tộc thiểu số, hoạt động nhân đạo cần chuyển mạnh từ hỗ trợ trước mắt sang hỗ trợ phát triển; từ "trao quà" sang "trao cơ hội"; từ giúp một hoàn cảnh sang tạo sinh kế cho cả cộng đồng”. Đây là chỉ đạo của Chủ tịch Trung ương Hội Chữ thập đỏ Việt Nam Đỗ Thị Thu Thảo tại Đại hội đại biểu Hội Chữ thập đỏ Việt Nam tỉnh Lạng Sơn lần thứ VIII, nhiệm kỳ 2026 - 2031, diễn ra sáng 7/7.

Sức sống mới vùng đồng bào Khmer Vĩnh Long

Sức sống mới vùng đồng bào Khmer Vĩnh Long

Tỉnh Vĩnh Long đang bước vào giai đoạn phát triển mới, với mục tiêu xây dựng nông thôn hiện đại, giảm nghèo bền vững và phát triển toàn diện vùng đồng bào dân tộc thiểu số.

Bảo vệ chất lượng, giữ giá trị thương hiệu cho na Chi Lăng

Bảo vệ chất lượng, giữ giá trị thương hiệu cho na Chi Lăng

Những vườn na trên địa bàn xã Chi Lăng, tỉnh Lạng Sơn đang bước vào giai đoạn nuôi quả. Tuy nhiên, thời tiết nắng nóng xen kẽ mưa rào, độ ẩm cao đã tạo điều kiện để nhiều đối tượng gây hại cho cây na như nhện đỏ, rệp sáp, bọ trĩ và đặc biệt là ruồi vàng phát triển. Ngành nông nghiệp và chính quyền địa phương đã khẩn trương triển khai nhiều giải pháp nhằm bảo vệ sản lượng, chất lượng na, giữ gìn thương hiệu đặc sản địa phương.

Cây mắc ca tạo sinh kế bền vững cho vùng biên phía Tây Lâm Đồng

Cây mắc ca tạo sinh kế bền vững cho vùng biên phía Tây Lâm Đồng

Từ một xã biên giới đặc biệt khó khăn ở phía Tây tỉnh Lâm Đồng, Quảng Trực đang từng bước chuyển mình nhờ phát huy lợi thế đất đỏ bazan để phát triển cây mắc ca, cà phê gắn với liên kết sản xuất, đầu tư hạ tầng và xây dựng các điểm dân cư biên giới. Những đổi thay này không chỉ tạo sinh kế bền vững cho người dân mà còn góp phần củng cố thế trận quốc phòng toàn dân trên tuyến biên giới Tây Nam.

Hoàn lưu bão số 1 gây nhiều thiệt hại tại Lào Cai, Cao Bằng

Hoàn lưu bão số 1 gây nhiều thiệt hại tại Lào Cai, Cao Bằng

Từ đêm ngày 4 - 6/7, hoàn lưu bão số 1 đã gây mưa lớn, dông lốc kèm sạt lở đất trên diện rộng tại tỉnh Lào Cai, để lại hậu quả nặng nề về tài sản và hạ tầng giao thông. Nhờ chủ động phương án ứng phó, địa phương không ghi nhận thương vong về người. Tổng thiệt hại sơ bộ ước tính lên tới gần 6,3 tỷ đồng.

Khuân Bang đánh thức tiềm năng du lịch cộng đồng từ bản sắc dân tộc Tày

Khuân Bang đánh thức tiềm năng du lịch cộng đồng từ bản sắc dân tộc Tày

Giữa không gian thanh bình của núi đồi và những nếp nhà sàn truyền thống dân tộc Tày, thôn Khuân Bang, xã Chợ Mới, tỉnh Thái Nguyên đang từng bước khai thác tiềm năng du lịch cộng đồng. Không chỉ mở ra hướng phát triển kinh tế mới cho người dân, mô hình này còn góp phần bảo tồn, phát huy những giá trị văn hóa đặc sắc của đồng bào dân tộc Tày.

Dự án hồ thủy lợi gần 1.500 tỷ đồng vẫn nhiều lần lỡ hẹn

Dự án hồ thủy lợi gần 1.500 tỷ đồng vẫn nhiều lần lỡ hẹn

Dự án Hồ thủy lợi Ea Tam được kỳ vọng trở thành công trình thủy lợi mang tính chiến lược nhằm phục vụ tưới tiêu và tạo cảnh quan, trở thành động lực phát triển kinh tế - xã hội cho khu vực đô thị Buôn Ma Thuột. Tuy nhiên, dù đã quá tiến độ nhưng dự án vẫn ngổn ngang và “lỡ hẹn” về đích từ năm này qua năm khác. Sự “ì ạch” kéo dài không chỉ làm chậm hiệu quả công trình mà còn gây lãng phí nguồn lực xã hội, nhất là nguồn vốn đầu tư công.

Hoàn lưu bão số 1 gây sạt lở nhiều tuyến đường ở Điện Biên

Hoàn lưu bão số 1 gây sạt lở nhiều tuyến đường ở Điện Biên

Do ảnh hưởng của hoàn lưu cơn bão số 1, mưa lớn kéo dài đã gây sạt lở tại một số tuyến giao thông trên địa bàn tỉnh Điện Biên. Các đơn vị quản lý đường bộ đang huy động máy móc, nhân lực khẩn trương khắc phục, bảo đảm giao thông. Đến 15 giờ ngày 6/7, chỉ còn tuyến Huổi Só - Huổi Lóng và Đèo Gió - Tả Sìn Thàng vẫn chưa thể lưu thông do nhiều điểm sạt lở lớn.

Lai Châu: Mưa lớn gây nhiều thiệt hại, một người bị nước lũ cuốn trôi

Lai Châu: Mưa lớn gây nhiều thiệt hại, một người bị nước lũ cuốn trôi

Do ảnh hưởng của hoàn lưu bão số 1, từ chiều 5/7 đến sáng 6/7, trên địa bàn tỉnh Lai Châu có mưa vừa đến mưa rất to, lượng mưa phổ biến từ 100-200mm, riêng xã Hua Bum ghi nhận lượng mưa lên tới 275mm. Mưa lớn kéo dài đã gây ngập úng diện rộng, sạt lở trên nhiều tuyến giao thông, làm hư hỏng một số công trình hạ tầng và ảnh hưởng đến đời sống, sản xuất của người dân.

Mang nguồn nước sạch về bản làng vùng cao Tà Rụt

Mang nguồn nước sạch về bản làng vùng cao Tà Rụt

Giữa núi rừng Trường Sơn điệp trùng, cuộc sống của người dân vùng cao xã Tà Rụt (tỉnh Quảng Trị) đang đổi thay từng ngày nhưng nước sạch phục vụ sinh hoạt vẫn còn là một khó khăn. Để mang dòng nước sạch về bản làng có sự chung tay góp sức từ cộng đồng, doanh nghiệp, tổ chức và nhất là sự xung kích, tinh thần trách nhiệm của người trẻ.

Giữ nhịp xây dựng trường nội trú liên cấp trong mùa mưa lũ

Giữ nhịp xây dựng trường nội trú liên cấp trong mùa mưa lũ

Điện Biên đang bước vào mùa mưa, cũng là thời điểm các dự án trường phổ thông dân tộc nội trú liên cấp tại các xã biên giới bước vào giai đoạn nước rút để kịp đón năm học mới 2026-2027. Trước những diễn biến bất lợi của thời tiết, các nhà thầu đang linh hoạt điều chỉnh phương án tổ chức sản xuất, siết chặt các biện pháp bảo đảm an toàn lao động và chất lượng công trình, quyết tâm giữ vững tiến độ đã đề ra.

Khoa học công nghệ mở đường cho cực tăng trưởng mới

Khoa học công nghệ mở đường cho cực tăng trưởng mới

Sau hợp nhất, tỉnh Phú Thọ không chỉ mở rộng quy mô địa lý, dân số mà còn đứng trước yêu cầu tái cấu trúc toàn diện mô hình phát triển. Từ một địa phương có những thế mạnh riêng biệt, Phú Thọ hôm nay đang hướng tới mục tiêu hình thành cực tăng trưởng mới của vùng Trung du và miền núi phía Bắc.

Biên giới vững chắc từ lòng dân

Biên giới vững chắc từ lòng dân

Mô hình “Địa phương, đơn vị phía sau hỗ trợ địa phương, đơn vị phía trước” cùng Đề án “Xây dựng điểm dân cư liền kề chốt dân quân biên giới” ở thành phố Đồng Nai giai đoạn 2019 - 2025 đã tạo động lực thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, nâng cao đời sống người dân vùng biên giới và củng cố thế trận quốc phòng toàn dân. Những điểm dân cư mới hình thành đã góp phần giữ đất, giữ biên cương và trở thành điểm tựa vững chắc nơi phên dậu Tổ quốc.

'Giữ lửa' lớp dạy chữ Khmer miễn phí tại TP Hồ Chí Minh

'Giữ lửa' lớp dạy chữ Khmer miễn phí tại TP Hồ Chí Minh

Mỗi dịp hè, cứ đúng 19 giờ hàng ngày, khuôn viên của chùa Pothiwong (phường Bảy Hiền, TP Hồ Chí Minh) lại vọng lên âm thanh đánh vần tiếng Khmer của các em nhỏ. Nhiều năm qua, chùa Pothiwong trở thành “ngôi nhà chung” của hàng trăm trẻ em Khmer trong hành trình gìn giữ, bảo tồn tiếng nói, chữ viết của dân tộc mình.

Thăm khám miễn phí, trao quà thiết thực cho đồng bào thiểu số ở vùng biên

Thăm khám miễn phí, trao quà thiết thực cho đồng bào thiểu số ở vùng biên

Ngày 5/7, UBND xã Bù Gia Mập (thành phố Đồng Nai) phối hợp với Khoa Chăm sóc sức khỏe theo yêu cầu (Bệnh viện Chợ Rẫy Thành phố Hồ Chí Minh), Chi cục Kiểm lâm thành phố Đồng Nai tổ chức khám bệnh, tư vấn sức khỏe, cấp phát thuốc miễn phí, trao tặng những phần quà thiết thực cho 400 người dân trên địa bàn xã biên giới hưởng ứng chiến dịch đợt cao điểm 180 ngày đêm khám sức khỏe định kỳ toàn dân.

Bước chuyển nâng giá trị cho đặc sản miền núi

Bước chuyển nâng giá trị cho đặc sản miền núi

Từ những đồi chè Shan tuyết phủ sương ở Lào Cai, vùng trái cây xuất khẩu rộng hàng chục nghìn héc-ta của Sơn La, những cánh rừng sâm ở Lai Châu đến các đặc sản OCOP (Chương trình Mỗi xã một sản phẩm) của Cao Bằng, một cuộc chuyển động âm thầm nhưng mạnh mẽ đang diễn ra trên khắp các vùng miền núi. Điều đáng nói, sự thay đổi không chỉ ở sản lượng hay quy mô sản xuất mà có sự chuyển đổi tư duy làm ra sản phẩm sang tạo ra giá trị.

Kinh tế Tuyên Quang tiếp đà tăng trưởng từ những động lực mới

Kinh tế Tuyên Quang tiếp đà tăng trưởng từ những động lực mới

Trong bối cảnh kinh tế còn nhiều khó khăn, kinh tế Tuyên Quang tiếp tục duy trì tốc độ tăng tổng sản phẩm trên địa bàn (GRDP) ước đạt 7,79%; thu ngân sách nhà nước đạt 4.228,5 tỷ đồng, bằng 58% kế hoạch; 546 doanh nghiệp thành lập mới, tăng 76% so với cùng kỳ. Kết quả này cho thấy công nghiệp - đầu tư, nông nghiệp và dịch vụ tiếp tục là những động lực quan trọng, tạo nền tảng để tỉnh hướng tới mục tiêu tăng trưởng hai con số trong năm 2026.