Lưu giữ âm thanh cồng chiêng Tây Nguyên

Các nghệ nhân chỉnh chiêng tại làng Mrông Yố 1, xã Ia Ka, huyện Chư Păh (Gia Lai). Ảnh: Hồng Điệp - TTXVN
Các nghệ nhân chỉnh chiêng tại làng Mrông Yố 1, xã Ia Ka, huyện Chư Păh (Gia Lai). Ảnh: Hồng Điệp - TTXVN

Sau hàng chục năm sử dụng, những chiếc cồng, chiêng tại Tây Nguyên đã có phần hao mòn, hư cũ, chất lượng âm thanh không còn được trong trẻo như xưa. Tại nhiều buôn làng, một số nghệ nhân vì yêu quý, trân trọng văn hóa cộng đồng vẫn miệt mài đi từng nơi có cồng chiêng hỏng, lạc nhịp để chỉnh âm với mong mỏi lưu giữ âm thanh cồng chiêng Tây Nguyên đến những thế hệ mai sau...

Lưu giữ âm thanh cồng chiêng Tây Nguyên ảnh 1Các nghệ nhân chỉnh chiêng tại làng Mrông Yố 1, xã Ia Ka, huyện Chư Păh (Gia Lai). Ảnh: Hồng Điệp - TTXVN

Xã Ia Ka, huyện Chư Păh là khu vực có nhiều nghệ nhân chỉnh chiêng nhất tỉnh Gia Lai. Các nghệ nhân thực hiện việc chỉnh chiêng bằng cả niềm đam mê, sự nhiệt huyết của người con dân tộc Jrai bản lĩnh, kiên cường. Mỗi lần chỉnh chiêng, thường đi theo nhóm 5-10 người để sau mỗi lần chỉnh, các nghệ nhân phải đánh thử, hòa tấu xem bộ chiêng đã đúng nhịp chưa. Nếu chưa sẽ chỉnh cho đến khi âm thanh bộ cồng, chiêng hòa vào nhịp.

Bên mái nhà sàn của già làng Rơ Châm Nha, làng Mrông Yố 1, xã Ia Ka, huyện Chư Păh (Gia Lai), ánh mắt của những nghệ nhân như Siu Bít, Rơ Châm Guk như tiếc nuối khi nhìn những chiếc cồng chiêng lạc nhịp. Vừa xoay chiêng, gõ gõ bằng những dụng cụ chuyên dụng, vừa ghé sát tai để cảm nhận âm thanh của từng chiếc chiêng để chỉnh âm thanh về đúng nhịp, thỉnh thoảng cả nhóm người hòa tấu một đoạn nhạc để kiểm tra chất lượng âm thanh chiếc cồng, chiêng vừa chỉnh đã ổn định chưa.

Theo Nghệ nhân Siu Bít, dụng cụ chỉnh cồng, chiêng khá đơn giản, chỉ cần một dùi gỗ và một chiếc búa nhỏ, tuy nhiên để chỉnh được âm cồng, chiêng thì trước tiên phải biết đánh, phải biết cảm nhận sâu sắc âm thanh của dàn cồng, chiêng. Chỉnh chiêng không được vội vàng mà phải từ từ cảm nhận âm thanh bị lỗi chỗ nào. Sau khi thẩm âm, phát hiện được chiếc chiêng nào hư sẽ để riêng ra và sửa. Có những chiếc chiêng sửa rất nhanh, chỉ hơn một giờ nhưng cũng có những chiếc chiêng khó, phải chỉnh mất nhiều ngày.

Lưu giữ âm thanh cồng chiêng Tây Nguyên ảnh 2Nghệ nhân làng Mrông Yố 1, xã Ia Ka, huyện Chư Păh (Gia Lai) chỉnh chiêng. Ảnh: Hồng Điệp - TTXVN

Để lưu giữ những bộ cồng, chiêng cổ có giá trị hàng chục thậm chí hàng trăm triệu đồng, những nghệ nhân rất nâng niu và trân quý chúng. Hiện những bộ chiêng này trong cộng đồng dân tộc thiểu số Tây Nguyên không còn nhiều. Do vậy, để bảo tồn văn hóa dân tộc, gìn giữ nét đẹp riêng của vùng đất đỏ cao nguyên, những nghệ nhân chỉnh chiêng vẫn miệt mài đi từng làng để giữ cho được những âm thanh đặc trưng của rừng núi.

Nghệ nhân Rơ Châm Guk chia sẻ, mỗi lần có người nhờ chỉnh chiêng, dù ở gần hay xa, những nghệ nhân làng Mrông Yố 1 cũng sắp xếp công việc để đến chỉnh giúp. Như những bác sỹ chuyên ngành, các nghệ nhân có nghề nhanh chóng "bắt mạch" rồi "chữa bệnh" cho những chiếc chiêng lạc nhịp. Những làng ở gần, người dân sẽ mang cồng, chiêng đến nhờ các nghệ nhân sửa chữa. Với những làng ở xa hàng trăm km, vì điều kiện khó khăn không di chuyển được, đoàn nghệ nhân phải đến tận nơi, ở lại vài ba ngày mới chỉnh xong bộ cồng, chiêng.

Trăn trở của các nghệ nhân chỉnh chiêng tại Tây Nguyên là thế hệ kế cận rất ít, vì giới trẻ hiện nay không mấy mặn mà với cồng, chiêng. Do đó, để tìm được một thanh niên học nghề, đam mê thực sự với văn hóa buôn làng cũng rất khó. Già Rơ Châm Nha, làng Mrông Yố 1, xã Ia Ka, huyện Chư Păh (Gia Lai) cho biết: "Phát huy vai trò người có uy tín, chúng tôi thường xuyên tuyên truyền cho dân làng giữ gìn, phát huy bản sắc văn hóa truyền thống dân tộc trong gia đình cũng như trong cộng đồng. Qua những đợt tuyên truyền, vận độn, đã có một số thanh niên hiểu và đăng ký học nghề, không chỉ nghề chỉnh chiêng mà còn đan lát, dệt thổ cẩm, tạc tượng. Đây là niềm phấn khởi của thế hệ lớn tuổi trong làng cũng như trong cộng đồng người dân tộc thiểu số của chúng tôi."

Sống với già làng Rơ Châm Nha từ nhỏ, em Rơ Châm Tứ lớn lên theo từng mùa rẫy, tiếng cồng, chiêng nuôi dưỡng tâm hồn em, hiện em đã biết đánh cồng, chiêng và chỉnh chiêng thành thạo. Năm nay, Tứ mới trong 12 tuổi nhưng đã theo chân già tham gia vào rất nhiều sự kiện văn hóa lớn, nhỏ của tỉnh cũng như quốc gia. Rơ Châm Tứ được xem như một trường hợp đặc biệt của cả làng vì niềm đam mê văn hóa dân tộc của em như một luồng sinh khí mới cho làng Mrông Yố 1, là tấm gương để thế hệ trẻ học tập, noi theo trong công tác bảo tồn văn hóa dân tộc.

Em Tứ chia sẻ: Cồng chiêng là nét văn hóa đặc sắc của người Jrai. Đồng bào Jrai không được bỏ cồng, chiêng, nếu ai bỏ cồng, chiêng là như bỏ ông bà, cha mẹ mình vậy. Em luôn mong muốn được học đánh cồng, chiêng để giữ gìn văn hóa dân tộc. Rồi em mong muốn học chỉnh chiêng để âm thanh cồng, chiêng được lưu truyền sang những thế hệ kế cận. Nhiều lần tham gia các lễ hội của xã, huyện, em được chọn vào đội nghệ nhân xã Ia Ka được đi biểu diễn nhiều nơi, được học hỏi những nghệ nhân lớn tuổi. Đi diễn có tiền bồi dưỡng, em tích cóp lại và được gia đình cho thêm, em đã mua được một bộ chiêng cho riêng mình với giá 25 triệu đồng. Những bạn cùng tuổi với em nếu ai thích học đánh chiêng em sẽ dạy lại cho các bạn.

Toàn tỉnh Gia Lai hiện đang lưu giữ khoảng 5.655 bộ cồng chiêng, có hơn 900 nghệ nhân chỉnh chiêng. Những người như em Rơ Châm Tứ được xem là "của hiếm" của làng, đây là tín hiệu đáng mừng cho cộng đồng dân tộc thiểu số tại Gia Lai nói riêng cũng như Tây Nguyên nói chung vì sẽ có thế hệ kế cận tâm huyết với văn hóa truyền thống của dân tộc./.

Hồng Điệp

(TTXVN)

Có thể bạn quan tâm

Đồng hành cùng ngư dân bảo vệ vững chắc chủ quyền biển, đảo

Đồng hành cùng ngư dân bảo vệ vững chắc chủ quyền biển, đảo

Trải qua nửa thế kỷ xây dựng, chiến đấu và trưởng thành (15/7/1976 - 15/7/2026), Đồn Biên phòng Hàm Luông (Bộ đội Biên phòng tỉnh Vĩnh Long) luôn thể hiện bản lĩnh kiên cường của người lính mang quân hàm xanh bảo vệ vững chắc chủ quyền biển, đảo Tổ quốc.

Nguy cơ đá lớn tiếp tục sạt trượt làm ách tắc giao thông tại Phú Thọ

Nguy cơ đá lớn tiếp tục sạt trượt làm ách tắc giao thông tại Phú Thọ

Ngày 14/7, chính quyền xã Đức Nhàn (tỉnh Phú Thọ) cho biết đang khẩn trương phối hợp với các cơ quan chức năng triển khai các biện pháp bảo đảm an toàn giao thông tại điểm sạt lở trên tuyến đường 433 đi thôn Mường Tuổng, đồng thời kiến nghị UBND tỉnh Phú Thọ và các ngành chức năng sớm có giải pháp xử lý cấp bách nhằm bảo đảm an toàn cho người dân, tránh nguy cơ cô lập khu vực trong mùa mưa lũ.

Đổi thay từ cơ sở, đáp ứng yêu cầu phát triển

Đổi thay từ cơ sở, đáp ứng yêu cầu phát triển

Sau một năm thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp trên địa bàn tỉnh Lào Cai, nhiều xã, phường đã có bước chuyển quan trọng trong việc tổ chức bộ máy, nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của chính quyền cơ sở, đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.

'Bật' chế độ hè an toàn cho trẻ

'Bật' chế độ hè an toàn cho trẻ

Kỳ nghỉ hè 2026 là thời điểm học sinh các cấp được nghỉ ngơi, thư giãn. Để trẻ có một mùa hè an toàn, lành mạnh, các địa phương trên toàn tỉnh Lâm Đồng đang phối hợp cùng Đoàn Thanh niên đẩy mạnh chuỗi hoạt động hè. Từ miền núi đến vùng biển, hải đảo, những chương trình được thiết kế phù hợp với điều kiện từng địa bàn, chú trọng giáo dục kỹ năng sống, phòng, chống đuối nước, tai nạn thương tích và nâng cao nhận thức cho trẻ.

Lào Cai phát hiện, xử lý hơn 1.220 vụ buôn lậu, gian lận thương mại

Lào Cai phát hiện, xử lý hơn 1.220 vụ buôn lậu, gian lận thương mại

Theo Ban Chỉ đạo 389 tỉnh Lào Cai, từ đầu năm 2026 đến nay, các lực lượng chức năng đã phát hiện và xử lý 1.221 vụ vi phạm gian lận thương mại và hàng giả, tăng 26,53% so với cùng kỳ năm 2025; trong đó có 367 vụ buôn bán, vận chuyển trái phép hàng cấm, hàng lậu; 692 vụ gian lận thương mại, gian lận thuế; 162 vụ sản xuất, kinh doanh hàng giả, hàng nhái và vi phạm quyền sở hữu trí tuệ.

Tuổi trẻ tiếp nối ngọn lửa Hành trình 'Tôi yêu Tổ quốc tôi' tại Lũng Cú

Tuổi trẻ tiếp nối ngọn lửa Hành trình 'Tôi yêu Tổ quốc tôi' tại Lũng Cú

Sáng 13/7, tại Cột cờ Quốc gia Lũng Cú, xã Lũng Cú, tỉnh Tuyên Quang, Trung ương Hội Liên hiệp Thanh niên Việt Nam phối hợp với Hội Liên hiệp Thanh niên Việt Nam tỉnh Tuyên Quang tổ chức Lễ khởi động chặng 3 Hành trình "Tôi yêu Tổ quốc tôi" năm 2026. Đây là hoạt động hướng tới kỷ niệm 70 năm Ngày truyền thống Hội Liên hiệp Thanh niên Việt Nam (15/10/1956 - 15/10/2026).

Thu mua mía nhỏ giọt, người dân gồng mình gánh thiệt

Thu mua mía nhỏ giọt, người dân gồng mình gánh thiệt

Tây Nguyên đang bước vào mùa mưa, khi nhiều vùng nguyên liệu đã bắt đầu chăm sóc cho vụ mía mới, thì trên những cánh đồng ở khu vực xã Phú Túc, Ia Dreh tỉnh Gia Lai, vẫn còn không ít diện tích mía trên đồng, chờ ngày được thu hoạch.

Siết chặt kiểm soát quyền lực, phòng ngừa vi phạm

Siết chặt kiểm soát quyền lực, phòng ngừa vi phạm

Kiểm soát quyền lực, tăng cường kiểm tra, giám sát, phòng ngừa vi phạm và xử lý những vụ việc, dự án tồn đọng là những nhiệm vụ trọng tâm trong công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực của tỉnh Tuyên Quang. Từ kết quả 6 tháng đầu năm 2026, tỉnh tiếp tục siết chặt kỷ luật, kỷ cương, nâng cao trách nhiệm người đứng đầu, không để sơ hở trong quản lý trở thành nguy cơ phát sinh sai phạm.

Cảnh báo nguy cơ xung đột giữa voi và người tại Đồng Nai

Cảnh báo nguy cơ xung đột giữa voi và người tại Đồng Nai

Khu bảo tồn thiên nhiên, văn hóa Đồng Nai vừa phát đi cảnh báo sự xuất hiện thường xuyên đàn voi rừng tại nhiều khu vực rừng giáp ranh vườn, rẫy và các trạm kiểm lâm trên địa bàn, nguy cơ xảy ra xung đột giữa voi và người, có thể gây nguy hiểm đến tính mạng và tài sản của người dân.

Giỗ trận Vị Xuyên - Khúc tri ân nơi biên cương

Giỗ trận Vị Xuyên - Khúc tri ân nơi biên cương

Ngày 12/7, tại Đài hương 468, xã Thanh Thủy (Tuyên Quang), hàng trăm đoàn cựu chiến binh, thân nhân liệt sĩ cùng đông đảo nhân dân từ khắp mọi miền Tổ quốc đã về dự Lễ giỗ trận Vị Xuyên, tưởng niệm các Anh hùng liệt sĩ đã anh dũng hy sinh trong cuộc chiến đấu bảo vệ biên giới phía Bắc.

Chiến dịch 500 ngày đêm: Theo dấu đồng đội giữa đại ngàn

Chiến dịch 500 ngày đêm: Theo dấu đồng đội giữa đại ngàn

Suốt hơn 25 năm qua, các cán bộ, chiến sĩ Đội K51 (Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Đắk Lắk) vẫn lặng thầm, miệt mài “vượt nắng, thắng mưa” để tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ. Trong hành trình đầy gian khổ nhưng vẻ vang ấy, các cán bộ, chiến sĩ Đội K51 luôn đau đáu tâm nguyện tìm được và đưa các anh hùng liệt sĩ về với quê hương, với gia đình.

Mưa lớn, sạt lở đất đá gây thiệt hại nặng tại Sơn La

Mưa lớn, sạt lở đất đá gây thiệt hại nặng tại Sơn La

Từ 8 giờ ngày 10/7 đến 8 giờ ngày 11/7, trên địa bàn tỉnh Sơn La đã xảy ra mưa vừa, mưa to, có nơi mưa rất to. Mưa lớn kéo dài, cục bộ xảy ra lũ ống, lũ quét trên địa bàn tỉnh Sơn La đã gây sạt lở đất, ảnh hưởng nghiêm trọng đến nhà ở, sản xuất nông nghiệp, giao thông và các công trình hạ tầng trên địa bàn.

Thanh Hóa: Nâng cao chất lượng môi trường nông thôn từ nguồn vốn tín dụng chính sách

Thanh Hóa: Nâng cao chất lượng môi trường nông thôn từ nguồn vốn tín dụng chính sách

Nước sạch và công trình vệ sinh đạt chuẩn là những nhu cầu gắn liền với cuộc sống hằng ngày của mỗi gia đình. Tuy nhiên, tại nhiều khu vực nông thôn, nhất là đối với những hộ có thu nhập thấp, việc đầu tư xây dựng công trình nước sạch, nhà vệ sinh khép kín hay hệ thống xử lý nước vẫn là khoản chi phí không nhỏ. Khi nguồn lực kinh tế còn hạn chế, nhiều gia đình dù nhận thức rõ sự cần thiết vẫn phải trì hoãn việc cải thiện điều kiện sinh hoạt.

Hỗ trợ nhân dân Sơn La khắc phục hậu quả sau mưa lớn kéo dài

Hỗ trợ nhân dân Sơn La khắc phục hậu quả sau mưa lớn kéo dài

Đêm 10/7 và sáng 11/7, trên địa bàn tỉnh Sơn La xảy ra mưa lớn kéo dài, gây lũ quét, sạt lở đất, hư hỏng hệ thống đường giao thông và ngập úng cục bộ tại nhiều địa phương. Đặc biệt, mưa lớn đã làm sập nhà bán trú của Trường Tiểu học và Trung học cơ sở Mường Trai, nhiều khu vực tại xã Mường La bị ngập cục bộ.

Quảng Ngãi: Bao giờ hết cảnh qua cầu yếu?

Quảng Ngãi: Bao giờ hết cảnh qua cầu yếu?

Hai cây cầu huyết mạch Đò Mốc và Văn Hà 1 tại Quảng Ngãi đều đã xuống cấp nghiêm trọng sau nhiều năm khai thác, ảnh hưởng đến an toàn giao thông và kết nối vận tải. Chính quyền địa phương đang kiến nghị cấp có thẩm quyền sớm bố trí nguồn lực đầu tư thay thế các công trình này.

Nghệ nhân hơn 25 năm 'thổi hồn' vào lá thốt nốt

Nghệ nhân hơn 25 năm 'thổi hồn' vào lá thốt nốt

Chiếc bút lửa trên tay nghệ nhân Võ Văn Tạng (sinh năm 1942, xã Thoại Sơn, tỉnh An Giang) chậm rãi lướt trên tàu lá thốt nốt đã ngả màu vàng sẫm. Dưới đầu bút, từng đường nét chân dung Chủ tịch Hồ Chí Minh dần hiện lên với gương mặt hiền từ, vầng trán cao, chòm râu bạc và ánh mắt bao dung.

Quảng Trị: Đồn Biên phòng Hướng Phùng giữ vững biên cương Tổ quốc

Quảng Trị: Đồn Biên phòng Hướng Phùng giữ vững biên cương Tổ quốc

Đứng chân trên địa bàn xã biên giới Hướng Phùng, Đồn Biên phòng Hướng Phùng (Bộ đội Biên phòng tỉnh Quảng Trị) quản lý 18,24 km đường biên giới với 8 cột mốc quốc giới (từ mốc 593 đến mốc 600). Giữa đại ngàn Trường Sơn, những con đường tuần tra vẫn in dấu chân cán bộ, chiến sĩ Biên phòng cùng cấp ủy, chính quyền địa phương, các lực lượng và người dân vùng biên chung sức bảo vệ chủ quyền lãnh thổ.

Mưa lớn gây thiệt hại ban đầu ở Lào Cai

Mưa lớn gây thiệt hại ban đầu ở Lào Cai

Mưa lớn kéo dài từ đêm 8 đến ngày 9/7 gây ngập úng cục bộ và sạt lở tại nhiều địa phương trên địa bàn tỉnh Lào Cai. Trước diễn biến phức tạp của thời tiết, các địa phương chủ động triển khai phương châm “4 tại chỗ”, huy động lực lượng, phương tiện ứng trực, kịp thời hỗ trợ người dân và hạn chế thấp nhất thiệt hại do thiên tai gây ra.

Đánh thức dòng suối Đắk Woa, mở lối cho một vùng quê hết ngập

Đánh thức dòng suối Đắk Woa, mở lối cho một vùng quê hết ngập

Hàng trăm hộ dân sinh sống dọc suối Đắk Woa, xã Bù Đăng, thành phố Đồng Nai nhiều năm qua luôn sống trong nỗi lo ngập úng mỗi khi mưa lớn. Dự án nạo vét, xây kè và làm đường dọc suối Đắk Woa đang được đẩy nhanh tiến độ không chỉ mang theo kỳ vọng chấm dứt tình trạng ngập lụt cục bộ, mà còn mở ra không gian phát triển đô thị, cải thiện môi trường và nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân địa phương.