Lưu giữ âm thanh cồng chiêng Tây Nguyên

Các nghệ nhân chỉnh chiêng tại làng Mrông Yố 1, xã Ia Ka, huyện Chư Păh (Gia Lai). Ảnh: Hồng Điệp - TTXVN
Các nghệ nhân chỉnh chiêng tại làng Mrông Yố 1, xã Ia Ka, huyện Chư Păh (Gia Lai). Ảnh: Hồng Điệp - TTXVN

Sau hàng chục năm sử dụng, những chiếc cồng, chiêng tại Tây Nguyên đã có phần hao mòn, hư cũ, chất lượng âm thanh không còn được trong trẻo như xưa. Tại nhiều buôn làng, một số nghệ nhân vì yêu quý, trân trọng văn hóa cộng đồng vẫn miệt mài đi từng nơi có cồng chiêng hỏng, lạc nhịp để chỉnh âm với mong mỏi lưu giữ âm thanh cồng chiêng Tây Nguyên đến những thế hệ mai sau...

Lưu giữ âm thanh cồng chiêng Tây Nguyên ảnh 1Các nghệ nhân chỉnh chiêng tại làng Mrông Yố 1, xã Ia Ka, huyện Chư Păh (Gia Lai). Ảnh: Hồng Điệp - TTXVN

Xã Ia Ka, huyện Chư Păh là khu vực có nhiều nghệ nhân chỉnh chiêng nhất tỉnh Gia Lai. Các nghệ nhân thực hiện việc chỉnh chiêng bằng cả niềm đam mê, sự nhiệt huyết của người con dân tộc Jrai bản lĩnh, kiên cường. Mỗi lần chỉnh chiêng, thường đi theo nhóm 5-10 người để sau mỗi lần chỉnh, các nghệ nhân phải đánh thử, hòa tấu xem bộ chiêng đã đúng nhịp chưa. Nếu chưa sẽ chỉnh cho đến khi âm thanh bộ cồng, chiêng hòa vào nhịp.

Bên mái nhà sàn của già làng Rơ Châm Nha, làng Mrông Yố 1, xã Ia Ka, huyện Chư Păh (Gia Lai), ánh mắt của những nghệ nhân như Siu Bít, Rơ Châm Guk như tiếc nuối khi nhìn những chiếc cồng chiêng lạc nhịp. Vừa xoay chiêng, gõ gõ bằng những dụng cụ chuyên dụng, vừa ghé sát tai để cảm nhận âm thanh của từng chiếc chiêng để chỉnh âm thanh về đúng nhịp, thỉnh thoảng cả nhóm người hòa tấu một đoạn nhạc để kiểm tra chất lượng âm thanh chiếc cồng, chiêng vừa chỉnh đã ổn định chưa.

Theo Nghệ nhân Siu Bít, dụng cụ chỉnh cồng, chiêng khá đơn giản, chỉ cần một dùi gỗ và một chiếc búa nhỏ, tuy nhiên để chỉnh được âm cồng, chiêng thì trước tiên phải biết đánh, phải biết cảm nhận sâu sắc âm thanh của dàn cồng, chiêng. Chỉnh chiêng không được vội vàng mà phải từ từ cảm nhận âm thanh bị lỗi chỗ nào. Sau khi thẩm âm, phát hiện được chiếc chiêng nào hư sẽ để riêng ra và sửa. Có những chiếc chiêng sửa rất nhanh, chỉ hơn một giờ nhưng cũng có những chiếc chiêng khó, phải chỉnh mất nhiều ngày.

Lưu giữ âm thanh cồng chiêng Tây Nguyên ảnh 2Nghệ nhân làng Mrông Yố 1, xã Ia Ka, huyện Chư Păh (Gia Lai) chỉnh chiêng. Ảnh: Hồng Điệp - TTXVN

Để lưu giữ những bộ cồng, chiêng cổ có giá trị hàng chục thậm chí hàng trăm triệu đồng, những nghệ nhân rất nâng niu và trân quý chúng. Hiện những bộ chiêng này trong cộng đồng dân tộc thiểu số Tây Nguyên không còn nhiều. Do vậy, để bảo tồn văn hóa dân tộc, gìn giữ nét đẹp riêng của vùng đất đỏ cao nguyên, những nghệ nhân chỉnh chiêng vẫn miệt mài đi từng làng để giữ cho được những âm thanh đặc trưng của rừng núi.

Nghệ nhân Rơ Châm Guk chia sẻ, mỗi lần có người nhờ chỉnh chiêng, dù ở gần hay xa, những nghệ nhân làng Mrông Yố 1 cũng sắp xếp công việc để đến chỉnh giúp. Như những bác sỹ chuyên ngành, các nghệ nhân có nghề nhanh chóng "bắt mạch" rồi "chữa bệnh" cho những chiếc chiêng lạc nhịp. Những làng ở gần, người dân sẽ mang cồng, chiêng đến nhờ các nghệ nhân sửa chữa. Với những làng ở xa hàng trăm km, vì điều kiện khó khăn không di chuyển được, đoàn nghệ nhân phải đến tận nơi, ở lại vài ba ngày mới chỉnh xong bộ cồng, chiêng.

Trăn trở của các nghệ nhân chỉnh chiêng tại Tây Nguyên là thế hệ kế cận rất ít, vì giới trẻ hiện nay không mấy mặn mà với cồng, chiêng. Do đó, để tìm được một thanh niên học nghề, đam mê thực sự với văn hóa buôn làng cũng rất khó. Già Rơ Châm Nha, làng Mrông Yố 1, xã Ia Ka, huyện Chư Păh (Gia Lai) cho biết: "Phát huy vai trò người có uy tín, chúng tôi thường xuyên tuyên truyền cho dân làng giữ gìn, phát huy bản sắc văn hóa truyền thống dân tộc trong gia đình cũng như trong cộng đồng. Qua những đợt tuyên truyền, vận độn, đã có một số thanh niên hiểu và đăng ký học nghề, không chỉ nghề chỉnh chiêng mà còn đan lát, dệt thổ cẩm, tạc tượng. Đây là niềm phấn khởi của thế hệ lớn tuổi trong làng cũng như trong cộng đồng người dân tộc thiểu số của chúng tôi."

Sống với già làng Rơ Châm Nha từ nhỏ, em Rơ Châm Tứ lớn lên theo từng mùa rẫy, tiếng cồng, chiêng nuôi dưỡng tâm hồn em, hiện em đã biết đánh cồng, chiêng và chỉnh chiêng thành thạo. Năm nay, Tứ mới trong 12 tuổi nhưng đã theo chân già tham gia vào rất nhiều sự kiện văn hóa lớn, nhỏ của tỉnh cũng như quốc gia. Rơ Châm Tứ được xem như một trường hợp đặc biệt của cả làng vì niềm đam mê văn hóa dân tộc của em như một luồng sinh khí mới cho làng Mrông Yố 1, là tấm gương để thế hệ trẻ học tập, noi theo trong công tác bảo tồn văn hóa dân tộc.

Em Tứ chia sẻ: Cồng chiêng là nét văn hóa đặc sắc của người Jrai. Đồng bào Jrai không được bỏ cồng, chiêng, nếu ai bỏ cồng, chiêng là như bỏ ông bà, cha mẹ mình vậy. Em luôn mong muốn được học đánh cồng, chiêng để giữ gìn văn hóa dân tộc. Rồi em mong muốn học chỉnh chiêng để âm thanh cồng, chiêng được lưu truyền sang những thế hệ kế cận. Nhiều lần tham gia các lễ hội của xã, huyện, em được chọn vào đội nghệ nhân xã Ia Ka được đi biểu diễn nhiều nơi, được học hỏi những nghệ nhân lớn tuổi. Đi diễn có tiền bồi dưỡng, em tích cóp lại và được gia đình cho thêm, em đã mua được một bộ chiêng cho riêng mình với giá 25 triệu đồng. Những bạn cùng tuổi với em nếu ai thích học đánh chiêng em sẽ dạy lại cho các bạn.

Toàn tỉnh Gia Lai hiện đang lưu giữ khoảng 5.655 bộ cồng chiêng, có hơn 900 nghệ nhân chỉnh chiêng. Những người như em Rơ Châm Tứ được xem là "của hiếm" của làng, đây là tín hiệu đáng mừng cho cộng đồng dân tộc thiểu số tại Gia Lai nói riêng cũng như Tây Nguyên nói chung vì sẽ có thế hệ kế cận tâm huyết với văn hóa truyền thống của dân tộc./.

Hồng Điệp

(TTXVN)

Có thể bạn quan tâm

Hỗ trợ 100% thẻ bảo hiểm y tế cho người có uy tín trong đồng bào dân tộc thiểu số

Hỗ trợ 100% thẻ bảo hiểm y tế cho người có uy tín trong đồng bào dân tộc thiểu số

Sáng 10/6, ông Danh Phúc, Giám đốc Sở Dân tộc và Tôn Giáo tỉnh An Giang cho bết, HĐND tỉnh đã ban hành Nghị quyết số 08/2026/NQ-HĐND, ngày 21/5/2026 quy định mức hỗ trợ đóng bảo hiểm y tế cho người có uy tín trong đồng bào dân tộc thiểu số không thuộc đối tượng đã được ngân sách nhà nước đóng và hỗ trợ đóng bảo hiểm y tế trên địa bàn.

Đặc sản OCOP 'mở đường' cho kinh tế nông thôn

Đặc sản OCOP 'mở đường' cho kinh tế nông thôn

Những trái dâu tằm chín mọng trong vườn hữu cơ, những quả dưa lưới ngọt lành dưới chân núi Bà Đen hay đặc sản mãng cầu nổi tiếng của Tây Ninh giờ không chỉ là nông sản đơn thuần. Thông qua Chương trình Mỗi xã một sản phẩm (OCOP), nhiều sản vật địa phương đang được nâng tầm thành thương hiệu, kết hợp với du lịch trải nghiệm để mở thêm cơ hội phát triển kinh tế bền vững cho vùng nông thôn.

Tuổi trẻ chung tay xây dựng biên cương

Tuổi trẻ chung tay xây dựng biên cương

Giữa màu xanh của núi đá và những thửa ruộng vùng cao đang vào vụ, khu vực mốc biên giới 291/2 thuộc xã Tùng Vài, tỉnh Tuyên Quang những ngày đầu tháng 6 trở nên rộn ràng hơn bởi bước chân của hàng trăm đoàn viên, thanh niên. 

Mở rộng liên kết chuỗi, gia tăng giá trị ngành hàng chủ lực ở Cà Mau

Mở rộng liên kết chuỗi, gia tăng giá trị ngành hàng chủ lực ở Cà Mau

Cà Mau là tỉnh có thế mạnh trong lĩnh vực phát triển nông nghiệp với các ngành hàng chủ lực đem lại nguồn thu lớn cho nhà nông như tôm, cua, lúa, cá. Xác định trong nhiều năm tới nông nghiệp vẫn là lĩnh vực chủ lực của nền kinh tế, tỉnh Cà Mau đã có định hướng cũng như chiến lược dài hạn để tập trung phát triển mạnh kinh tế tập thể, gắn với liên kết, tiêu thụ sản phẩm nông sản, nhằm đem lại hiệu quả cao nhất.

Giáo dục vùng biên chuyển mình nhờ đầu tư đồng bộ

Giáo dục vùng biên chuyển mình nhờ đầu tư đồng bộ

Dù còn nhiều khó khăn về điều kiện kinh tế, khoảng cách địa lý và đời sống giáo viên, nhưng những năm gần đây, giáo dục vùng biên giới Tây Ninh đã có nhiều chuyển biến tích cực. Sự quan tâm đầu tư của Nhà nước, chính quyền địa phương cùng tâm huyết của đội ngũ nhà giáo đang góp phần nâng cao chất lượng dạy và học, mở ra nhiều cơ hội phát triển cho học sinh nơi biên cương.

Cần sớm tháo gỡ khó khăn giao thông ở xã biên giới Bản Máy

Cần sớm tháo gỡ khó khăn giao thông ở xã biên giới Bản Máy

Mặc dù đã nhận được sự quan tâm, đầu tư của Trung ương và tỉnh Tuyên Quang, song do địa hình chia cắt, lại thường xuyên chịu ảnh hưởng bởi thiên tai nên đến nay nhiều tuyến đường trên địa bàn xã Bản Máy đã bị xuống cấp trầm trọng, gây ảnh hưởng lớn đến cuộc sống người dân.

Sơn La: Mùa thu hoạch lúa ở xã Yên Châu

Sơn La: Mùa thu hoạch lúa ở xã Yên Châu

Vụ lúa chiêm xuân đang bước vào giai đoạn chín rộ, mặc dù tiết nắng nóng, nhưng nông dân ở khắp các thôn bản của xã Yên Châu đang tập trung thu hoạch lúa, giải phóng đất chuẩn bị sản xuất vụ lúa mùa 2026. 

Chăm lo đời sống vật chất, tinh thần cho đồng bào dân tộc thiểu số

Chăm lo đời sống vật chất, tinh thần cho đồng bào dân tộc thiểu số

UBND Thành phố Hồ Chí Minh vừa yêu cầu các sở, ban, ngành chủ động triển khai các nhiệm vụ, chính sách liên quan đến các dân tộc còn gặp nhiều khó khăn theo chức năng được giao; tăng cường tham mưu, đề xuất các cơ chế, chính sách phù hợp với điều kiện thực tế của thành phố.

Gắn xây dựng 'Thôn số' với thúc đẩy tiêu thụ nông sản, sản phẩm OCOP

Gắn xây dựng 'Thôn số' với thúc đẩy tiêu thụ nông sản, sản phẩm OCOP

Ngày 8/6, xã biên giới Bát Xát (tỉnh Lào Cai) tổ chức Lễ ra mắt mô hình "Thôn số" tại thôn 4. Đây là sự kiện có ý nghĩa quan trọng, thể hiện quyết tâm chính trị cao của cấp ủy, chính quyền địa phương trong cụ thể hóa chủ trương chuyển đổi số, đổi mới phương thức quản trị xã hội, phục vụ nhân dân ngày càng tốt hơn trong quá trình triển khai mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.

Sớm hoàn thành những ngôi trường mới: Màu áo lính trên công trường vùng biên

Sớm hoàn thành những ngôi trường mới: Màu áo lính trên công trường vùng biên

Giữa những ngày hè nắng nóng nơi vùng biên Quảng Trị, trên các công trường xây dựng trường phổ thông dân tộc nội trú tại các xã Hướng Phùng, Thượng Trạch và Dân Hóa, hàng trăm cán bộ, chiến sĩ lực lượng vũ trang đang miệt mài lao động cùng các đơn vị thi công; qua đó góp phần đẩy nhanh tiến độ công trình, đồng thời thể hiện trách nhiệm, tình cảm của người lính đối với sự nghiệp giáo dục nơi vùng sâu, vùng xa của quê hương.

Khám và phẫu thuật miễn phí cho trẻ em khuyết tật

Khám và phẫu thuật miễn phí cho trẻ em khuyết tật

Sáng 8/6, tại Bệnh viện Đa khoa tỉnh Điện Biên, Sở Y tế tỉnh phối hợp với Trung tâm II thuộc Hội Cứu trợ trẻ em tàn tật Việt Nam tổ chức Chương trình “Hành trình gieo mầm xanh hi vọng” khám và phẫu thuật cho trẻ em khuyết tật có hoàn cảnh khó khăn trên địa bàn.

Bộ đội Biên phòng đồng hành xây dựng nông thôn mới vùng biên

Bộ đội Biên phòng đồng hành xây dựng nông thôn mới vùng biên

Giữa những ngày đầu tháng 6/2026, trên các bản làng vùng biên của tỉnh Tuyên Quang, hình ảnh cán bộ, chiến sĩ biên phòng cùng người dân gùi cát, sỏi, xi măng làm đường giao thông, dọn dẹp vệ sinh môi trường hay hướng dẫn kỹ thuật chăm sóc cây trồng đã trở nên quen thuộc. Những việc làm cụ thể, thiết thực không chỉ góp phần xây dựng nông thôn mới mà còn tô thắm hình ảnh người lính quân hàm xanh.

Tiếp sức học sinh vùng cao tự tin bước vào kỳ thi tốt nghiệp THPT

Tiếp sức học sinh vùng cao tự tin bước vào kỳ thi tốt nghiệp THPT

Kỳ thi tốt nghiệp Trung học phổ thông năm 2026 sẽ diễn ra trong hai ngày 11 và 12/6. Tại Cao Bằng có hơn 5.654 thí sinh dự thi ở 21 điểm thi trên địa bàn tỉnh. Đây là kỳ thi có số lượng thí sinh đông nhất từ trước đến nay, đặt ra yêu cầu cao về công tác tổ chức, bảo đảm an toàn, nghiêm túc và công bằng.

Người dân Sơn Phú chung tay vá đường huyết mạch

Người dân Sơn Phú chung tay vá đường huyết mạch

Nhiều năm qua, mỗi khi mùa mưa đến, tuyến đường đất đỏ dài khoảng 9 km dẫn vào thôn Sơn Phú, xã Thọ Sơn, thành phố Đồng Nai lại trở thành nỗi ám ảnh của người dân địa phương. Đường trơn trượt, lầy lội khiến việc đi lại, vận chuyển nông sản, thậm chí tiếp cận dịch vụ y tế gặp vô vàn khó khăn. Không chờ đợi nguồn vốn đầu tư của Nhà nước, gần 100 hộ dân trong thôn đã tự nguyện đóng góp kinh phí để sửa chữa tuyến đường huyết mạch, giúp việc đi lại thuận lợi hơn trong mùa mưa năm nay.

Xây dựng thương hiệu nông sản từ những mô hình kinh tế tập thể

Xây dựng thương hiệu nông sản từ những mô hình kinh tế tập thể

Với quyết tâm nâng cao giá trị sản xuất nông nghiệp và cải thiện đời sống người dân, tỉnh Lai Châu đang tích cực đẩy mạnh phát triển kinh tế tập thể gắn với sản xuất nông nghiệp an toàn. Nhiều mô hình hợp tác xã hoạt động hiệu quả đã và đang trở thành điểm tựa vững chắc cho hàng nghìn hộ dân vùng cao, góp phần quan trọng vào công cuộc xóa đói giảm nghèo và xây dựng nông thôn mới trên vùng biên cương phía Tây Bắc của Tổ quốc.

Nhân rộng mô hình 'Xã biên giới sạch về ma túy'

Nhân rộng mô hình 'Xã biên giới sạch về ma túy'

Từ những kết quả tích cực tại xã biên giới Ia Mơ, lực lượng Bộ đội Biên phòng tỉnh Gia Lai đang phối hợp với các địa phương tiếp tục nhân rộng mô hình “Xã biên giới sạch về ma túy” trên toàn tuyến biên giới. Mô hình không chỉ góp phần kéo giảm tội phạm và tệ nạn ma túy mà còn phát huy vai trò của người dân trong bảo vệ an ninh trật tự, xây dựng thế trận biên phòng toàn dân vững chắc từ cơ sở.

Những căn nhà nghĩa tình trên miền biên giới

Những căn nhà nghĩa tình trên miền biên giới

Ngày 5/6, tại xã Kim Phú, Ban Chỉ huy Bộ đội Biên phòng tỉnh Quảng Trị phối hợp với cấp ủy, chính quyền địa phương tổ chức lễ khánh thành và bàn giao 23 căn nhà cho các hộ đồng bào dân tộc thiểu số có hoàn cảnh khó khăn tại các bản Ón, Yên Hợp và Mò O Ồ Ồ.

Huế: Đầu tư hạ tầng, đưa dân ra khỏi vùng thiên tai

Huế: Đầu tư hạ tầng, đưa dân ra khỏi vùng thiên tai

Thành phố Huế đã và đang tập trung huy động nguồn lực để đầu tư hạ tầng, di dời dân cư ra khỏi vùng thường xuyên chịu ảnh hưởng thiên tai, sạt lở đất, lũ quét nhằm đảm bảo an toàn về người và tài sản.