Lưu giữ âm thanh cồng chiêng Tây Nguyên

Các nghệ nhân chỉnh chiêng tại làng Mrông Yố 1, xã Ia Ka, huyện Chư Păh (Gia Lai). Ảnh: Hồng Điệp - TTXVN
Các nghệ nhân chỉnh chiêng tại làng Mrông Yố 1, xã Ia Ka, huyện Chư Păh (Gia Lai). Ảnh: Hồng Điệp - TTXVN

Sau hàng chục năm sử dụng, những chiếc cồng, chiêng tại Tây Nguyên đã có phần hao mòn, hư cũ, chất lượng âm thanh không còn được trong trẻo như xưa. Tại nhiều buôn làng, một số nghệ nhân vì yêu quý, trân trọng văn hóa cộng đồng vẫn miệt mài đi từng nơi có cồng chiêng hỏng, lạc nhịp để chỉnh âm với mong mỏi lưu giữ âm thanh cồng chiêng Tây Nguyên đến những thế hệ mai sau...

Lưu giữ âm thanh cồng chiêng Tây Nguyên ảnh 1Các nghệ nhân chỉnh chiêng tại làng Mrông Yố 1, xã Ia Ka, huyện Chư Păh (Gia Lai). Ảnh: Hồng Điệp - TTXVN

Xã Ia Ka, huyện Chư Păh là khu vực có nhiều nghệ nhân chỉnh chiêng nhất tỉnh Gia Lai. Các nghệ nhân thực hiện việc chỉnh chiêng bằng cả niềm đam mê, sự nhiệt huyết của người con dân tộc Jrai bản lĩnh, kiên cường. Mỗi lần chỉnh chiêng, thường đi theo nhóm 5-10 người để sau mỗi lần chỉnh, các nghệ nhân phải đánh thử, hòa tấu xem bộ chiêng đã đúng nhịp chưa. Nếu chưa sẽ chỉnh cho đến khi âm thanh bộ cồng, chiêng hòa vào nhịp.

Bên mái nhà sàn của già làng Rơ Châm Nha, làng Mrông Yố 1, xã Ia Ka, huyện Chư Păh (Gia Lai), ánh mắt của những nghệ nhân như Siu Bít, Rơ Châm Guk như tiếc nuối khi nhìn những chiếc cồng chiêng lạc nhịp. Vừa xoay chiêng, gõ gõ bằng những dụng cụ chuyên dụng, vừa ghé sát tai để cảm nhận âm thanh của từng chiếc chiêng để chỉnh âm thanh về đúng nhịp, thỉnh thoảng cả nhóm người hòa tấu một đoạn nhạc để kiểm tra chất lượng âm thanh chiếc cồng, chiêng vừa chỉnh đã ổn định chưa.

Theo Nghệ nhân Siu Bít, dụng cụ chỉnh cồng, chiêng khá đơn giản, chỉ cần một dùi gỗ và một chiếc búa nhỏ, tuy nhiên để chỉnh được âm cồng, chiêng thì trước tiên phải biết đánh, phải biết cảm nhận sâu sắc âm thanh của dàn cồng, chiêng. Chỉnh chiêng không được vội vàng mà phải từ từ cảm nhận âm thanh bị lỗi chỗ nào. Sau khi thẩm âm, phát hiện được chiếc chiêng nào hư sẽ để riêng ra và sửa. Có những chiếc chiêng sửa rất nhanh, chỉ hơn một giờ nhưng cũng có những chiếc chiêng khó, phải chỉnh mất nhiều ngày.

Lưu giữ âm thanh cồng chiêng Tây Nguyên ảnh 2Nghệ nhân làng Mrông Yố 1, xã Ia Ka, huyện Chư Păh (Gia Lai) chỉnh chiêng. Ảnh: Hồng Điệp - TTXVN

Để lưu giữ những bộ cồng, chiêng cổ có giá trị hàng chục thậm chí hàng trăm triệu đồng, những nghệ nhân rất nâng niu và trân quý chúng. Hiện những bộ chiêng này trong cộng đồng dân tộc thiểu số Tây Nguyên không còn nhiều. Do vậy, để bảo tồn văn hóa dân tộc, gìn giữ nét đẹp riêng của vùng đất đỏ cao nguyên, những nghệ nhân chỉnh chiêng vẫn miệt mài đi từng làng để giữ cho được những âm thanh đặc trưng của rừng núi.

Nghệ nhân Rơ Châm Guk chia sẻ, mỗi lần có người nhờ chỉnh chiêng, dù ở gần hay xa, những nghệ nhân làng Mrông Yố 1 cũng sắp xếp công việc để đến chỉnh giúp. Như những bác sỹ chuyên ngành, các nghệ nhân có nghề nhanh chóng "bắt mạch" rồi "chữa bệnh" cho những chiếc chiêng lạc nhịp. Những làng ở gần, người dân sẽ mang cồng, chiêng đến nhờ các nghệ nhân sửa chữa. Với những làng ở xa hàng trăm km, vì điều kiện khó khăn không di chuyển được, đoàn nghệ nhân phải đến tận nơi, ở lại vài ba ngày mới chỉnh xong bộ cồng, chiêng.

Trăn trở của các nghệ nhân chỉnh chiêng tại Tây Nguyên là thế hệ kế cận rất ít, vì giới trẻ hiện nay không mấy mặn mà với cồng, chiêng. Do đó, để tìm được một thanh niên học nghề, đam mê thực sự với văn hóa buôn làng cũng rất khó. Già Rơ Châm Nha, làng Mrông Yố 1, xã Ia Ka, huyện Chư Păh (Gia Lai) cho biết: "Phát huy vai trò người có uy tín, chúng tôi thường xuyên tuyên truyền cho dân làng giữ gìn, phát huy bản sắc văn hóa truyền thống dân tộc trong gia đình cũng như trong cộng đồng. Qua những đợt tuyên truyền, vận độn, đã có một số thanh niên hiểu và đăng ký học nghề, không chỉ nghề chỉnh chiêng mà còn đan lát, dệt thổ cẩm, tạc tượng. Đây là niềm phấn khởi của thế hệ lớn tuổi trong làng cũng như trong cộng đồng người dân tộc thiểu số của chúng tôi."

Sống với già làng Rơ Châm Nha từ nhỏ, em Rơ Châm Tứ lớn lên theo từng mùa rẫy, tiếng cồng, chiêng nuôi dưỡng tâm hồn em, hiện em đã biết đánh cồng, chiêng và chỉnh chiêng thành thạo. Năm nay, Tứ mới trong 12 tuổi nhưng đã theo chân già tham gia vào rất nhiều sự kiện văn hóa lớn, nhỏ của tỉnh cũng như quốc gia. Rơ Châm Tứ được xem như một trường hợp đặc biệt của cả làng vì niềm đam mê văn hóa dân tộc của em như một luồng sinh khí mới cho làng Mrông Yố 1, là tấm gương để thế hệ trẻ học tập, noi theo trong công tác bảo tồn văn hóa dân tộc.

Em Tứ chia sẻ: Cồng chiêng là nét văn hóa đặc sắc của người Jrai. Đồng bào Jrai không được bỏ cồng, chiêng, nếu ai bỏ cồng, chiêng là như bỏ ông bà, cha mẹ mình vậy. Em luôn mong muốn được học đánh cồng, chiêng để giữ gìn văn hóa dân tộc. Rồi em mong muốn học chỉnh chiêng để âm thanh cồng, chiêng được lưu truyền sang những thế hệ kế cận. Nhiều lần tham gia các lễ hội của xã, huyện, em được chọn vào đội nghệ nhân xã Ia Ka được đi biểu diễn nhiều nơi, được học hỏi những nghệ nhân lớn tuổi. Đi diễn có tiền bồi dưỡng, em tích cóp lại và được gia đình cho thêm, em đã mua được một bộ chiêng cho riêng mình với giá 25 triệu đồng. Những bạn cùng tuổi với em nếu ai thích học đánh chiêng em sẽ dạy lại cho các bạn.

Toàn tỉnh Gia Lai hiện đang lưu giữ khoảng 5.655 bộ cồng chiêng, có hơn 900 nghệ nhân chỉnh chiêng. Những người như em Rơ Châm Tứ được xem là "của hiếm" của làng, đây là tín hiệu đáng mừng cho cộng đồng dân tộc thiểu số tại Gia Lai nói riêng cũng như Tây Nguyên nói chung vì sẽ có thế hệ kế cận tâm huyết với văn hóa truyền thống của dân tộc./.

Hồng Điệp

Hồng Điệp ((TTXVN))

Có thể bạn quan tâm

Sức dân - Điểm tựa giữ vững biên cương

Sức dân - Điểm tựa giữ vững biên cương

Thời gian qua, Bộ đội Biên phòng tỉnh Cao Bằng luôn là lực lượng nòng cốt, thường xuyên bám địa bàn, gần dân, dựa vào dân để quản lý, bảo vệ chủ quyền, an ninh biên giới quốc gia. Tại Đồn Biên phòng Lũng Nặm, phong trào toàn dân tham gia bảo vệ chủ quyền lãnh thổ, an ninh biên giới được triển khai bằng nhiều cách làm thiết thực. Sức dân trở thành điểm tựa quan trọng để giữ bình yên nơi biên cương Tổ quốc.

Trao 130 suất học bổng cho học sinh vùng biển, đảo

Trao 130 suất học bổng cho học sinh vùng biển, đảo

Chiều 23/9, tại Khánh Hòa, Quỹ “Vì Tuổi trẻ vùng cao và hải đảo” và Câu lạc bộ “Vì Hoàng Sa - Trường Sa thân yêu” tổ chức trao học bổng cho các em học sinh dân tộc thiểu số và học sinh có hoàn cảnh khó khăn ở vùng biển, đảo của tỉnh.

Mang Trung thu trọn vẹn cho trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt

Mang Trung thu trọn vẹn cho trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt

Những ngày này, tiếng trống múa lân, ánh đèn ông sao và quà Trung thu đang mang niềm vui đến với nhiều trẻ em ở tỉnh Đắk Lắk. Với những em nhỏ có hoàn cảnh đặc biệt, sự quan tâm của cộng đồng không chỉ mang đến một mùa trăng ấm áp mà còn tiếp thêm động lực để các em học tập, vươn lên.

Giao thông mở đường phát triển kinh tế vùng cao

Giao thông mở đường phát triển kinh tế vùng cao

Lào Cai đang huy động nhiều nguồn lực đầu tư, nâng cấp hệ thống giao thông nông thôn. Những con đường mới không chỉ giúp người dân đi lại thuận tiện mà còn mở ra cơ hội phát triển sản xuất, kết nối thị trường, góp phần thay đổi diện mạo vùng quê.

Hòm thư QR - kênh tiếp cận hiệu quả ở vùng biên

Hòm thư QR - kênh tiếp cận hiệu quả ở vùng biên

Từ những mã QR được đặt tại nhà văn hóa, điểm sinh hoạt cộng đồng, Bộ đội Biên phòng Nghệ An đang mở thêm kênh tiếp nhận thông tin nhanh chóng, thuận tiện và bảo mật cho người dân vùng biên. Mô hình “Hòm thư điện tử ẩn danh” không chỉ giúp người dân mạnh dạn tố giác tội phạm mà còn hỗ trợ lực lượng Biên phòng nắm chắc địa bàn, kịp thời xử lý vụ việc phát sinh, góp phần giữ vững an ninh trật tự khu vực biên giới.

Kịp thời ngăn hơn 100 trường hợp có ý định tảo hôn

Kịp thời ngăn hơn 100 trường hợp có ý định tảo hôn

Những năm qua, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi tỉnh Lào Cai đã có những bước chuyển về kinh tế - xã hội. Tuy nhiên, nạn tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống vẫn diễn ra phức tạp gây ảnh hưởng đến chất lượng dân số, nguồn nhân lực, bình đẳng giới.

Lào Cai tập trung khắc phục sạt lở khiến 40 hộ dân bị cô lập

Lào Cai tập trung khắc phục sạt lở khiến 40 hộ dân bị cô lập

Tối 22/9, thông tin từ ông Hà Trung Kiên, Chủ tịch UBND xã Tân Hợp, tỉnh Lào Cai cho biết, trên địa bàn xã vừa xảy ra vụ sạt lở đất đá với khối lượng khoảng hơn 5.000 m3. Vụ sạt lở khiến các phương tiện không thể lưu thông và làm cô lập gần 40 hộ dân.

Đắk Lắk hỗ trợ thu hoạch lúa Hè Thu bị ngập do mưa lớn

Đắk Lắk hỗ trợ thu hoạch lúa Hè Thu bị ngập do mưa lớn

Mưa lớn tại nhiều nơi trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk trong ngày 22/9 đã khiến cho nhiều diện tích lúa Hè Thu đang trong kỳ thu hoạch của người dân vùng trũng thấp bị ngập úng, nguy cơ dẫn đến hư hại và ảnh hưởng năng suất. Chính quyền địa phương đã huy động lực lượng hỗ trợ người dân khẩn trương thu hoạch, giảm thiểu thiệt hại.

Niềm vui trong ngôi trường nội trú khang trang

Niềm vui trong ngôi trường nội trú khang trang

Những ngày đầu năm học 2026-2027, Trường Phổ thông nội trú Tiểu học và Trung học cơ sở Buôn Đôn, xã biên giới Buôn Đôn (tỉnh Đắk Lắk), đón học sinh trong một diện mạo mới.

Lâm Đồng đã di dời 22 hộ dân ra khỏi vùng sạt lở

Lâm Đồng đã di dời 22 hộ dân ra khỏi vùng sạt lở

Ngày 22/9, UBND xã Đam Rông 4 (Lâm Đồng) cho biết đã hoàn tất việc vận động, tổ chức di dời 22 hộ dân với 125 nhân khẩu ra khỏi các khu vực xảy ra sạt lở tại khu dân cư K’Nớ 5 (thôn Lán Tranh) nhằm góp phần hạn chế nguy cơ thiệt hại về người và tài sản trước tình hình mưa lũ như hiện nay.

Tây Ninh: Xây dựng Nông thôn mới cần chính sách sát với thực tế

Tây Ninh: Xây dựng Nông thôn mới cần chính sách sát với thực tế

Sau sắp xếp đơn vị hành chính và chuyển sang mô hình chính quyền địa phương hai cấp, xây dựng nông thôn mới ở Tây Ninh bước vào giai đoạn với nhiều yêu cầu mới. Cùng một bộ tiêu chí nhưng điều kiện giữa các địa bàn khác nhau, đòi hỏi chính sách vừa thống nhất về mục tiêu, vừa “vừa vặn” với thực tế, nhất là các tiêu chí về nước sạch, môi trường, tổ chức sản xuất, phát triển kinh tế nông thôn và chuyển đổi số.

Dùng khoa học và chính sách đẩy lùi hủ tục ở Quảng Ngãi

Dùng khoa học và chính sách đẩy lùi hủ tục ở Quảng Ngãi

Quyết liệt bám địa bàn, dùng khoa học để phá bỏ những hủ tục lạc hậu là cách mà chính quyền và lực lượng Công an Quảng Ngãi đang từng bước xóa bỏ nỗi ám ảnh "cầm đồ thuốc độc" (đồ độc) ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số.

Sử dụng flycam diễn tập ứng cứu sự cố do sạt lở đất, đá tại xã miền núi

Sử dụng flycam diễn tập ứng cứu sự cố do sạt lở đất, đá tại xã miền núi

Ngày 21/9, Phòng Cảnh sát phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ Công an tỉnh Quảng Ngãi cho biết, để ứng phó với các tình huống bất thường, sự cố sạt lở đất đá khu vực miền núi trong mùa mưa bão 2026, đơn vị vừa hoàn thành diễn tập thực địa, trong đó lần đầu tiên sử dụng thiết bị bay không người lái (flycam) để ứng cứu sự cố do sạt, lở đất đá tại xã miền núi Minh Long.

Khẩn trương chuẩn bị đầu tư nâng cấp 25 trạm y tế vùng khó khăn

Khẩn trương chuẩn bị đầu tư nâng cấp 25 trạm y tế vùng khó khăn

UBND tỉnh Gia Lai yêu cầu khẩn trương hoàn tất công tác chuẩn bị đầu tư Dự án xây dựng, mở rộng và nâng cấp 25 trạm y tế tại các xã biên giới, vùng đặc biệt khó khăn, không chờ Trung ương giao vốn mới triển khai, nhằm sẵn sàng tiếp nhận và giải ngân nguồn lực ngay khi được phân bổ.

Dựng 'vành đai xanh' nơi phên giậu Tổ quốc

Dựng 'vành đai xanh' nơi phên giậu Tổ quốc

Ban Chỉ huy Bộ đội Biên phòng tỉnh Đồng Tháp triển khai mô hình “Lũy tre biên giới” từ năm 2016. Với sự tham gia trồng và chăm sóc của nhiều cán bộ, chiến sĩ, các đoàn thể cùng người dân địa phương, đến nay, tre sinh trưởng, phát triển tốt, trở thành “vành đai xanh” nơi biên giới.

'Vầng trăng yêu thương' đến với trẻ em vùng biên

'Vầng trăng yêu thương' đến với trẻ em vùng biên

Từ những suất học bổng, chiếc xe đạp, sách vở đến các hoạt động chăm lo đời sống, nhiều nguồn lực đang được huy động để trẻ em vùng biên Nghệ An có thêm điều kiện học tập, vui chơi và phát triển toàn diện.