Lưu giữ âm thanh cồng chiêng Tây Nguyên

Các nghệ nhân chỉnh chiêng tại làng Mrông Yố 1, xã Ia Ka, huyện Chư Păh (Gia Lai). Ảnh: Hồng Điệp - TTXVN
Các nghệ nhân chỉnh chiêng tại làng Mrông Yố 1, xã Ia Ka, huyện Chư Păh (Gia Lai). Ảnh: Hồng Điệp - TTXVN

Sau hàng chục năm sử dụng, những chiếc cồng, chiêng tại Tây Nguyên đã có phần hao mòn, hư cũ, chất lượng âm thanh không còn được trong trẻo như xưa. Tại nhiều buôn làng, một số nghệ nhân vì yêu quý, trân trọng văn hóa cộng đồng vẫn miệt mài đi từng nơi có cồng chiêng hỏng, lạc nhịp để chỉnh âm với mong mỏi lưu giữ âm thanh cồng chiêng Tây Nguyên đến những thế hệ mai sau...

Lưu giữ âm thanh cồng chiêng Tây Nguyên ảnh 1Các nghệ nhân chỉnh chiêng tại làng Mrông Yố 1, xã Ia Ka, huyện Chư Păh (Gia Lai). Ảnh: Hồng Điệp - TTXVN

Xã Ia Ka, huyện Chư Păh là khu vực có nhiều nghệ nhân chỉnh chiêng nhất tỉnh Gia Lai. Các nghệ nhân thực hiện việc chỉnh chiêng bằng cả niềm đam mê, sự nhiệt huyết của người con dân tộc Jrai bản lĩnh, kiên cường. Mỗi lần chỉnh chiêng, thường đi theo nhóm 5-10 người để sau mỗi lần chỉnh, các nghệ nhân phải đánh thử, hòa tấu xem bộ chiêng đã đúng nhịp chưa. Nếu chưa sẽ chỉnh cho đến khi âm thanh bộ cồng, chiêng hòa vào nhịp.

Bên mái nhà sàn của già làng Rơ Châm Nha, làng Mrông Yố 1, xã Ia Ka, huyện Chư Păh (Gia Lai), ánh mắt của những nghệ nhân như Siu Bít, Rơ Châm Guk như tiếc nuối khi nhìn những chiếc cồng chiêng lạc nhịp. Vừa xoay chiêng, gõ gõ bằng những dụng cụ chuyên dụng, vừa ghé sát tai để cảm nhận âm thanh của từng chiếc chiêng để chỉnh âm thanh về đúng nhịp, thỉnh thoảng cả nhóm người hòa tấu một đoạn nhạc để kiểm tra chất lượng âm thanh chiếc cồng, chiêng vừa chỉnh đã ổn định chưa.

Theo Nghệ nhân Siu Bít, dụng cụ chỉnh cồng, chiêng khá đơn giản, chỉ cần một dùi gỗ và một chiếc búa nhỏ, tuy nhiên để chỉnh được âm cồng, chiêng thì trước tiên phải biết đánh, phải biết cảm nhận sâu sắc âm thanh của dàn cồng, chiêng. Chỉnh chiêng không được vội vàng mà phải từ từ cảm nhận âm thanh bị lỗi chỗ nào. Sau khi thẩm âm, phát hiện được chiếc chiêng nào hư sẽ để riêng ra và sửa. Có những chiếc chiêng sửa rất nhanh, chỉ hơn một giờ nhưng cũng có những chiếc chiêng khó, phải chỉnh mất nhiều ngày.

Lưu giữ âm thanh cồng chiêng Tây Nguyên ảnh 2Nghệ nhân làng Mrông Yố 1, xã Ia Ka, huyện Chư Păh (Gia Lai) chỉnh chiêng. Ảnh: Hồng Điệp - TTXVN

Để lưu giữ những bộ cồng, chiêng cổ có giá trị hàng chục thậm chí hàng trăm triệu đồng, những nghệ nhân rất nâng niu và trân quý chúng. Hiện những bộ chiêng này trong cộng đồng dân tộc thiểu số Tây Nguyên không còn nhiều. Do vậy, để bảo tồn văn hóa dân tộc, gìn giữ nét đẹp riêng của vùng đất đỏ cao nguyên, những nghệ nhân chỉnh chiêng vẫn miệt mài đi từng làng để giữ cho được những âm thanh đặc trưng của rừng núi.

Nghệ nhân Rơ Châm Guk chia sẻ, mỗi lần có người nhờ chỉnh chiêng, dù ở gần hay xa, những nghệ nhân làng Mrông Yố 1 cũng sắp xếp công việc để đến chỉnh giúp. Như những bác sỹ chuyên ngành, các nghệ nhân có nghề nhanh chóng "bắt mạch" rồi "chữa bệnh" cho những chiếc chiêng lạc nhịp. Những làng ở gần, người dân sẽ mang cồng, chiêng đến nhờ các nghệ nhân sửa chữa. Với những làng ở xa hàng trăm km, vì điều kiện khó khăn không di chuyển được, đoàn nghệ nhân phải đến tận nơi, ở lại vài ba ngày mới chỉnh xong bộ cồng, chiêng.

Trăn trở của các nghệ nhân chỉnh chiêng tại Tây Nguyên là thế hệ kế cận rất ít, vì giới trẻ hiện nay không mấy mặn mà với cồng, chiêng. Do đó, để tìm được một thanh niên học nghề, đam mê thực sự với văn hóa buôn làng cũng rất khó. Già Rơ Châm Nha, làng Mrông Yố 1, xã Ia Ka, huyện Chư Păh (Gia Lai) cho biết: "Phát huy vai trò người có uy tín, chúng tôi thường xuyên tuyên truyền cho dân làng giữ gìn, phát huy bản sắc văn hóa truyền thống dân tộc trong gia đình cũng như trong cộng đồng. Qua những đợt tuyên truyền, vận độn, đã có một số thanh niên hiểu và đăng ký học nghề, không chỉ nghề chỉnh chiêng mà còn đan lát, dệt thổ cẩm, tạc tượng. Đây là niềm phấn khởi của thế hệ lớn tuổi trong làng cũng như trong cộng đồng người dân tộc thiểu số của chúng tôi."

Sống với già làng Rơ Châm Nha từ nhỏ, em Rơ Châm Tứ lớn lên theo từng mùa rẫy, tiếng cồng, chiêng nuôi dưỡng tâm hồn em, hiện em đã biết đánh cồng, chiêng và chỉnh chiêng thành thạo. Năm nay, Tứ mới trong 12 tuổi nhưng đã theo chân già tham gia vào rất nhiều sự kiện văn hóa lớn, nhỏ của tỉnh cũng như quốc gia. Rơ Châm Tứ được xem như một trường hợp đặc biệt của cả làng vì niềm đam mê văn hóa dân tộc của em như một luồng sinh khí mới cho làng Mrông Yố 1, là tấm gương để thế hệ trẻ học tập, noi theo trong công tác bảo tồn văn hóa dân tộc.

Em Tứ chia sẻ: Cồng chiêng là nét văn hóa đặc sắc của người Jrai. Đồng bào Jrai không được bỏ cồng, chiêng, nếu ai bỏ cồng, chiêng là như bỏ ông bà, cha mẹ mình vậy. Em luôn mong muốn được học đánh cồng, chiêng để giữ gìn văn hóa dân tộc. Rồi em mong muốn học chỉnh chiêng để âm thanh cồng, chiêng được lưu truyền sang những thế hệ kế cận. Nhiều lần tham gia các lễ hội của xã, huyện, em được chọn vào đội nghệ nhân xã Ia Ka được đi biểu diễn nhiều nơi, được học hỏi những nghệ nhân lớn tuổi. Đi diễn có tiền bồi dưỡng, em tích cóp lại và được gia đình cho thêm, em đã mua được một bộ chiêng cho riêng mình với giá 25 triệu đồng. Những bạn cùng tuổi với em nếu ai thích học đánh chiêng em sẽ dạy lại cho các bạn.

Toàn tỉnh Gia Lai hiện đang lưu giữ khoảng 5.655 bộ cồng chiêng, có hơn 900 nghệ nhân chỉnh chiêng. Những người như em Rơ Châm Tứ được xem là "của hiếm" của làng, đây là tín hiệu đáng mừng cho cộng đồng dân tộc thiểu số tại Gia Lai nói riêng cũng như Tây Nguyên nói chung vì sẽ có thế hệ kế cận tâm huyết với văn hóa truyền thống của dân tộc./.

Hồng Điệp

Hồng Điệp ((TTXVN))

Có thể bạn quan tâm

Mang niềm vui đến với đồng bào Khmer nhân dịp Lễ Sene Dolta

Mang niềm vui đến với đồng bào Khmer nhân dịp Lễ Sene Dolta

Nhân dịp Lễ Sene Dolta năm 2026 của đồng bào dân tộc Khmer, Bộ đội Biên phòng Cần Thơ phối hợp cùng các đơn vị và chính quyền địa phương triển khai nhiều hoạt động ý nghĩa nhằm chăm lo đời sống vật chất, tinh thần cho đồng bào Khmer và củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc.

Làm rõ nguyên nhân sụt lún, nứt đất tại Chư Ty 4

Làm rõ nguyên nhân sụt lún, nứt đất tại Chư Ty 4

Sau mấy ngày xảy ra hiện tượng sụt lún, nứt và sạt trượt đất tại thôn Chư Ty 4, gây hoang mang dư luận và người dân địa phương, ngày 7/10, Uỷ ban nhân dân xã Đức Cơ cho biết đã tiến hành điều tra nguyên nhân, hiện trạng và đánh giá sơ bộ về hiện tượng.

Thăm, chúc Tết Katê đồng bào Chăm theo đạo Bàlamôn

Thăm, chúc Tết Katê đồng bào Chăm theo đạo Bàlamôn

Sáng 7/10, Đoàn công tác Tỉnh ủy, HĐND, UBND, Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh Lâm Đồng đã tới thăm, chúc Tết Katê năm 2026 đồng bào Chăm theo đạo Bàlamôn tại trụ sở Hội đồng chức sắc Bàlamôn giáo tỉnh. Phó Bí thư Thường trực Tỉnh ủy Đặng Hồng Sỹ làm Trưởng đoàn.

Quan tâm đời sống văn hóa, tín ngưỡng của đồng bào Khmer

Quan tâm đời sống văn hóa, tín ngưỡng của đồng bào Khmer

Chiều 6/10, nhân dịp Lễ Sene Dolta của đồng bào Khmer năm 2026, đại diện lãnh đạo Thành ủy, Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam thành phố Cần Thơ đã tổ chức các đoàn công tác tới thăm, chúc mừng đồng bào Khmer tại xã Mỹ Tú và xã Mỹ Hương.

Nuôi vịt cổ xanh gắn với du lịch, mở hướng giảm nghèo ở Sơn La

Nuôi vịt cổ xanh gắn với du lịch, mở hướng giảm nghèo ở Sơn La

Tận dụng nguồn nước sạch, thức ăn sẵn có, khí hậu mát mẻ, xã Ngọc Chiến (tỉnh Sơn La) đã triển khai Dự án “Thúc đẩy phát triển các mô hình sinh kế nông lâm nghiệp, du lịch xanh bền vững” nhằm hỗ trợ mô hình nuôi vịt bản địa (vịt cổ xanh). Đây không chỉ là hướng chăn nuôi phù hợp ở vùng cao mà còn mở thêm sinh kế, gắn sản xuất với nhu cầu của thị trường và phát triển du lịch địa phương.

Quản lý, khám và điều trị hiệu quả trên nền tảng số

Quản lý, khám và điều trị hiệu quả trên nền tảng số

Ngành Y tế tỉnh Gia Lai đặt mục tiêu từ ngày 1/1/2027 không sử dụng hồ sơ bệnh án giấy tại các cơ sở khám, chữa bệnh trực thuộc Sở Y tế, từng bước chuyển hoạt động quản lý, khám và điều trị sang môi trường số.

Những người lặng lẽ giữ 'lá chắn xanh' giữa mùa mưa

Những người lặng lẽ giữ 'lá chắn xanh' giữa mùa mưa

Giữa mùa mưa ở khu vực phía Tây tỉnh Lâm Đồng, các con đường đất đỏ dẫn vào rừng trở nên nhão nhoét, trơn trượt, suối ngập cao chia cắt địa hình. Vượt qua điều kiện khắc nghiệt, lực lượng quản lý, bảo vệ rừng chuyên trách cùng người dân nhận khoán vẫn bền bỉ bám chốt, băng rừng vượt suối tuần tra để giữ vững màu xanh cho đại ngàn.

Gia Lai: Di dời hộ dân khỏi khu vực nguy cơ sạt lở núi Một

Gia Lai: Di dời hộ dân khỏi khu vực nguy cơ sạt lở núi Một

Trước nguy cơ tiếp tục xảy ra sạt lở tại khu vực núi Một, phường Quy Nhơn, Chủ tịch UBND tỉnh Phạm Anh Tuấn yêu cầu địa phương khẩn trương rà soát, đánh giá cụ thể phạm vi, mức độ nguy cơ sạt lở; xác định chính xác số hộ, danh sách hộ dân cần di dời và nhu cầu tái định cư, bảo đảm ổn định đời sống người dân lâu dài.

Trường Thiếu sinh quân: Nơi học sinh dân tộc thiểu số rèn luyện

Trường Thiếu sinh quân: Nơi học sinh dân tộc thiểu số rèn luyện

Ngày 5/10, tại phường Thống Nhất, tỉnh Phú Thọ, Phân hiệu 1 - Trường Thiếu sinh quân miền Bắc tổ chức Hội nghị quán triệt nhiệm vụ giáo dục, đào tạo và phát động phong trào thi đua năm học 2026 - 2027. Qua đó, trường tuyển sinh 160 học sinh khối 6 và khối 10, là con em đồng bào dân tộc thiểu số đến từ 7 tỉnh, thành phố phía Bắc gồm: Sơn La, Tuyên Quang, Điện Biên, Lào Cai, Lai Châu, Phú Thọ và thành phố Hà Nội.

Xử lý triệt để các ổ dịch sốt xuất huyết

Xử lý triệt để các ổ dịch sốt xuất huyết

Từ đầu năm 2026 đến nay, số ca mắc sốt xuất huyết Dengue trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk có xu hướng gia tăng, trong đó, nhiều trẻ nhập viện khi bệnh đã chuyển nặng, có dấu hiệu cảnh báo, thậm chí sốc, suy hô hấp và suy đa cơ quan, đe dọa tính mạng.

Những tiết học ý nghĩa ở nơi phên giậu Tổ quốc

Những tiết học ý nghĩa ở nơi phên giậu Tổ quốc

Không chỉ đầu tư xây dựng trường học biên giới, thời gian qua, việc phối hợp giáo dục nâng cao nhận thức chủ quyền cho thế hệ trẻ, đặc biệt là các em học sinh tại vùng phên giậu của Tổ quốc giữa lực lượng biên phòng và các trường học biên giới ở Lào Cai chú trọng đẩy mạnh.

Hơn 300 ha cây trồng bị ngập úng, nhiều hộ dân, du khách sơ tán

Hơn 300 ha cây trồng bị ngập úng, nhiều hộ dân, du khách sơ tán

Ngày 4/10, Ban Chỉ huy phòng thủ dân sự tỉnh Lâm Đồng đã có báo cáo nhanh về tình hình ảnh hưởng, thiệt hại do thiên tai gây ra từ ngày 2 đến ngày 4/10 xảy ra trên địa bàn tỉnh. Tuy không có thiệt hại về người nhưng mưa lũ đã gây ngập úng hàng trăm hecta cây trồng, hàng chục hộ dân và du khách phải sơ tán đến nơi an toàn.

Khẩn trương hỗ trợ người dân giảm thiểu thiệt hại do mưa lũ

Khẩn trương hỗ trợ người dân giảm thiểu thiệt hại do mưa lũ

Ngày 4/10, Ban Chỉ huy Bộ đội Biên phòng tỉnh Tây Ninh cho biết đã chỉ đạo Đồn Biên phòng Thuận Bình và Đồn Biên phòng Mỹ Thạnh Tây huy động lực lượng hỗ trợ người dân thu hoạch lúa bị ngập do mưa lũ tại xã Bình Thành, tỉnh Tây Ninh nhằm hạn chế thiệt hại về sản xuất.

Bước chân trên mây - Chinh phục con đường đá cổ PaVi năm 2026

Bước chân trên mây - Chinh phục con đường đá cổ PaVi năm 2026

Sáng 4/10 đã diễn ra Giải leo núi “Bước chân trên mây - Chinh phục con đường đá cổ PaVi năm 2026” giữa không gian hùng vĩ của núi rừng Tây Bắc ở xã biên giới Sin Suối Hồ, tỉnh Lai Châu. Sự kiện góp phần mở ra hành trình trải nghiệm thiên nhiên, văn hóa vùng cao, quảng bá hình ảnh Lai Châu - điểm đến giàu bản sắc, hấp dẫn du khách.