Những năm gần đây, xã vùng cao Ngọc Chiến, tỉnh Sơn La nổi lên là một điểm đến hấp dẫn của khu vực Tây Bắc, bởi nơi đây hội tụ nhiều lợi thế về cảnh quan thiên nhiên, khí hậu, văn hóa và vị trí kết nối vùng. Từ một địa bàn còn nhiều khó khăn, Ngọc Chiến hôm nay đang chuyển mình mạnh mẽ, từng bước khai thác hiệu quả tiềm năng du lịch và tạo sinh kế bền vững cho người dân địa phương.
Khơi dậy “mỏ vàng” từ thiên nhiên và bản sắc văn hóa
Nằm ở độ cao trung bình khoảng 1.600m so với mực nước biển, Ngọc Chiến được bao bọc bởi những dãy núi trùng điệp, xen kẽ là ruộng bậc thang, suối thác và những bản làng yên bình, tạo nên bức tranh thiên nhiên vừa hùng vĩ, vừa thơ mộng. Một trong những “đặc sản” nổi tiếng của Ngọc Chiến là nguồn suối khoáng nóng tự nhiên, hình thành nên điểm du lịch sinh thái độc đáo. Vào mùa đông, khi nhiệt độ ngoài trời chỉ trên dưới 10 độ C, du khách vẫn có thể thoải mái ngâm mình trong làn nước ấm giữa thiên nhiên, cảm nhận sự thư giãn và ấm áp lan tỏa khắp cơ thể.
Trưởng phòng Văn hóa - Xã hội xã Ngọc Chiến Quàng Văn Păn cho biết, địa phương sở hữu cảnh quan tự nhiên đẹp, yên bình và là vùng đất giàu bản sắc văn hóa với 100% dân số là đồng bào dân tộc thiểu số; trong đó, chủ yếu người Mông, Thái và La Ha. Những nếp nhà sàn gỗ pơ mu cổ kính, những bức tường đá đặc trưng cùng phong tục tập quán được gìn giữ qua nhiều thế hệ tạo nên nét riêng biệt cho vùng đất này.
Khi đến Ngọc Chiến dịp trước và sau Tết, trên các tuyến đường vào xã, du khách sẽ được chiêm ngưỡng những “thung lũng hoa” rực rỡ với hoa ban, mai anh đào…; đặc biệt là rừng hoa sơn tra (hoa táo mèo) trên bản Nậm Nghẹp. Các bản như Phày, Đông Xuông, Kẻ đã tạo dựng nhiều điểm nhấn độc đáo về du lịch với đường đá lá đỏ, suối cá Koi, tường đá nghệ thuật hay không gian văn hóa Lẩu Xá, đường chum mang đậm dấu ấn văn hóa của dân tộc La Ha… Những điểm nhấn này đều mang đến trải nghiệm mới mẻ cho du khách.
Ngọc Chiến còn được tô điểm bởi những cánh rừng chè cổ thụ, hàng nghìn ha sơn tra, hàng trăm ha đồi thông tự nhiên và hàng trăm ha mặt nước lòng hồ thủy điện Nậm Chiến, được ví như “hồ ngọc” giữa đại ngàn. Hệ thống thác nước đa tầng như Pú Dảnh, Băng Lỏng, Băng Áng, suối Sưng… góp phần hoàn thiện bức tranh thiên nhiên hoang sơ nhưng giàu sức sống ở nơi đây.
Đặc biệt, khi tới bản Nậm Nghẹp có độ cao khoảng 2.500m, con đường đi uốn lượn với cảnh quan hùng vỹ bên đường đang trở thành điểm đến hấp dẫn nhờ cánh rừng sơn tra lớn. Vào mùa Xuân, hoa sơn tra nở trắng núi rừng, trên các lối đi và bên hiên những ngôi nhà. Không gian bản Nậm Nghẹp bừng sáng đầy mê hoặc trong sắc trắng tinh khôi của hoa sơn tra.
Chị Hoàng Hương Giang, du khách đến từ Hà Nội chia sẻ, cảnh quan thiên nhiên ở Nậm Nghẹp rất hùng vĩ, đặc biệt là rừng hoa sơn tra tinh khôi rộng lớn. Gia đình chị còn ấn tượng với sự thân thiện của người dân và không gian văn hóa đặc sắc của đồng bào Mông. Trong thời gian ở Nậm Nghẹp, chị được giới thiệu hành trình chinh phục các đỉnh núi như Tà Tao để được ngắm nhìn rừng hoa đỗ quyên, trải nghiệm rừng rêu cổ thụ… Chắc chắn chúng tôi sẽ quay lại để trải nghiệm hành trình này.
Không chỉ tham quan, du khách đến Ngọc Chiến còn được thưởng thức những món ăn mang đậm hương vị núi rừng như, xôi nếp tan, thịt lợn hong gác bếp… đặc sản góp phần làm nên sức hấp dẫn riêng của vùng đất này.
Hướng phát triển bền vững
Nhận thức rõ tiềm năng và lợi thế, Đảng bộ, chính quyền xã Ngọc Chiến đã xác định phát triển du lịch là một trong những khâu đột phá chiến lược. Theo ông Nguyễn Minh Tuân, Bí thư Đảng ủy xã Ngọc Chiến, địa phương đã triển khai nhiều giải pháp cụ thể, đồng thời huy động sức mạnh cộng đồng để phát triển du lịch gắn với bảo tồn văn hóa.
Chính quyền địa phương vận động xã hội hóa để xây dựng, nâng cấp các điểm du lịch tâm linh như, nhà thờ Đon Hó, cây thần Sa Mu, Xủ Công, Cốc Nố Xí Tu… Hạ tầng phục vụ du lịch được địa phương đầu tư mạnh mẽ. Các tuyến đường trong xã được bê tông hóa; xây dựng các sân sinh hoạt cộng đồng tại các bản; hoàn thiện tuyến đường đôi dài 3 km qua bản Mường Chiến với hệ thống chiếu sáng, góp phần phát triển du lịch đêm.
Ngọc Chiến chú trọng công tác bảo tồn và phát huy văn hóa truyền thống, với 45 đội văn nghệ bản, cùng đội văn nghệ xung kích xã. Các giá trị văn hóa dân gian được duy trì thông qua hoạt động truyền dạy hát Then, hát Thái, đàn tính tẩu, thổi khèn Mông, sáo… Nhiều lễ hội như, Lễ mừng cơm mới, Lễ hội hoa sơn tra được phục dựng, thu hút hàng chục nghìn lượt khách mỗi năm.
Theo thống kê của UBND xã Ngọc Chiến, trên địa bàn xã hiện có 1 hợp tác xã du lịch cộng đồng và 26 homestay chất lượng cao, hàng năm, đón khoảng 120.000 lượt khách, mang lại doanh thu ổn định và tạo việc làm cho hàng trăm lao động địa phương.
Ông Lò Văn Pháng, chủ homestay Núi Ngọc cho biết, từ khi xây dựng mô hình homestay, ông nhận được nhiều sự quan tâm, hỗ trợ của chính quyền địa phương, vượt qua nhiều khó khăn đến nay lượng du khách đến với Ngọc Chiến tăng lên qua mỗi năm. Ông và người dân các bản đồng lòng, chung tay bảo vệ thiên nhiên, cảnh quan, từng bước tạo dựng thương hiệu du lịch riêng cho miền quê cổ tích Ngọc Chiến.
Homestay Núi Ngọc của gia đình ông Pháng hiện có 15 phòng, cho khoảng 70 du khách lưu trú. Homestay có đầy đủ phòng khép kín, phòng cộng đồng, nhà bungalow, phù hợp với nhu cầu của nhiều nhóm khách. Giá các phòng luôn ổn định, cả trong dịp lễ, Tết.
Tại bản Nậm Nghẹp, du lịch đang phát triển sôi động. Ông Kháng A Sáy, Bí thư Chi bộ, Trưởng bản Nậm Nghẹp cho biết, những năm gần đây, chính quyền xã đã tổ chức Lễ hội hoa sơn tra thường niên, kết hợp các tour leo núi Tà Tao, Tà Dê, Tà Chì Nhù, thu hút đông đảo du khách và nhà đầu tư đến phát triển dịch vụ nghỉ dưỡng. Các homestay như, A Thếnh, A Vạng, Cây Đào Rừng, homestay Sơn Tra…đáp ứng nhu cầu lưu trú, trải nghiệm văn hóa và ẩm thực của du khách.
Bí thư Đảng ủy xã Nguyễn Minh Tuân chia sẻ, Ngọc Chiến đang trên đà phát triển, chính quyền và người dân đồng lòng quyết tâm xây dựng thương hiệu du lịch Ngọc Chiến đạt chất lượng cao. Trong ngày hội hoa sơn tra năm 2026, lần đầu tiên UBND xã phối hợp với các đơn vị tổ chức giải leo núi "Sơn tra Sky Race" với cự ly 3,5km, 15km và 25km, độ cao 2.792m. Đây là cơ hội để giới thiệu tiềm năng du lịch, những trải nghiệm, khám phá cảnh quan thiên nhiên hùng vĩ của vùng cao Ngọc Chiến đến các vận động viên, du khách trong và ngoài nước.
Tuy nhiên, việc phát triển du lịch đi đôi với gìn giữ những giá trị về bản sắc văn hóa cộng đồng, du lịch suối khoáng phải được đầu tư bài bản và gắn với đời sống người dân. Các bản Nậm Nghẹp, Lướt, Nà Tâu, Đông Xuông có thể trở thành điểm thu hút đông đảo du khách trong tương lai nhưng kiến trúc của những ngôi nhà gỗ pơ mu và phong tục đã tồn tại hàng trăm năm của đồng bào nơi đây cần được giữ gìn nguyên vẹn.
Cũng theo Bí thư Đảng ủy xã Ngọc Chiến, việc cân bằng giữa phát triển và bảo tồn là mục tiêu hàng đầu của Đảng bộ, chính quyền, nhân dân xã Ngọc Chiến trong phát triển kinh tế du lịch địa phương.
Từ một vùng đất còn nhiều khó khăn, Ngọc Chiến đang từng bước “thay da đổi thịt” nhờ khai thác hiệu quả tiềm năng thiên nhiên, phát huy giá trị văn hóa và sự đồng lòng của người dân. Với định hướng phát triển bền vững, gắn kết giữa bảo tồn và khai thác, Ngọc Chiến không chỉ trở thành điểm đến hấp dẫn của du khách mà còn mở ra hướng đi mới trong phát triển kinh tế, xã hội cho các xã vùng cao Sơn La và các tỉnh Tây Bắc./.
