Sau một năm vận hành, mô hình chính quyền địa phương 2 cấp tại Tuyên Quang đang cho thấy ý nghĩa vượt ra ngoài việc sắp xếp tổ chức bộ máy.
Địa giới hành chính được mở rộng, thẩm quyền được phân cấp nhiều hơn, khâu trung gian được rút gọn đã tạo điều kiện để các xã, phường tổ chức lại không gian sản xuất, thương mại, dịch vụ, du lịch; tập trung nguồn lực đầu tư hạ tầng và giải quyết nhanh hơn những thủ tục liên quan đến người dân, doanh nghiệp. Từ đô thị trung tâm, cửa ngõ công nghiệp đến vùng du lịch cực Bắc, những không gian kinh tế mới đang từng bước hình thành.
Theo Báo cáo của UBND tỉnh Tuyên Quang, 6 tháng đầu năm 2026, GRDP của tỉnh tăng 7,72%; có 583 doanh nghiệp thành lập mới, tăng 63% so với cùng kỳ; du lịch đón hơn 2,09 triệu lượt khách. Kết quả này phản ánh sức bật của nền kinh tế, đồng thời đặt ra yêu cầu khai thác hiệu quả hơn các nguồn lực tại cơ sở. Trong bối cảnh tỉnh nỗ lực hoàn thành mục tiêu tăng trưởng cao, hiệu quả hoạt động của các xã, phường tác động trực tiếp đến tiến độ dự án, môi trường đầu tư và khả năng hình thành những động lực phát triển mới.
Định hình những không gian kinh tế mới
Phường Hà Giang 2 là một trong những địa phương thể hiện khá rõ khả năng mở rộng không gian phát triển sau sắp xếp. Phường được hình thành từ nhiều phường thuộc thành phố Hà Giang cũ và xã Phong Quang thuộc huyện Vị Xuyên cũ. Không gian mới kết hợp khu vực đô thị trung tâm với vùng ven, tạo điều kiện phát triển đồng thời thương mại, dịch vụ, du lịch đô thị và nông nghiệp sinh thái.
Khi được đặt trong một đơn vị hành chính thống nhất, địa phương có điều kiện rà soát tổng thể quy hoạch sử dụng đất, giao thông, các khu dân cư, vùng sản xuất và những khu vực có tiềm năng phát triển dịch vụ. Không gian các tuyến phố trung tâm, khu vực ven sông Lô và vùng Phong Quang đang từng bước được kết nối. Một số công trình giao thông, chỉnh trang đô thị được triển khai hoặc đề xuất đầu tư nhằm rút ngắn khoảng cách giữa trung tâm với vùng ven, tạo thuận lợi cho lưu thông hàng hóa, đưa nông sản tiếp cận thị trường đô thị và mở rộng địa bàn cung ứng dịch vụ.
Ông Hà Minh Mẫn, Chủ tịch UBND phường Hà Giang 2 cho biết, sau sắp xếp, địa phương có dư địa phát triển lớn hơn nhưng khối lượng công việc cũng tăng lên. Phường tập trung rà soát quy hoạch, ưu tiên hạ tầng kết nối, chỉnh trang đô thị, quản lý đất đai và khai thác những khu vực có tiềm năng phát triển thương mại, dịch vụ, du lịch. Cùng với đó, cải cách hành chính và chuyển đổi số được đẩy mạnh nhằm giảm thời gian, chi phí thực hiện thủ tục cho người dân, doanh nghiệp.
Nếu Hà Giang 2 đại diện cho không gian đô thị - dịch vụ, Nhữ Khê cho thấy triển vọng hình thành một cực công nghiệp, thương mại và logistics tại cửa ngõ phía Nam của tỉnh. Xã có vị trí kết nối thuận lợi, có sông Lô, sông Chảy cùng nhiều tuyến giao thông quan trọng đi qua. Không gian hành chính mới tạo điều kiện để địa phương quy hoạch đồng bộ vùng sản xuất nông nghiệp, hạ tầng công nghiệp, vận tải, kho bãi và dịch vụ đô thị.
Trên địa bàn Nhữ Khê đã và đang triển khai nhiều dự án về giao thông, công nghiệp, khu dân cư và đô thị sinh thái. Khi được kết nối đồng bộ, các dự án có thể hỗ trợ lẫn nhau: giao thông tạo thuận lợi cho vận chuyển hàng hóa; khu, cụm công nghiệp mở rộng nhu cầu lao động và dịch vụ; vùng sản xuất có thêm cơ hội liên kết với chế biến, tiêu thụ; các khu dân cư mới tạo thị trường cho thương mại phát triển.
Theo ông Đỗ Chí Thanh, Chủ tịch UBND xã Nhữ Khê, lợi thế quan trọng của xã mới là có điều kiện nhìn nhận không gian phát triển trên phạm vi rộng hơn, kết nối vùng sản xuất với công nghiệp, giao thông và thị trường. Chính quyền xã đang tập trung phối hợp tháo gỡ khó khăn về quy hoạch, đất đai, giải phóng mặt bằng; đồng thời hỗ trợ doanh nghiệp, hợp tác xã và hộ kinh doanh tiếp cận thủ tục, ứng dụng công nghệ trong sản xuất, tiêu thụ sản phẩm.
Tại vùng cực Bắc, xã Lũng Cú được hình thành từ ba xã Lũng Cú, Má Lé và Lũng Táo. Việc sắp xếp đã đưa Cột cờ Quốc gia Lũng Cú, điểm Cực Bắc, Lô Lô Chải, Ma Lé, Thèn Pả và các điểm dừng chân ở Lũng Táo vào một không gian quản lý, quy hoạch và phát triển chung. Đây là điều kiện thuận lợi để địa phương xây dựng các tuyến trải nghiệm có tính kết nối, thay vì từng điểm đến phát triển riêng lẻ.
Trong 6 tháng đầu năm 2026, Lũng Cú đón khoảng 306.450 lượt khách, doanh thu du lịch ước đạt 52,5 tỷ đồng. Dòng khách tập trung tại các điểm nổi tiếng đang từng bước lan tỏa sang những địa bàn lân cận, thúc đẩy dịch vụ lưu trú, ăn uống, vận chuyển, bán sản phẩm địa phương và trải nghiệm văn hóa. Không gian rộng hơn cũng mở ra cơ hội để nhiều thôn tham gia vào chuỗi du lịch, tạo thêm việc làm và sinh kế cho người dân.
Ông Dương Ngọc Đức, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Lũng Cú cho biết, địa phương xác định du lịch là ngành kinh tế mũi nhọn nhưng phải gắn với bảo tồn văn hóa, bảo vệ cảnh quan và nâng cao thu nhập cho cộng đồng. Xã tập trung kết nối các điểm đến, hoàn thiện hạ tầng, nâng cao chất lượng dịch vụ; khuyến khích người dân phát triển nông nghiệp sạch, sản phẩm OCOP, nghề thủ công và ẩm thực truyền thống. Mục tiêu không đơn thuần là tăng lượng khách, mà kéo dài thời gian lưu trú, tăng mức chi tiêu và bảo đảm người dân được hưởng lợi từ du lịch.
Khơi thông nguồn lực từ cơ sở
Không gian hành chính rộng hơn chỉ có thể chuyển thành không gian kinh tế hiệu quả khi đi cùng quy hoạch đồng bộ, hạ tầng kết nối và năng lực thực thi của chính quyền cơ sở. Qua một năm vận hành, nhiều xã, phường đã chủ động hơn trong quản lý đất đai, đầu tư công, trật tự xây dựng, phát triển thương mại, dịch vụ và tổ chức sản xuất. Việc giảm một cấp trung gian giúp quá trình tiếp nhận, xử lý công việc nhanh hơn; trách nhiệm của từng cơ quan, cán bộ và người đứng đầu cũng được xác định trực tiếp hơn.
Hoạt động của các Trung tâm Phục vụ hành chính công là một thay đổi dễ nhận thấy. Nhiều thủ tục trước đây phải chuyển qua cấp huyện nay được tiếp nhận, xử lý tại cơ sở. Người dân, hộ kinh doanh và doanh nghiệp có thể theo dõi tiến độ trên hệ thống, giảm thời gian đi lại, bổ sung hồ sơ và chờ đợi. Với doanh nghiệp, xử lý nhanh hơn các thủ tục về đất đai, xây dựng, đăng ký kinh doanh hay triển khai dự án sẽ góp phần giảm chi phí và sớm đưa nguồn lực vào sản xuất.
Tuy nhiên, kết quả vận hành chưa đồng đều giữa các địa phương. Một số xã có địa bàn rộng, dân cư phân tán, trong khi hạ tầng số, trang thiết bị và đội ngũ cán bộ chuyên môn về đất đai, đầu tư, xây dựng còn hạn chế. Nhiều tiềm năng sau sắp xếp chưa được chuyển hóa thành quy hoạch, dự án và sản phẩm cụ thể; hạ tầng liên kết còn thiếu, sản xuất nhỏ lẻ, doanh nghiệp và hợp tác xã chưa đủ mạnh để dẫn dắt chuỗi giá trị.
Để chính quyền địa phương 2 cấp tạo động lực kinh tế thực chất, phân cấp cần đi cùng nguồn lực, nhân lực và hướng dẫn chuyên môn. Tỉnh cần tiếp tục hoàn thiện dữ liệu đất đai, quy hoạch, sử dụng hiệu quả tài sản công, tháo gỡ thủ tục chồng chéo và tăng cường phối hợp giữa cấp xã với các sở, ngành. Hiệu quả cải cách phải được thể hiện bằng thời gian giải quyết hồ sơ, tiến độ dự án, những khó khăn của doanh nghiệp được tháo gỡ và nguồn lực được đưa vào phát triển.
Những chuyển động tại Hà Giang 2, Nhữ Khê, Lũng Cú và nhiều địa phương khác cho thấy mô hình mới đang mở ra cơ hội tổ chức lại nền kinh tế từ cơ sở. Khi quy hoạch được nhìn trên không gian rộng hơn, thủ tục được giải quyết gần dân hơn và nguồn lực được tập trung hơn, mỗi xã, phường có thể trở thành một cực phát triển phù hợp với lợi thế riêng, góp phần tạo thêm động lực tăng trưởng cho tỉnh Tuyên Quang trong giai đoạn mới./.
