Với người phụ nữ Mông, hoa tai không đơn giản chỉ là thứ trang sức để làm đẹp mà ẩn chứa những giá trị văn hóa. Những đôi hoa tai khi đơn giản, khi cầu kỳ, đều được làm bằng bạc trắng. Phần lớn những đôi hoa tai của phụ nữ Mông có dáng tròn, trên đó có biểu tượng của mặt trăng, mặt trời, là những vị thần sức mạnh mà người Mông tin tưởng.
Bà Mùa Thị Mỵ, ở xã Xím Vàng, huyện Bắc Yên, tỉnh Sơn La, nói: “Từ hồi còn bé đã đeo hoa tai rồi, nó vừa làm đẹp vừa là phong tục của bố mẹ để lại. Cứ mỗi dịp đi chơi là chúng tôi chọn cho mình những bộ hoa tai đẹp nhất...”.
Hoa tai của một phụ nữ Mông. Ảnh: dantri.com
Ngoài chức năng thẩm mỹ, trang sức, hoa tai của phụ nữ Mông còn thể hiện sự giàu sang của chủ nhân. Những phụ nữ đeo khuyên tai to thường được coi là người khoẻ mạnh, chăm chỉ làm ăn, gia đình có "của ăn của để". Không chỉ thế, người Mông còn tin tưởng, hoa tai là một vật dụng phòng thân rất hiệu quả, có tác dụng ngăn chặn tà ma, gió độc.
Chị Mùa Thị Gống, ở bản Xím Vàng, xã Xím Vàng, cho biết: “Phụ nữ Mông chúng tôi được bố mẹ xỏ lỗ tai từ rất sớm, 4-5 tuổi, đeo hoa tai từ khi 14-15 tuổi, và sẽ không gỡ ra kể cả những lúc đi làm nương, dệt vải hay xuống chợ. Chúng tôi rất tự hào về đôi hoa tai của mình, vì khi đeo vào, nhìn là biết ngay đó là dân tộc Mông, không lẫn với dân tộc khác”.
Hoa tai cũng có nhiều loại khác nhau, tùy theo sở thích mà người phụ nữ Mông chọn cho mình đôi ưng ý nhất. Đôi khi có nhiều người đeo cả 2 chiếc vòng tai.
Hình dáng khuyên tai gồm 5 dạng chính: Hình dấu hỏi, hình xoắn ốc, hình trăng lưỡi liềm, hình tròn khắc hoa văn và hình tròn đính các tiểu tiết. Trên những vòng tròn ấy là những chi tiết trang trí tinh xảo. Khi thì những bông hoa li ti, khi là những họa tiết đối xứng cầu kỳ, có khi chỉ là những đường dọc ngang ngẫu hứng được nối kết lại với nhau. Những chi tiết trang trí được thể hiện bằng tay.
Bà Hạng Thị Dong, ở bản Cúa Mang, xã Xím Vàng, chia sẻ:
“Chúng tôi đeo hoa tai cả những lúc đi làm nương hay ngồi dệt vải như thế này, cả lúc đi vào rừng lấy đay, lấy củi. Người dân chúng tôi tin tưởng hoa tai sẽ đem lại nhiều may mắn và tránh được ma quỷ.”
Giờ đây, những người thợ làm hoa tai không còn nhiều. Những đôi hoa tai chế tác thủ công bằng bạc đã dần vắng bóng, thay thế là những đôi hoa tai được sản xuất công nghiệp.
