Những ngày đầu tháng 4, không khí lễ hội rộn ràng lan tỏa khắp xã Núa Ngam (Điện Biên) khi Lễ hội Tết Té nước (Bun Huột Nặm) diễn ra tưng bừng, cuốn hút đông đảo người dân và du khách. Từ những nghi thức truyền thống trang nghiêm đến màn té nước sôi động, tất cả hòa quyện tạo nên không gian văn hóa đa sắc màu, gắn kết cộng đồng và lan tỏa những lời chúc tốt lành.
Thể hiện tinh thần cộng đồng
Ngay từ sáng sớm, không khí lễ hội đã rộn ràng khắp các nẻo đường dẫn về bản Na Sang. Từng đoàn người trong và ngoài xã, du khách gần xa nô nức tìm về, tạo nên dòng người đông vui như trẩy hội. Tiếng nói cười rộn rã, tiếng nhạc vang lên từ sân khấu trung tâm hòa cùng sắc màu cờ hoa, băng rôn khiến không gian nơi đây trở nên sống động, đầy sức hút.
Nổi bật trong dòng người là hình ảnh phụ nữ dân tộc Lào trong trang phục truyền thống rực rỡ. Những bộ váy áo với hoa văn tinh xảo, sắc màu tươi tắn, điểm xuyết bằng vòng cổ, vòng tay… không chỉ làm đẹp thêm ngày hội mà còn tôn vinh nét văn hóa đặc trưng của dân tộc. Trẻ em, người già, thanh niên ai cũng hồ hởi, khoác lên mình những bộ trang phục đẹp nhất để hòa mình vào không khí lễ hội.
Giữa không gian rộn ràng, phần lễ được tổ chức trang nghiêm, mang đậm màu sắc tâm linh. Trong trang phục truyền thống, bà Lường Thị Sao May - thầy mo chủ trì buổi lễ cùng các nghệ nhân thực hiện nghi thức cầu may, cầu an cho bản làng. Những lễ vật được chuẩn bị chu đáo, đặt trang trọng trên mâm cúng, thể hiện lòng thành kính của người dân đối với thần linh.
Lễ hội được tổ chức với mong ước cầu cho mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, muôn vật sinh sôi, phát triển; đồng thời gột rửa những điều không may mắn của năm cũ, bước sang một năm mới bình an, hạnh phúc cho mỗi gia đình và cộng đồng.
Một trong những nghi thức mang đậm ý nghĩa nhân văn là lễ buộc chỉ cổ tay. Những sợi chỉ nhỏ được buộc vào cổ tay mỗi người như gửi gắm lời chúc tốt lành, cầu mong sức khỏe, may mắn, thể hiện sự gắn kết, đoàn kết và yêu thương giữa các thành viên trong cộng đồng.
Điểm nhấn độc đáo của lễ hội là nghi thức đoàn người do thầy mo dẫn đầu đến một số gia đình trong bản xin nước cúng. Đây không chỉ là nghi thức mang tính biểu tượng mà còn thể hiện tinh thần cộng đồng sâu sắc. Người dân chuẩn bị sẵn những thùng nước sạch, khi đoàn đến thì vui vẻ trao gửi, kèm theo những lời chúc bình an, may mắn.
Sau khi xin nước, đoàn người tập trung về bờ suối. Tại đây, không gian vừa linh thiêng, vừa gần gũi. Khi nghi thức cúng thần sông nước kết thúc, nguồn nước được xem như đã được ban phúc, mang theo những điều tốt lành đến với mọi người.
Theo bà Lường Thị Sao May, nước là nguồn sống, gắn bó mật thiết với đời sống sản xuất và sinh hoạt của đồng bào. Vì vậy, nghi lễ cúng thần sông nước mang ý nghĩa cầu mong mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, cuộc sống ấm no. Bà cho biết, từng nghi thức trong lễ hội, từ việc lấy nước đến té nước, đều tượng trưng cho sự thanh lọc, gột rửa những điều không may, hướng con người tới những điều tốt đẹp hơn.
Gìn giữ, phát huy giá trị văn hóa
Khi phần lễ khép lại, phần hội bùng nổ với hoạt động được mong chờ nhất - té nước. Dưới dòng suối mát, người dân và du khách hòa mình vào không khí vui tươi, rộn ràng. Từng tia nước tung ra, vỡ òa trong tiếng cười giòn giã. Không còn khoảng cách, mọi người cùng vui chơi, sẻ chia và chúc phúc cho nhau.
Những bộ trang phục truyền thống ướt đẫm nước, nhưng trên gương mặt ai cũng rạng rỡ niềm vui. Những điệu múa lăm vông được thực hiện ngay dưới dòng suối mát. Theo quan niệm của đồng bào, càng được té nhiều nước thì càng gặp nhiều may mắn, sức khỏe và hạnh phúc trong năm mới. Vì vậy, ai cũng hào hứng tham gia, không ngại ướt, không ngại bùn đất, chỉ mong nhận được thật nhiều “lộc nước” từ lễ hội.
Không chỉ thu hút người dân địa phương, lễ hội còn là điểm đến hấp dẫn đối với du khách. Nhiều người không chỉ đến xem mà còn trực tiếp tham gia vào các hoạt động, từ nghi lễ đến trò chơi dân gian, qua đó hiểu hơn về đời sống văn hóa của đồng bào nơi đây.
Chị Phạm Minh Châu, phường Mường Thanh chia sẻ, lần đầu tham gia lễ hội, chị thực sự ấn tượng với không khí sôi động và các nghi thức độc đáo, đặc biệt là hoạt động té nước mang lại nhiều niềm vui. Sự thân thiện, cởi mở của người dân khiến chị cảm thấy gần gũi.
Trong dòng chảy của lễ hội, thế hệ trẻ đóng vai trò quan trọng trong việc gìn giữ và phát huy giá trị văn hóa. Chị Hoàng Yến Vy, người Lào ở bản Na Sang cho biết: “Chúng tôi rất tự hào khi được tham gia lễ hội của dân tộc mình. Đây không chỉ là dịp vui chơi mà còn là cơ hội để thế hệ trẻ hiểu hơn về truyền thống, từ đó có ý thức giữ gìn và lan tỏa những giá trị tốt đẹp ấy”.
Lễ hội năm nay được tổ chức gắn với Ngày hội Văn hóa, Thể thao các dân tộc, tạo nên không gian trải nghiệm phong phú. Không gian trung tâm được trang trí công phu, tái hiện nhiều hình ảnh văn hóa truyền thống. Các gian trưng bày sản phẩm địa phương, ẩm thực, nghề thủ công thu hút đông đảo người dân và du khách. Không gian văn hóa dân tộc Thái với khung cửi, thổ cẩm; không gian văn hóa Khơ Mú với điệu nhảy sạp; cùng các làn điệu hát giao duyên, hát khoan họ Bắc Ninh… tạo nên sự giao thoa văn hóa đặc sắc.
Bên cạnh đó, các trò chơi dân gian bắt nguồn từ đời sống lao động sản xuất cũng thu hút đông đảo người dân tham gia. Những trò chơi như Sứa khốp mú (Hổ vồ lợn), Táu lasa (Rùa ấp trứng), Ngu kín khiết (Rắn bắt ngóe), Pít mác tánh (Hái dưa chín)… không chỉ mang tính giải trí mà còn gửi gắm khát vọng chinh phục thiên nhiên, bảo vệ mùa màng, xây dựng cuộc sống ấm no, hạnh phúc cho bản làng.
Ông Nguyễn Thành Trung, Chủ tịch UBND xã Núa Ngam cho biết, việc tổ chức Lễ hội Tết Té nước gắn với Ngày hội Văn hóa, Thể thao các dân tộc không chỉ nhằm bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa truyền thống mà còn tạo động lực thúc đẩy phát triển du lịch, nâng cao đời sống tinh thần cho nhân dân, đồng thời quảng bá hình ảnh con người, vùng đất Núa Ngam đến với du khách.
Dân tộc Lào là một trong 19 cộng đồng dân tộc sinh sống trên địa bàn tỉnh Điện Biên, sở hữu nhiều nét văn hóa đặc sắc, trong đó Lễ hội Tết Té nước (Bun Huột Nặm) là một biểu tượng tiêu biểu. Năm 2017, lễ hội này tại xã Núa Ngam đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đưa vào danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, góp phần khẳng định giá trị và sức sống bền bỉ của văn hóa truyền thống nơi vùng biên.
Sôi động mà vẫn đậm chất truyền thống, Lễ hội Tết Té nước ở xã Núa Ngam đã trở thành điểm hẹn văn hóa đầy ý nghĩa. Không chỉ là ngày hội của riêng đồng bào dân tộc Lào, lễ hội còn là nơi hội tụ, giao thoa của nhiều sắc màu văn hóa, góp phần làm phong phú đời sống tinh thần cộng đồng. Trong đời sống của người Lào, Lễ hội Tết Té nước không chỉ là hoạt động vui chơi mà còn là biểu tượng của niềm tin, sự gắn kết và khát vọng về một cuộc sống tốt đẹp./.
